شهيد سيد محمد سيدي
محل تولد : ملاير
تاريخ تولد : 42 12 1
تاريخ شهادت : 62 5 16
محل شهادت : پيرانشهر
فرازهايي از وصيت نامه شهيد
جوانان غيور اسلام تا قدرت داريد و توان در بدن داريد از هيچ كوششي دست بردار نباشيد و برادران بدانيد اين اسلام است كه 1400 سال پس از هجرت پيغمبر به دست ما رسيده است پس قدر آن را بدانيد و نگذاريد هر منافق از هر گوشه و كنار آن را از مسير اصلي خود جدا كند و ما انسان ها و شيعيان لازم است جان خود را كه بهترين و گران مايه ترين سرمايه است فداي قرآن و اسلام نمائيم .
پدر و مادرم عزيزم شما را زحمت داده ام مرا حلال كنيد كه بسيار زحمت مرا كشيده ايد باز هم صد در صد از شما استدعا دارم حلالم كنيد.
برادران و خواهران شما هم راهتان كه راه علي (ع ) و راه حسين (ع ) است برويد و در اين راه از هيچ كوششي دريغ نكنيد و تا جائي كه توان داريد ارتباط خود را با خدا بيشتر نمائيد.

سخن اول :
« پس شما بر روي زمين گردش كنيد تا ببينيد چگونه بود عاقبت آنان كه وعده هاي خدا را تكذيب كردند » . سوره آل عمران آيه 137
اگر باور كنيم كه گردش تفريح و سياحت در اوقات فراغت همانند غذا آب و تنفس يك نياز واقعي بوده و امري است كه ما را در رسيدن به تكامل انساني ياري مي دهد قطعا آن را در برنامه زندگي خود لحاظ مي كنيم تا فارغ از دغدغه هاي مادي و با پالايش روحي به آرامش رواني برسيم .
در اين اندك نوشتار تلاش شده است شما خواننده گرامي را با يكي از قطب هاي تاريخي و منحصر به فرد ايران زمين يعني استان همدان به عنوان گنجينه اي بكر و پنهان از جاذبه هاي تاريخي و گردشگري آشنا كنيم .
قبل از پرداختن به اين مهم توضيح اين نكته را لازم مي دانيم كه زيرساخت هاي بخش صنعت گردشگري استان همدان در چند سال اخير مورد توجه ويژه اي قرار گرفته و در اين راستا معاونين محترم امور عمراني استانداري نقش اساسي را در پيگيري و سامان دهي و نظارت و هماهنگي دستگاه هاي مرتبط با اين مهم را بر عهده داشته و دارند.
ضمن تشكر از همكاري حوزه معاونت عمراني استاندار همدان و سازان ميراث فرهنگي گردشگري و صنايع دستي استان متن حاضر بخش هايي از متن مصاحبه اختصاصي با مهندس سيد حسن موسوي معاون پرتلاش امور عمراني استان همدان مي باشد كه از نظر شما خواننده گرامي مي گذرد.
استان همدان در يك نگاه
استان همدان با وسعتي معادل 19492 كيلومتر مربع مساحت در غرب كشور واقع و داراي 8 شهرستان 27 شهر 20 بخش 71 دهستان و 1120 روستاست .

شهرستان هاي همدان ملاير تويسركان نهاوند اسدآباد كبودرآهنگ بهار و رزن 8 شهرستان اين استان است كه هر يك در جايگاه خود داراي قابليت ها و جاذبه هاي خاصي مي باشند.
اين استان حدود 1 ميليون و 700 هزار نفر جمعيت دارد و به علت همجواري با استان هاي زنجان قزوين لرستان كرمانشاه و كردستان مردم آن علاوه بر فارسي به زبان هاي تركي لري و كردي نيز گويش مي كنند.
قله الوند با 3574 متر ارتفاع از سطح دريا به عنوان بلندترين قله استان همچون نگيني شهر همدان را در ميان خود گرفته و وجود صدها رودخانه كوچك و بزرگ و چشمه سارها با آب زلال و دره هاي سبز و مصفا جلا دهنده چشم و روح انسان هايي است كه اين مكان را براي اوقات فراغت انتخاب مي كنند.
آب و هواي استان همدان نيز با توجه به پستي و بلندي هاي زياد دشت ها مناطق كوهستاني قله هاي مرتفع رودخانه ها چشمه سارها مزارع اشجار و سراب هاي متعدد متغير بوده و معمولا داراي زمستان هاي سرد و پر برف و تابستان معتدل و ييلاقي است .
همچنين رودخانه هاي گاماسياب قلقل رود قره چاي خرم رود و رود تلوار را مي توان از مهمترين رودخانه هاي اين استان نام برد كه هر يك در جايگاه خود سيراب كننده و صفا دهنده بخش قابل توجهي از اين استان سرسبز و كوهستاني مي باشند.
شهر همدان نيز با بيش از 3 هزار سال سابقه مدنيت مركز استان همدان است كه وجود مردم خونگرم و ميهمان نواز و صدها جاذبه گردشگري تاريخي و فرهنگي و همچنين آب و هواي معتدل كوهستاني آن باعث شده هر ساله دهها هزار نفر از گردشگران داخلي و خارجي اين شهر را براي سپري كردن اوقات فراغت خود حتي در فصل زمستان انتخاب كنند.
1 ـ جاذبه هاي تفريحي و مصنوعي
مجتمع تفريحي سياحتي عباس آباد :

تپه عباس آباد در انتهاي خيابان مهديه و مشرف به ميدان قائم قرار داشته و به دليل مشرف بودن به شهر همدان همواره از موقعيت ويژه اي برخوردار است . در گذشته هر گاه حاكمي تغيير مي كرده در بالاي آن ساز و طبل نوبتي نواخته مي شده و به همين جهت به « تپه نقاره خانه » نيز معروف بوده است . در ضلع شمال غربي تپه بقاياي تاسيسات برق گذشته در معرض ديد علاقمندان قرار گرفته است . از سوي ديگر با توجه به قابليت هاي جغرافيايي طبيعي و گردشگري در سال اخير در اين مكان تاسيسات تفريحي پذيرائي و اسكان موقت مناسبي احداث شده و به مجتمع تفريحي و سياحتي تبديل گرديده است . در بالاي تپه استخري احداث شده و در وسط آن رستوران زيبائي آماده پذيرايي است و بر بلنداي آن از يك سو چشم انداز طبيعي دره سرسبز عباس آباد و از ديگر سوي نماي كاملي از شهر همدان مشاهده مي شود. در ضلع جنوب شرقي اين مجتمع آبشار مصنوعي زيبايي جريان دارد. مسجد توقفگاه اتومبيل زمين مخصوص بازي اسكيت و فروشگاه از ديگر تاسيسات رفاهي و تفريحي آن مي باشد.
درياچه سد اكباتان :
سد اكباتان كه در 11 كيلومتري شرق شهر همدان قرار گرفته از 5 كيلومتري جاده همدان به ملاير منشعب مي گردد و راه دسترسي به آن به سمت روستاي سنگستان مي باشد.
در مسير و در حاشيه رودخانه و روستاي سنگستان و تفريجان باغات و مزارع كشاورزي قرار دارد. علاوه بر فضاي سبز موجود در سال هاي اخير حدود 15 هكتار از اطراف سد درختكاري شده است كه به زيبايي و لطافت هواي آن افزوده است . وجود زمينه هاي مذكور قابليت ايجاد تعدادي از ورزش هاي آبي مانند : قايقراني و اسكي روي آب را فراهم آورده است و تاسيساتي از قبيل يك باب مهمانسرا رستوران تعدادي اتاقك اقامت موقت با امكانات اوليه و يك باب چايخانه سنتي نيز در محل سد ايجاد شده است .
بوستان سيفيه و مقبره سيف الدوله :
يكي از قديمي ترين بوستان هاي طبيعي غرب كشور بوستان سيفيه ملاير است كه در شمال شرقي اين شهر و در دامنه كوه گرمه در مساحتي نزديك به 10 هكتار واقع گرديده است .
اين بوستان در دوره قاجاريه و در سال 1304 هجري توسط سيف الدوله (نوه فتحعليشاه ) احداث شده است . وي در همين سال از جانب ناصر الدين شاه قاجار به سمت حاكم ملاير و تويسركان منصوب شده بود. وجود درختان چنار كهنسال حوضچه ها آب نماها و جنگل مصنوعي احداث شده بر روي تپه هاي اطراف آن منظره اي زيبا و آب و هواي مطبوعي را به وجود آورده است . اين بوستان داراي دو استخر است كه آب آن از طريق آب جاري تامين مي شود و نيز داراي مسجدي است كه توسط سيف الدوله احداث شده و ساختماني كه ظاهرا محل سكونت باني آن بوده و سالن غذاخوري سكوهاي نشيمن اتاقكهايي براي اسكان موقت و وسايل بازي كودكان از امكانات ديگر آن است . ضمنا ـ مقبره سيف الدوله و تعداد ديگري از افراد خاندان قاجار نيز در حاشيه اين بوستان واقع است .
2 ـ جاذبه هاي تاريخي معماري و طبيعي

جايگاه تاريخي استان همدان :
اكثر شهرهاي استان همدان و خصوصا همدان نهاوند و تويسركان از قدمت بسيار بالايي برخوردار مي باشند. به طوري كه همدان اولين پايتخت نخستين تشكيلات حكومتي در ايران بوده كه در آن دوره هگمتانه ناميده شده است . وجود غار زيباي عليصدر و همچنين آثار مكشوفه از تپه باستاني هگمتانه و نيز كتيبه هاي گنجنامه صدها آثار تاريخي فرهنگي متعدد موجود در همدان موجب شد تا در جلسه مورخه 1370 2 2 شوراي عالي شهرسازي و معماري كشور همدان به عنوان يكي از شش شهر تاريخي فرهنگي كشور شناخته شود.
غار عليصدر :
موقعيت جغرافيايي : در روستاي عليصدر از توابع شهرستان كبودرآهنگ و 75 كيلومتري شمال غربي شهر همدان يكي از عجايب طبيعي جهان و نمونه نادري از غارهاي آبي قابل قايقراني به نام « غار عليصدر » واقع شده است كه با طول جغرافيايي 48 درجه و 18 دقيقه و عرض 35 درجه و 18 دقيقه داراي ارتفاع 1900 متر از سطح درياست .
تاريخ پيدايش : زمين شناسان قدمت سنگ هاي اين كوه را به دوران دوم زمين شناسي يعني دوره ژوراسيك (190 تا 136 ميليون سال قبل ) نسبت مي دهند و شواهد به دست آمده از درون غار حاكي از آن است كه اين غار پناهگاه انسان هاي اوليه بوده است .
مردم روستاي عليصدر و روستاهاي اطراف از قديم الايام به وجود آن پي برده بودند و از آب آن بهره برداري مي كرده اند ولي هيچگاه كاربري گردشگري آن مطرح نبوده است تا اينكه در پنجم مهرماه 1342 گروهي 14 نفره از اعضا هيئت كوهنوردي همدان غار عليصدر را مورد بازديد و كاوش قرار دادند.
زيبايي هاي غار عليصدر :
غار عليصدر از بسياري جهات علي الخصوص به علت وجود گذرگاه هاي ممتد آبي و درياچه اي وسيع و قابل قايقراني كه در سر تا سر غار گسترده شده اند يكي از زيباترين جلوه هاي طبيعي ايران و جهان و پديده اي منحصر به فرد در نوع خود مي باشد كه فقط در معدودي از غارهاي جهان مثل غار موليس در فرانسه و غارهاي شواليه و بوكان در استراليا چنين زيبائيهاي خيره كننده اي وجود دارد.

آب درياچه غار بدون رنگ و بو مي باشد و مزه آن معمولي است و هيچ گونه حيات جانوري در آن وجود ندارد. درجه حرارت آن در طول سال ثابت و در حدود 12 درجه سانتي گراد است و آب آن به قدري زلال است كه تا عمق 10 متري با نور معمولي و چشم غير مسلح به خوبي قابل رويت است .
شهر باستاني هگمتانه :
آشوريان باستان به شهرهاي قوم كاسي عنوان « كاركاشي » داده بودند كه « كار » به معني قرارگاه يا منزلگاه و « كاشي » اسم قوم « كاسي » است .
آشورشناسان و مادشناسان جملگي اين كاركاشي (يا شهر كاسيان ) را منطقه كنوني همدان دانسته اند.
پرفسور گيريشمن باستان شناس معروف فرانسوي معتقد است كه اسم قبلي هگمتانه « اكسايا » يعني شهر كاسي ها بوده است و در مجموع اعتقاد غالب بر اين است كه شهر هگمتانه را يكي از اقوام آريايي بنام مادها ساخته اند و نخستين دولت ايراني را در آن بنا نهاده اند. ولي نتايج تحقيقات بيانگر آن است كه شهر هگمتانه پيش از انتخاب به پايتختي توسط مادها وجود داشته و مردماني از قوم كاسي در آن مي زيسته اند. سپس بازماندگان قوم كاسي بعدها با طايفه اي از آريايي ها قوم موسوم به ماد را پديد آورده اند و با غلبه بر دولت تجاوزگر آشوري دولت ماد را بنيان گذاشته و پايتخت خود را كار كاشي قرار داده اند و از آن به بعد اين شهر هگمتانه نام گرفته است .
روايات مورخين يوناني نيز حاكي است كه اين شهر در دوره مادها (از اواخر قرن هشتم تا نيمه اول قرن ششم قبل از ميلاد) مدتها مركز امپراتوري مادها بوده است و پس از انقراض آنها نيز به عنوان يكي از پايتخت هاي دوره هخامنشي (پايتخت تابستاني و احتمالا محل خزانه آنها) به شمار مي رفته است .
كتيبه هاي گنجنامه و دره هاي اطراف :
گنجنامه در يكي از دامنه هاي كوهستان الوند و به فاصله 5 كيلومتري جنوب غربي همدان در دره مصفاي عباس آباد قرار دارد . در نزديكي گنجنامه چشم انداز زيبائي از آبشار گنجنامه و دره هاي سرسبز عباس آباد تاريك دره و كيوارستان ديده مي شود. تاريك دره نيز به دو شاخه تقسيم مي گردد : در شاخه شرقي آن تاسيسات پيست اسكي تاريك دره احداث شده است و در ضلع غربي تاريك دره در خط الراس گردنه (گدوك ) جاده ماشين رو جديد با راه كاروان رو قديمي يكي مي شود. اين دره در عصر هخامنشيان شروع جاده هگمتانه ـ استخر معروف به « جاده شاهي » بوده كه هگمتانه را از طريق پيچ و خم هاي تاريك دره گدوك (دره ) وردآورد عليا شهرستانه اشتران به تويسركان نهاوند كرمانشاه لرستان تخت جمشيد و فارس مرتبط مي ساخته است . اين راه همچنين يكي از راه هاي ارتباطي همدان به غرب و جنوب كشور (و ميانرودان ) يا بين النهرين (عراق امروزي ) بوده است .

به سبب آنكه هگمتانه پايتخت تابستاني هخامنشيان بوده و در مسير جاده شاهي قرار داشته است داريوش اول هخامنشي پس از اتمام كار سنگ نبشته هاي بيستون دستور نقر كتيبه كنوني گنجنامه را داده است . پس از او فرزندش خشايار شاه نيز به پيروي از او كتيبه اي در سمت راست و كمي پائين تر از سنگ نبشته پدر برجاي گذارده است . (حدود 500 سال ق ـ م )
هر يك از كتيبه ها به سه زبان در سه ستون و 20 سطر بر روي صخره اي بزرگ حك شده اند كه در ستون دست چپ متن فارسي باستان ستون وسط ; عيلامي يا شوشي و ستون دست راست كتيبه ها به زبان بابلي يا اكدي و هر سه به خط ميخي مادي يا هخامنشي به معني خداست . baga مي باشند . اولين واژه ستوني كه به فارسي باستاني حك شده كلمه
و اينك ترجمه سنگ نبشته داريوش هخامنشي : « خداي بزرگ است اهورا مزدا كه اين سرزمين را آفريد كه مردم را آفريد كه شادي را براي مردم آفريد كه داريوش را شاه كرد يگانه شاه از ميان شاهان بسيار و يگانه فرمانروا از ميان فرمانروايان بسيار. من (هستم ) داريوش شاه بزرگ شاه شاهان شاه كشورهاي با ملت هاي بسيار شاه اين سرزمين بزرگ دور دست پهناور پسر ويشتاسب هخامنشي . »
بناي يادبود آرامگاه بوعلي :
آرامگاه بوعلي در ميانه ميداني به همين نام واقع است . ميداني بيضوي با درختان چنار كهنسال باغچه هاي موزون بنايي زيبا و تنديسي كه معرف اين ميدان است تفرجگاه زيبايي را به وجود آورده است كه چون نگيني در قلب اين شهر كهن مي درخشد.
شهرهاي مهم جهان معمولا هر يك به قامت بناي يادبودي مشهورند . همدان نيز حدود 50 سال است كه به برج آرامگاه بوعلي مزين و معروف است .
بناي آرامگاه تاكنون سه بار نوسازي شده است . مقبره قديمي آن كه در زمان قاجاريه ساخته شده بود در خور شان و شخصيت علمي اين متفكر بزرگ نبود . بنابراين انجمن آثار ملي ايران به مناسبت هزارمين سال تولد بوعلي سينا در سال 1330 تصميم به تجديد بناي آن گرفت
آرامگاه باباطاهر عريان :

عارف وارسته باباطاهر همداني از شاعران معروف اواسط قرن پنجم هجري ايران و معاصر طغرل بيك سلجوقي بوده است . « بابا » لقبي بوده كه به پيروان وارسته مي داده اند و « عريان » به دليل بريدن وي از تعلقات دنيوي بوده است .
ترانه ها يا دو بيتي هاي باباطاهر در بحر هزج مسدس محذوف و به لهجه لري سروده شده است . دو قطعه چند غزل با لهجه لري مجموعه كلمات قصار به زبان عربي و كتاب « سرانجام » از آثار ديگر وي است . اشعار او سرشار از معاني دل انگيز و عواطف رقيق است و كتاب سرانجام شامل دو بخش « عقايد عرفا و صوفيان » و « الفتوحات الرباني في اشارات الهمداني » است
استر و مردخاي :
مقبره استرومردخاي در مركز شهر همدان ابتداي خيابان دكتر شريعتي قرار دارد. مصالح ساختماني بناي اين مقبره از سنگ و آجر است و به سبك بناهاي اسلامي ساخته شده است . از شكل ظاهري و سبك معماري اين اثر چنين بر مي آيد كه ساختمان فعلي آن در قرن هفتم هجري بر روي ساختمان قديمي تري كه متعلق به قرن سوم هجري بوده است بنا شده باشد.
گنبد علويان :
گنبد علويان در چهارباغ علويان در نزديكي ميدان امامزاده عبدالله قرار دارد. بر اساس شناسنامه فني بنا اين گنبد يكي از يادمانهاي متعلق به اواخر دوره سلجوقيان در قرن ششم هجري است كه توسط خاندان علويان ابتدا به عنوان مسجد احداث شده است و سپس در دوره هاي بعد با ايجاد سردابي در زيرزمين به مقبره آن خاندان تبديل گرديده است . خاقاني به كنايه از آن به عنوان « گنبد سبز » ياد نموده است و فرهنگ عاميانه مردم استان همدان نيز بر اين امر دلالت دارد.
برج قربان
برج قربان يكي از آثار تاريخي قرون هفتم يا هشتم هجري است كه در محله زندي هاي شهر همدان بين چهار باغ شهيد مدني و خيابان طالقاني جنب دبيرستان ابن سينا واقع است . اين بنا مدفن شيخ الاسلام حسن بن عطار حافظ ابوالعلا همداني و جمعي از امراي سلجوقي است
3 ـ جاذبه هاي زيارتي و مذهبي
امامزاده عبدالله (ع ) :
آرامگاه امامزاده عبدالله در همدان در وسط ميداني به همين نام واقع شده و مدفن دو امامزاده است كه پدر و پسر هستند به نام هاي : احمد (پدر) و عبدالله (پسر) ولي امامزاده به نام عبدالله شهرت يافته است .
اين دو امامزاده عاليقدر علاوه بر كسوت سيادت و امامزاده بودن از اعلام دين و پيشوايان بزرگ و ناشران علم و قسط مربي نفوس و مجري حدود بوده اند و نسب تعدادي از رجال علم و تقوي به اين دو منتهي مي شود.
مردم همدان اعتقاد زيادي به اين امامزاده ها دارند و به همين جهت معمولا پس از برآورده شدن حاجاتشان نذورات خود را در اين محل ادا مي نمايند و در مراسم عروسي عروس و دامادها اين امامزاده را طواف مي كنند.
امام زاده محسن و دره مصفايش :
بقعه امام زاده محسن بر فراز تپه اي در دامنه شمالي كوهستان الوند و در انتهاي دره سر سبز و مصفاي برفين (و فرجين ) قرار گرفته و به همين دليل به امام زاده كوه نيز شهرت يافته است .
اين دره به علت امتداد شرقي ـ غربي در تمام ساعات روز از تابش نور خورشيد بهره مي گيرد.
فاصله امام زاده كوه تا شهر همدان حدود 15 كيلومتر است كه مسير آن از شهر مريانج و روستاهاي سولان توئين و موئين و فرجين مي گذرد.
در روي مقبره امام زاده محسن اثري از سنگ قبر مشاهده نمي شود اما در حاشيه صندوقي چوبي هويت امام زاده به نام : محسن بن علي النقي به الحسين بن زيد بن الحسن المجتبي (ع ) و تاريخ ساخت صندوق به سال 935 هجري نوشته شده و با تكرار صلوات تزئين شده است . اين بقعه مدفن يكي از اصحاب حضرت علي (ع ) به نام « ابودجانه انصاري » نيز هست . تاريخ ساخت بناي بقعه بر اساس شناسنامه آن قرن هفتم هجري است كه به دوره ايلخانيان مي رسد. اين بنا تا كنون چند بار مرمت شده و شباهت زيادي به بناي « هفتاد و دو تن » در ساروق اراك دارد و به شماره 824 مورخه 5 10 47 در فهرست آثار تاريخي به ثبت رسيده است .
منطقه جغرافيايي امامزاده به لحاظ دارا بودن آب و هواي مطبوع و دره هاي مصفا علاوه بر جذابيت زيارتي از جنبه سياحتي و تفرجگاهي نيز برخوردار مي باشد.