خون اهدا كنندگان هميشه آماده است
بيماران در ايران در انتظار دريافت خون نيستند
ث به انگيزه روز اهدا خون
مجيد زندي
هنگامي كه قرار بود به اتفاق جمعي از دوستان براي اهداي خون به پايگاه انتقال خون مراجعه كنيم يكي از دوستان از آمدن انصراف
داد. او در توجيح كار خود اعلام مي كرد « مي ترسم هنگام اهدا خون به بيماري ايدز
هپاتيت سي و بي و... دچار شوم » !! اين حركت آن
دوست برايم بسيار عجيب بود و پس از آن بود كه احساس كردم تبليغات مخربي در كشور بر ضد فرهنگ اهدا خون شكل گرفته است زيرا
تاكنون اخباري از ساير كشورها و حتي مواردي هم در كشور ما ـ اگر چه قبل از سال 1375 ـ شنيده بودم كه افرادي پس از دريافت خون و
فرآورده اي خوني مبتلا به بيماريهاي خوني شده اند اما در اين سوي مساله شنيدن اين شايعه كه با اهدا خون هم ممكن است دچار
بيماري خوني شويم برايم ناخوشايند بود و به شدت در ذهنم سئوالات فراواني را ايجاد كرد كه چرا چنين تبليغات سويي در كشور ما از
طرف برخي افراد و مجامع به اصطلاح مردمي مطرح مي شود
اين نوع تبليغات مسموم اگرچه ممكن است راجع به هر كار مثبت ديگري هم رخ دهد
اما درباره اهدا خون كه به سلامت بيماران
نيازمند به خون بستري در بيمارستانها
حجم گسترده و 300 تا 400 هزار نفري مبتلايان به تالاسمي و هموفيلي و افزايش سرسام آور
مجروحان حوادث و سوانح رانندگي باز مي گردد
موضوعي نيست كه بتوان از كنار آن به سادگي گذشت زيرا مروجان چنين باورهاي
غلطي بيش از عناد شخصي با شاخص هاي باارزش همچون نوعدوستي
همدلي و احساس مسئوليت براي نجات جان اشخاص در
كشور ما
مخالف هر نوع جلوه سلامت اخلاق انساني در جامعه هستند كه مخالفت با چنين افرادي خود نيز يك ارزش محسوب
مي شود.
خوشبختانه پس از پيروزي انقلاب اسلامي فرهنگ اهدا خون جايگاه بسيار با ارزشي در كشور ما يافته و اكنون بجز در يكي ـ دو
استان
كل خون مصرفي نيازمندان
اهدايي است و روش درخواست از خانواده ها و وابستگان در جه اول بيماران نيازمند براي دريافت
خون به رخدادي منسوخ در كشور ما تبديل شده كه فكر كردن به اين موفقت خود نيز افتخار آفرين است . كافي است به يادآوريم دوراني
را كه بستگان درجه اول بيماران در حاشيه خيابانهاي منتهي به بيمارستاني كه عزيزش در آن به صورت اورژانس به خون نياز داشت
از
رهگذران درخواست اهدا خون مي كردند.
امروز در كشور ما روز اهدا خون نامگذاري شده است تا يكبار ديگر به همه اهدا كنندگان بگوئيم كه با هر مرحله اهدا خون
حداقل به
يك فرد حيات دوباره اهدا كرده ايد و اين خون بهترين هديه به بيماران نيازمند خصوصا بيماران مبتلا به بيماري تالاسمي
هموفيلي
شيمي درماني و مجروحان تصادفات رانندگي و ساير افرادي است كه عمل جراحي باز انجام مي دهند و نيازمند تزريق خون هستند.
مشاركت در اين كار خير و خداپسندانه مساله اي نيست كه بتوان با يك نوشته همه جوانب آن را يادآور شد اما سئوالي كه در اين ميان
براي ما مهم است همان نگراني دوست مورد اشاره بوده كه از سلامت خون
روند اهدا خون و روند توزيع خون نگران بوده كه موضوع
گزارش امروز ما قرار گرفته است .
دكتر حسن ابوالقاسمي رئيس سازمان انتقال خون ايران با تضمين از كاملا بهداشتي و تاييد شده روند دريافت خون از اهداكنندگان بر
اساس شاخص هاي سازمان جهاني در زمينه وضعيت سلامت خون و فرآورده هاي خوني كشورمان در سطح جهان به گزارشگر ما
مي افزايد : جايگاه ما در بين كشورهاي دنيا از نظر انتقال خون براساس شاخص هاي معتبر جهاني ارزيابي مي شود يكي از آنها شاخص
اهدا خون به ازا هر نفر جمعيت است كه اين شاخص به ازا هر 1000 نفر جمعيت 24 است كه يكي از شاخص هاي خوب محسوب
مي شود در حاليكه كشورهاي توسعه يافته معمولا آماري در حد 20 در 1000 نفر دارند .
وي ضمن با اهميت توصيف كردن اين دستاورد بسيار مهم مي افزايد : رسيدن به اين جايگاه آسان به دست نيامده كه نشاندهنده
فرهنگ جا افتاده اهدا خون در كشور ما است كه ريشه در باور به نوع دوستي و انساندوستانه و خداپرستانه دارد كه بهترين نوع ايثار و
فداكاري و اهدا خون را ملت ايران در دوران پيروزي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس در كارنامه خود دارند تا حدي كه براي اهدا خون مردم
در صف هاي طولاني مي ايستادند.
رئيس سازمان انتقال خون مي گويد : از لحاظ سلامتي هم يك سري شاخص هايي وجود دارد كه ملاك و معيار محسوب مي شود كه
به آن استانداردهاي سازمان بهداشت جهاني مي گويند اين استاندارد مي گويد كه براي تمامي خون هاي اهدايي بايد تست هپاتيت
ايدز و
سفليس انجام شود كه در ايران كاملا انجام مي شود. دكتر ابوالقاسمي مي افزايد : يكي ديگر از شاخص ها نحوه جذب اهداكنندگان است كه
خوشبختانه پس از پيروزي انقلاب اسلامي به همين دليل فرهنگ سازي عليرغم اينكه جمعيت كشور دوبرابر شده ميزان فرآورده هاي
خوني كه در اختيار بيماران قرار مي گيرد 17 برابر شده است و سال جاري با حذف 20 درصدي خون هاي غيرقابل مصرف حدود يك
ميليون و 750 هزار واحد خون از اهداكنندگان دريافت مي شود و رشد خونگيري در استانهاي كشور هم بين 12 تا 17 درصد است .
وي درباره عوامل غيرقابل مصرف بودن 20 درصد خون هاي دريافتي از اهداكنندگان هم مي افزايد : اين آمار در زمينه بيماري هپاتيت
و ايدز همانند كشورهاي توسعه يافته اروپايي است يعني ما اكنون شيوع هپاتيت سي كه در تست ها مشخص مي شود 11 صدم درصد
است و براي هپاتيت بي 58 صدم درصد
براي ايدز اين عدد 40 در يك ميليون است . كه كشورهاي توسعه يافته هم در مراودات خود اين
آمار را بسيار خوب مي بينند كه اصلا قابل مقايسه با كشورهاي منطقه نيست .
رئيس سازمان انتقال خون درباره دلايل اين سلامت خون هم مي افزايد : به دو دليل خون مردم ايران در وضعيت سلامت مناسبي قرار
دارد اول اينكه جامعه ما از عفونت هاي درامان است و از آن مهمتر روش انتخاب اهداكننده در ايران است كه 100 درصد داوطلبانه انجام
مي شود موضوعي كه در سطح جهان هم فقط مربوط به 3 تا 4 كشور آسيايي از جمله جمهوري اسلامي ايران است .
وي عدم خونگيري از 20 درصد مراجعه كنندگان به دليل انجام مصاحبه پزشك هم مي گويد : مصاحبه قبل از خونگيري باعث شده
كه اختلاف بين مثبت شدن تست ها در ميان افراد جامعه و بين اهدا كنندگان خون بسيار زياد باشد زيرا سخت گيري براي اهدا خون در
كشور ما در سطح دنيا در جايگاه اول قرار دارد.
وي مي افزايد : شيوع بيماري هپاتيت سي در كشور ما حدود نيم در صد است در حاليكه شيوع آن در انتقال خون حدود 11 صدم در
صد است يعني آن چيزي كه نشاندهنده سلامت بالاي خون در كشور است .
رئيس سازمان انتقال خون البته ادامه مي دهد : يكي از كارهايي كه حتما بايد انجام شود كاهش خطاي انساني درمراحل
آزمايش هاست . اين كار بايستي با تكميل اتوماسيون فعاليت دريافت انتقال خون و توليد فرآورده ها انجام شود و ديگر اينكه مقابله
همگاني در سطح كشور با شيوع بيماري ايدز در جامعه صورت گيرد.
وي مي گويد : اين درست كه ما از بهترين نوع تجهيزات و امكانات در مراحل انتقال خون استفاده مي كنيم اما اكنون بزرگترين تهديد
سازمان انتقال خون همين بيماري « ايدز » است زيرا تاكنون هيچ تستي نتوانسته شناسايي 100 در صدي سلامت فرد را انجام دهد . اما
دوره پنجره هنوز دوره اي هست كه درتمام كشورها وجود دارد و اين بيماري خود را نشان نمي دهد و ممكن است فردي آلوده باشد و هيچ
تستي قادر به شناسايي آن نباشد اما اين گونه هم نيست كه فرد اهدا كننده خون دچار آن نشود بلكه اگر احتمالي هم هست در مورد
دريافت كنندگان خون و فرآورده هاي خوني است .
وي در مورد وضعيت بيماري ايدز وعدم طرح هشدارهاي لازم به مردم بخاطر برخي محدوديت هاي سياسي و فرهنگي هم مي گويد :
جمهوري اسلامي ايران آمارهاي مربوط به بيماران ايدز را بسيار شفاف و به روز اعلام مي كند و در زمينه كنترل هم بيشترين كارها را در
دست انجام دارد اين مساله براي روشن كردن افكار عمومي انجام مي شود ممكن است برخي محدوديت هايي كه اشاره كرديد دست
مسئولان بهداشتي كشور را تا حدودي بسته باشد اما در شفاف سازي اطلاعات من ترديدي در آمارهاي موجود ندارم .
دكتر ابوالقاسمي مي افزايد : هر قدر ايدز در جامعه شيوع پيدا كند
هزينه هايي كه هم مردم و هم دولت بايد بپردازند زيادتر مي شود و
حتي هزينه هاي جذب اهدا كننده و تست ها و هم نگراني از سلامت خون در جامعه اي كه ايدز در آن رو به گسترش باشد بالاتر مي رود
بنابراين « ايدز » مهمترين تهديد ما به شمار مي رود
رئيس سازمان انتقال خون مي افزايد : يكي ديگر از مشكلات ما افزايش هزينه ها همانند تمامي كشورهاي دنياست زيرا هر روز
تست هاي جديدي به آزمايش هاي تضمين سلامت خون اضافه مي شود اما جا انداختن آن در ميان مسئولان و قانونگذاران ما سخت
است در حاليكه فشارهايي بر ما هست كه همانند ساير دستگاههاي دولتي كوچك شويم كه به هيچ وجه به نفع تضمين سلامت خون در
كشور محسوب نمي شود.
دكتر سيد مويد علويان معاون سلامت وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي كشور هم در گفت و گو با گزارشگر ما درباره تضمين
سلامت خون در كشور مي گويد : جمهوري اسلامي ايران از سالها پيش برنامه هاي ويژه اي براي حمايت و كمك به بيماران خاص
صعب العلاج قرار داده كه اهم اينها بيماران هموفيلي
تالاسمي و دياليزي است . در اين زمينه كمتر كسي واقف نيست كه ميزان يارانه اي كه
اكنون براي اين بيماران هزينه مي كنيم بسيار بالاست به نوعي كه از 220 ميليارد تومان يارانه اي كه در كشور هزينه مي گردد بيش از نصف
آن براي بيماران خاص صرف مي شود.
وي تعداد بيماران خاص را حدود يك در صد جمعيت كشور مي داند و مي افزايد : البته خدمات ويژه به اين عزيزان جزو افتخارات
نظام است زيرا اگر اين بيماران حمايت نشوند آسيب هاي جدي متوجه آنها مي شود و حيات آنها را به خطر افتد.
وي مي افزايد : از اين تعداد 13 هزار و 939 نفر بيمار دياليزي خوني داريم كه هزينه آنها در هر ماه بيش از يك ميليون تومان است كه
به طور رايگان در اختيار آنها قرار مي گيرد.
دكتر علويان ادامه مي دهد : آنچه كه ما براي تضمين سلامت خون در كشور انجام داديم ـ كه در كل دنيا هم براي اولين بار اجرا شده
است ـ اين است كه آمديم بار بيماري را در ميان بيماران خاص ظرف 5 سال تا حد 50 در صد كاهش دهيم .
وي مي گويد : در اين طرح بسته هاي درماني تهيه كرديم و طبق برنامه همه بيماران را شناسايي و درمان مي كنيم و در اين ميان
مبتلايان به تالاسمي
دياليزي و هپياتيت سي و هموفيلي را به طور رايگان تحت درمان قرار مي دهيم . كه با درمان سالي 700 تا 1000
بيمار درعرض 5 سال مي توانيم بار بيماري را كم كنيم .
(ايدز) در كشور با تكذيب شايعه پيشي گرفتن عوامل جنسي ناسالم در بروز ايدز نسبت به عوامل HIV وي درباره بيماران دچار
خوني و معتادان تزريقي مي افزايد : اعتياد و تزريق مواد مخدر از طريق سرنگ هاي آلوده كماكان رتبه نخست شيوع بيماري ايدز در كشور
محسوب مي شود و تماس هاي جنسي رتبه دوم را دارد.
دكتر سيد مويد علويان مي افزايد : بر اساس آخرين آمارها كه بسيار جديد هم هست اگر چه ميزان انتقال ايدز ناشي از تماس هاي
جنسي در حال افزايش است اما65 در صد مبتلايان به دليل تزريق مواد مخدر 7
4 در صد آميزشي 24 در صد نامشخص است ـ كه
احتمال مي دهيم اين در صدها هم به دليل آميزش باشد كه اعلام نكرده اند و پس از آن عوامل سابقه تزريق فرآورده هاي خوني مادر به
فرزند قرار دارد كه بسيار كم است كه از اين ميان 5
6 در صد از مبتلايان زن و 94
4 در صد مرد هستند .
وي با تضمين سلامت خون هاي اهدايي به بيماران مي افزايد : در كشور ما علاوه بر اينكه خون هاي دريافتي مورد آزمايش دقيق قرار
مي گيرد
قبل از دريافت خون هم مشاوره مناسبي انجام مي شود تا اهدا كنندگان خون سالم باشند به نوعي كه 2
2 در صد جمعيت
كشور اهدا كنندگان مستمر خون هستند كه سلامت خون را بيشتر تضمين مي كند و جزو خون هاي خوب محسوب مي شود.
دكتر علويان مي افزايد : چون در كشور ما مردم روابط پر خطر در مقايسه با ساير كشورها ندارند واقعيتي وجود دارد كه نمي توان منكر
بود و اين مساله به تاييد سازمانهاي بين المللي هم رسيده كه سلامت خون مردم نسبت به ميانگين جهاني آن بسيار مناسب تر است .
وي مي گويد : اكنون شمار مبتلايان به ايدز در كشور زير يك در صد است يعني جمعيت 70 ميليوني ما در معرض خطر نيستند افراد
پر خطر در معرض خطر قرار دارند به همين دليل افراد پر خطر زير يك در صد هستند در حاليكه در برخي از جوامع 10 تا 12 در صد افراد
پر خطر دارند.
وي مي افزايد : اما آنچه كه خطرناك است افزايش روز شمار بيماران پرخطر بخاطر افزايش رفتارهاي ناسالم جنسي در ميان جوانان
است كه زنگ خطر را به صدا در آورده است . الان اينگونه هشدار دهنده است نمي دانيم 10 تا 12 سال آينده به حد مرحله خطرناك تري
خواهد رسيد
معاون سلامت وزير بهداشت
درمان و آموزش پزشكي مي افزايد : راه انتقال بيماري از طريق تزريق خون در بيمارستانها بسيار بسيار
بعيد است و خطر هپاتيت سي
هپاتيت بي و ايدز از طريق تزريق خون وجود ندارد اگرچه هر كاري احتمال خطا وجود دارد كه در هيچ
كاري هم امنيت به صفر نمي رسد اما چون هنگام اهدا خون پزشك معاينه اوليه را انجام مي دهد بيماران پر خطر را به هيچ وجه
نمي پذيرند.
دكتر علويان ادامه مي دهد : يكي از اين موارد مشكوك بيماراني هستند كه قبل از سال 1375 تزريق خون داشتند كه حتما بايد
آزمايش هپاتيت سي را انجام دهند.
وي از نشانه هاي سلامت خون در كشور را حذف خون جايگزين در بسياري از استانها مي داند و مي افزايد : حذف خون جايگزين
يعني سلامت خون . زيرا اگر قرار باشد يكي از افراد بستري در بيمارستان نيازمند دريافت خون باشد و اگر 10 نفر بخواهند خون بدهند
بايد آزمايش شوند در حاليكه اكنون در اين استانها خون جايگزين دريافت نمي شود زيرا ما اهداكنندگان خوب فراواني داريم كه
مشتاقانه خصوصا در مناسبت ها خون اهدا مي كنند و ما از اين بابت ضعف نداريم .
معاون سلامت وزارت بهداشت در پاسخ به اين سوال كه با چنين مردم نوعدوستي كه ما داريم تا چه زماني قرار است تعرفه درمان با
سرانه درمان مشكل هميشگي آنها باشد مي افزايد : اين مشكل هست تا هنگامي كه مساله پزشك خانواده و سيستم ارجاع در كشور
اجرايي شود آن زمان مي توانيم توقع داشته باشيم كه سرانه ما واقعا بايد واقعي باشد زيرا كنون نمي دانيم هزينه ها تا چه حد واقعي است
زيرا در حد فراواني آزمايشهاي تكراري
ويزيت ها و عكس برداريهاي تكراري
بستريهاي بي مورد
مراجعات متعدد يك بيمار به چند
متخصص و.... كه تمامي اينها باعث نابودي منابع بيمارستاني در كشور مي شود.
وي ادامه مي دهد : اكنون 23 ميليون روستايي و شهرهاي زير 20 هزار نفر تحت پوشش پزشك خانواده و بيمه هاي روستايي رفتند
انتظار داريم كه اگر اين روند شامل شهرها هم شود مي تواند مشكلات را حل كند.
فراموش نكنيم مهمترين شاخصه تضمين سلامت خون اهدا مستمر آن است زيرا داشتن ذخيره مناسب خون در هر بيمارستاني
مهمترين تضمين انجام عمل جراحي و تزريق خون به بيماران است . با توجه به عمر 35 روزه گلبول قرمز خون در كيسه خون و عمر
پلاكت خون تنها 5 روز پس از دريافت از اهداكننده
اهميت داشتن ذخيره مطمئني به نام اهداكنندگان مستمر را بيش از پيش با اهميت
مي سازد.
در اين راه جالب است بدانيم حتي آن دسته از افرادي كه اهداكننده مستمر خون هستند پس از سن 60 سالگي هم مي توانند خون
خود را اهدا كنند در حاليكه براي افراد عادي اهدا خون پس از سن 60 سالگي توصيه نمي شود چون هم براي سلامتي اهداكننده مضر
است و هم احتمال آلودگي آن براي استفاده نزد بيماران وجود دارد.
بيائيم در اين مسير اهداكننده مستمر خون باشيم تا هم سلامت خود و هم سلامت نيازمندان به انواع گروههاي خوني را تضمين
نمائيم .
يكي از شاخصه هاي تضمين سلامت خون دريافت خون از اهداكنندگان مستمر است . اين افراد هم سلامت خود و هم سلامت
دريافت كنندگان خون را به دليل پاكي خون خود تضمين مي كنند
اكنون انتظار براي دريافت خون در كشور به حدود صفر رسيده است كافي است دوراني را به ياد آوريم كه بستگان درجه اول بيماران
نيازمند به تزريق خون در حاشيه خيابان همجوار بيمارستان از رهگذران درخواست اهدا خون مي كردند; در حاليكه اكنون با
فرهنگ سازي مناسب در كشور شرايط مطلوبي در بيمارستانها حاكم شده است
دكتر ابوالقاسمي رئيس سازمان انتقال خون ايران : اگرچه ما در سازمان انتقال خون از بهترين تجهيزات و امكانات در مراحل انتقال
خون استفاده مي كنيم اما اكنون بزرگترين تهديد اين سازمان بيماري ايدز است زيرا تاكنون هيچ آزمايشي نتوانسته شناسايي صددرصدي
سلامت خون را انجام دهد
دكتر علويان معاون سلامت وزارت بهداشت : در ايران علاوه بر اينكه خونهاي دريافتي مورد آزمايش دقيق قرار مي گيرد قبل از دريافت
خون هم مشاوره مناسبي انجام مي شود تا اهداكنندگان خون سالم باشند اين مساله به تاييد سازمان بهداشت جهاني هم رسيده كه
سلامت خون مردم ايران به دليل پرهيز از روابط پر خطر بهتر از بسياري ديگر از نمونه هاست اما خطر همچنان در كمين است
