مجيد زندي
اين روزها با اعمال طرح سهميه بندي بنزين اگر چه در سطح شهرهاي بزرگي همچون تهران از تعداد خودروهاي شخصي كاسته شده اما ازدحام جمعيت منتظر مترو اتوبوس و تاكسي به ويژه در هنگام صبح و عصر هشداري جدي براي مسئولان شهري محسوب مي شود.
شرايط فعلي در حالي هشدار دهنده تلقي مي شود كه بدانيم امكانات موجود حتي پاسخگوي نيازهاي سفر محدود درون شهري ايام تابستان را هم نميدهد و اگر با آغاز فصل پاييز و شروع كار مدارس و دانشگاهها نتوانند امكانات مورد نياز براي پاسخگويي به مطالبات شهروندان را فراهم سازند يقينا مردم و مسئولان از كمبود شديد وسايط حمل و نقل عمومي در دو ماه آينده غافلگير خواهند شد.
هم اكنون ازدحام جمعيت در ايستگاههاي مترو تهران به گونه اي است كه بسياري از مسافران خصوصا افراد سالمند و بانوان كه قدرت مقاومت در برابر هجوم مسافران جوان را ندارند از سفر با قطار شهري مورد نظر خود باز مي مانند و بعضا مجبور ميشوند منتظر قطار بعدي بمانند اگر چه آن قطار نيز مسافران جديد خود را دارد و اين ازدحام جمعيت هر روز تا ساعت 10 صبح در ايستگاه هاي مترو خصوصا در ايستگاه هاي اصلي و ابتدايي خط فراوان مشاهده مي شود.
صف هاي طويل مسافران در جامانده اتوبوس ها نيز شرايط بهتري از مترو ندارد اگر چه اين روزها تاكسيها هم به دليل افزايش متقاضي تنها به دنبال مسافران دربستي مي روند و عليرغم افزايش مسافر و درآمد تاكسيداران وجود تاكسيهاي خالي در سطح شهر مويد اين مساله است كه بسياري از رانندگان اين تاكسي ها تنها به سراغ مسافران دربستي هستند!
ممكن است بسياري از مسايل طبيعي جلوه كند زيرا با آغاز طرح سهميه بندي بنزين استفاده از حمل و نقل عمومي براي جابجايي مسافر درون شهري با استقبال مواجه شد اما زير ساخت ها براي پاسخگويي به اين تقاضا فراهم نيست در عين حاليكه در حال حاضر حدود 15 ميليون سفر و 20 ميليون جابجايي درون شهري صورت ميگيرد كه 3 5 ميليون آن از طريق ناوگان اتوبوسراني 800 هزار جابجايي به وسيله ميني بوس هاي تحت پوشش يك ميليون و 400 هزار از طريق مترو و دو ميليون و 600 هزار به وسيله شبكه تاكسيراني و يك و نيم ميليون مسافر هم از طريق مسافر برهاي شخصي و بقيه با وسايل شخصي و موتور سيلكت و... به مقصد مي رسند كه اكنون همه بخش ها با ازدحام مسافر مواجه هستند.
اكنون 20 درصد جمعيت جديد كه به سمت استفاده از سيستم حمل و نقل عمومي روي آوردند بار اضافه اي به اين شبكه تحميل كرده اند كه با امكانات موجود نمي توان به همه نيازها پاسخ گفت اما اينكه آيا مي توان ظرف مدت دو ماه خواسته هاي 1 5 ميليون دانش آموز و معلم و برخي از اوليا را هم داد كه با آغاز ماه مهر مجبورند از وسايل نقليه عمومي براي رسيدن به مدارس استفاده كنند
آقاي مرتضوي يكي از مسافران دائمي مترو در گفت و گو با گزارشگر ما ضمن بيان نگراني خود از مشكلات سفر با مترو به دنبال افزايش شديد متقاضي مي گويد : چند روز پيش هنگامي كه قصد سوار شدن به قطار مترو را داشتم به دليل فشار شديد جمعيت دچار نارسايي قلبي و تنفسي شدم و چون جايي هم براي نشستن نداشتم سرم گيج رفت و ميان جمعيت نقش زمين شدم و اگر كمك بقيه مسافران نبود جان خود را زير پاي مسافران از دست ميدادم .
وي مي افزايد : هم از اين جهت كه نميتوانم هنگام هجوم مسافران مقاومت كنم چون سلامتي ام به خطر مي افتد وهم از اين جهت كه علاقه اي به هجوم آوردن و آسيب رساندن به همنوعان خود ندارم هر روز مجبورم يكي ـ دو قطار بي جهت صبر كنم تا شايد اندكي از ازدحام جمعيت كاسته شود اگر چه تاكنون چنين نشد و من و بسياري از شهروندان فقط وقت خود را هدر مي دهيم .
آقاي مرتضوي ادامه مي دهد : متاسفانه جوانان به هيچ وجه مراعات نمي كنند و اگر اكنون درون قطار به افرادي كه روي صندليها نشسته اند نگاهي بيندازيد عمدتا جوان هستند و آنهايي كه سرپا ايستادند سالمند يا خانم هستند كه قدرت رساندن خود به صندلي همزمان با گشوده شدن در مترو را ندارند.
وي از مسئولان مترو و شهرداري درخواست مي كند : مسئولان بايد نسبت به افزايش تعداد قطارها و واگن ها اقدام كنند زيرا تاخيرهاي فراوان و افزايش تقاضا در روزهاي اخير همزمان با عدم افزايش خدمات دهي باعث شده ازدحام مسافر بيش از هر زمان ديگر شود و اكنون متر و از حالت آرام روزهاي نخست راه اندازي فاصله فراوان گرفته است .
خانم عبداللهي مسافر دائمي تاكسي هم درباره مشكلات خاص مسافران مي گويد : از آن روزي كه مسافربرهاي شخصي به دليل كمبود سهميه بنزين كار خود را رها كردند راننده هاي تاكسي هم بي انصافي مي كنند و رغبتي براي سوار كردن مسافران از خود نشان نمي دهند در حاليكه همين راننده ها قبلا از كمبود مسافر به دليل افزايش تعداد مسافر بران شخصي گلايه مي كردند اما اكنون خود نيز به مسافران اجحاف مي كنند.
وي ادامه مي دهد : وقتي همه مردم مي خواهند در يك طرح ملي كه براي اصلاح مصرف بنزين در كشور آغاز شده مشاركت كنند همه دستگاههاي اجرايي و نظارتي هم بايد نسبت به جلوگيري از اجحاف در حق مسافران كه تاكنون از خودروهاي شخصي استفاده مي كردند فعال باشند و اگر چه نمي خواهم تلاش بخش عظيمي از رانندگان زحمتكش تاكسيراني را مخدوش جلوه دهم ولي كافي است ماموران انتظامي و راهنمايي و رانندگي آمار دقيقي از عبور تاكسي هاي خالي از مسافر اعلام كنند كه فقط به دنبال مسافران دربستي مي روند.
وي ادامه مي دهد : از طرفي دولت اعلام مي كند كرايه تاكسي ها افزايش نيافته ولي راننده هاي تاكسي به انواع و اقسام ترفند كرايه هايي بيشتر از حد معمول مي گيرند و يا تاكسيمتر را روشن نمي كنند و يا معمولا 45 تومان بيشتر از رقم ثبت شده در تاكسيمتر كرايه مي گيرند و در اعتراض به مسافران نداشتن پول خرد را مطرح مي سازند.
آقاي منصور كه هر روز مسافر اتوبوس خط ميدان وليعصر تا ميدان راه آهن است هم درباره مشكلات پيش آمده براي مسافران اتوبوس مي افزايد : مسير وليعصر به راه آهن و راه آهن ـ اسلامشهر را قبل از طرح سهميه بندي بنزين يك ساعته طي مي كردم اما اكنون مجبورم دو ساعته اين مسير را بروم چون اتوبوس وجود ندارد.
وي ادامه مي دهد : مسئولان اگر مي خواهند وضعيت بد مسافران در صف مانده و جامانده اتوبوس را مشاهده كنند ساعت 7 تا 8 غروب به ميدان وليعصر يا راه آهن بيايند تا با حقيقت مشكلات مردم بهتر با خبر شوند در حاليكه ازدحام جمعيت مي تواند چند اتوبوس را روي دست هاي خود بگيرند براي سوار شدن به يك اتوبوس هجوم مي آورند و اين شرايط هر روز است .
وي مي افزايد : تنها در يكي دو روز اول آغاز طرح كه شوك محسوب مي شد ترافيك كم بود اما پس از آن ترافيك هم به مشكلات مسافران اتوبوس اضافه شد و علاوه بر اينكه سوار شدن به اتوبوس با هزار مشكل همراه است دير رسيدن به مقصد هم به يكي از مشكلات عمده مردم خصوصا در مناطق حاشيه شهر شده است .
وي ادامه مي دهد : مسئولان شهري اعلام مي كنند 1000 دستگاه اتوبوس به ناوگان اتوبوسراني تهران اضافه كردند كه به نظر مي رسد فقط به بخش ريالي اضافه كرده اند كه همان خواسته مسئولان است و ربطي به مردم عادي ندارد.
در اين زمينه مهندس جعفر ربيعي مدير عامل شركت بهره برداري متروي تهران در گفت وگو با گزارشگر ما مي گويد : ما هشدارهاي پي درپي نسبت به بروز مشكل در متروي تهران را ماهها قبل از شروع طرح سهميه بندي بنزين مي گفتيم اما گوش شنوايي نبود و حال كه اين طرح آغاز شد و هجوم مسافران براي استفاده از مترو به عنوان يك معضل اجتماعي مطرح شد نظرها تا حدودي به نظرات مسئولان مترو نزديك گشت كه اميدواريم نتيجه بخش باشد.
وي مي افزايد : شرايط مطلوب ما هنگامي است كه تعداد قطارها و واگن ها 5 برابر آنچه كه اكنون هست شود . در آن شرايط هر دو دقيقه يك قطار وارد ايستگاه خواهد شد و ازدحام جمعيتي پديد نخواهد آمد اگر اين شرايط مهيا باشد ديگر هيچكس در تهران نمي تواند ادعا كند كه درصورتي كه از خودروي شخصي استفاده نكند وسيله جايگزين ديگري ندارد كه به مقصد برسد. مردم حق دارند شبكه حمل ونقل عمومي باكيفيت را در اختيار داشته باشند كه به راحتي جايگزين خودروهاي شخصي شود.
وي خطوط فعلي متروي تهران را تنها 90 كيلومتر معرفي مي كند و مي افزايد : در طرح جامع متروي تهران داراي 420 كيلومتر مسير ريلي خواهد بود و در آن سيستم مردم در تمام نقاط تهران تنها با 5 دقيقه صرف وقت به ايستگاه مترو مي رسند و 5 دقيقه بعد به اولين هدف مقصد خواهند رسيد.
مهندس ربيعي تعداد مسافران مترو در روزهاي اخير پس از سهميه بندي بنزين را با 20 درصد افزايش نسبت به قبل 1 5 ميليون مسافر مي داند و مي افزايد : براساس تحقيقات انجام شده روزانه بايد 6 ميليون مسافر در طرح جامع از مترو استفاده ببرند به شرط آنكه حمل ونقل درون شهري يكپارچه شود و مسافران با وسايل نقليه همانند تاكسي و اتوبوس بتوانند به موقع ايستگاههاي مترو برسند.
مهندس ربيعي ادامه مي دهد : اگرچه در روزهاي اخير از سوي مسئولان صحبت هايي درباره حمايت از توسعه خطوط مترو و افزايش شمار قطار و واگن ها مطرح شده اما اگر از امروز منابع مالي به دست ما برسد زودتر از 18 ماه قادر نخواهيم بود قطاري به خطوط مترو اضافه كنيم زيرا در دو سال گذشته بودجه اي به دست ما نرسيده و خريدهاي قبلي با اعتبارات اختصاصي به مترو از سوي دولت آقاي خاتمي بوده است .
وي توضيح مي دهد : ما از يكسال و نيم پيش با كمك شهردار و مدير عامل مترو و ساير مسئولان شهري مي گفتيم كه ظرفيت مترو بايد دو برابر شود و اين مسايل در همين شرايط موجود بدون اضافه كردن ايستگاه جديد ممكن بود ولي چون قطار نخريديم نتوانستيم به نيازهاي امروز مردم پاسخ گوئيم .
مهندس ربيعي ادامه مي دهد : قطارهاي مترو قطاري نيستند كه يك دفعه خريداري و به كار گرفته شود اين قطارها مي بايست به صورت سفارشي ساخته شود يعني براساس نوع نيازها و مشخصات فني بايد توليد شود كه براي اين كار 18 ماه زمان نياز هست .
وي در پاسخ به اين سئوال كه چرا برنامه هاي مترو به گونه اي طراحي نشده كه با فراهم آمدن زمان دو دقيقه اي استاندارد جهاني براي عبور مترو ايستگاه احداث شود مي گويد : شرايط كشور ما به گونه اي است كه مجبوريم شبكه مترو را به تدريج گسترش دهيم و براي همين لزومي نداشتيم براي ظرفيت نهايي قطارها رااز پيش خريداري و نگهداري كنيم زيرا ما از لحاظ منابع مالي در مضيقه بوديم و نمي توانستيم براي شرايط امروز قطار را دو سال پيش خريداري نمائيم .
وي با پذيرش مشكلات فراوان مردم هنگام استفاده از مترو و عذرخواهي از اين مساله ادامه مي دهد : در ساعات شلوغ روز يعني بين 7 تا 9 صبح و 16 تا 18 عصر تمام ناوگان مترو درحال فعاليت است يعني ما اكنون هيچ قطار اضافه اي نداريم كه بخواهيم آن را وارد خط كنيم و همانطور كه اشاره كردم تا 18 ماه ديگر قادر نخواهيم بود به تقاضاي جديد ايجاد شده براي مسافرت با مترو جواب بگوئيم . زيرا در 18 ماهه گذشته هيچ قرارداد جديدي براي خريد قطار منعقد نشده و قطارهاي جديدي كه وارد ناوگان مترو شده قرارداد آن سه سال پيش بسته شده است .
وي مي گويد : البته ما قبلا همه كارهاي مناقصه جديد را انجام داده بوديم و در ارديبهشت ماه امسال كه دولت به مترو 95 ميليون يورو كمك كرد ما قرارداد خريد قطارهاي جديد را با شركت هاي ايراني عملياتي كرديم تا براي ما قطارها را بسازند. و اگر بقيه اعتبارات همه به دست ما برسد ما قادر خواهيم بود در نيمه دوم سال 87 اولين قطارهاي جديد را وارد شبكه مترو كنيم .
مدير عامل شركت بهره برداري متروي تهران از مسافران درخواست مي كند : حداكثر در ساعت هاي پرازدحام از قطار استفاده نكنند زيرا با در بسته مواجه مي شوند و امكان سوار شدن براي بسياري از افراد مهيا نمي شود اما در فاصله بين اين دو مقطع توانايي افزايش ظرفيت را داريم اما از مسافران محترم مترو در لحظات شلوغ تقاضا داريم بخاطر هجوم جمعيت و براي سوار شدن اجازه ندهند درب قطار باز بماند زيرا با اين كار در روند حركتي تمامي قطارها وقفه ايجاد مي شود.
در اين زمينه آقاي حسين بيژني مدير عامل شركت واحد اتوبوسراني شهر تهران هم به گزارشگر ما مي گويد : شرايط موجود براي ما قابل پيش بيني بود و با توجه به آغاز سهميه بندي بنزين 1000 دستگاه اتوبوس جديد وارد ناوگان شد اما بايد توجه داشت كه هميشه شركت واحد با حجم انبوهي از اتوبوس هاي فرسوده و از رده خارج مواجه است كه ورود اتوبوس هاي جديد را تنها مي توان جايگزين اتوبوس هاي فرسوده ساخت و عملا افزايش ظرفيت با اين تعداد اتوبوس ممكن نيست .
وي با اشاره به نياز شهر تهران به 10 هزار 500 دستگاه اتوبوس مي افزايد در اين وضعيت شركت واحد اتوبوسراني شهر تهران اكنون 6000 اتوبوس نو و فرسوده در اختيار دارد كه علاوه بر نياز 4000 دستگاهي براي افزايش ظرفيت نياز ضروري شركت براي بازسازي را هم نبايد از ياد برد زيرا برخي از اتوبوس هاي فعال در خطوط اتوبوسراني عمري 15 ساله دارند كه بايد از رده خارج شوند .
آقاي بيژني با اشاره به افزايش 10 درصدي تقاضاي استفاده از شركت واحد در حمل و نقل شهري تهران پس از طرح سهميه بندي هم مي افزايد : تا قبل از طرح سهميه بندي بنزين روزانه 3 5 ميليون سفر با استفاده از ناوگان اتوبوسراني انجام مي شد كه اين رقم اكنون از 4 ميليون سفر هم فراتر رفته است .
مدير عامل شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه مي افزايد : در دو هفته اخير ما براي افزايش جابجايي مسافر شيفت هاي كار رانندگان را 2 ساعت اضافه كرديم و افرادي كه 8 ساعت كار مي كردند اكنون 10 ساعت و آنهايي كه 10 ساعت كار مي كردند 12 و حتي تا 14 ساعت به كار مشغول هستند كه يقينا اين كار تنها در مقطع كوتاهي جوابگوست زيرا هم راننده ها خسته مي شوند و هم به ناوگان اتوبوسراني آسيب وارد خواهد شد در نتيجه آنچه كه ما نياز داريم اتوبوس است .
وي ادامه مي دهد : ما كه خريدار اتوبوس نيستيم فقط نيازهاي خود را مي گوئيم وشهرداري تهران و وزارت كشور موظف به تامين نيازهاي ما هستند. از طرفي مي دانيم كه امكانات شركت هاي داخلي خودروساز نمي تواند به درخواست هاي ما پاسخگو باشد در چنين شرايطي دولت مجبور است بخشي از اين نياز ضروري را از طريق واردات انجام دهد.
وي مي گويد : همانگونه شهردار تهران اعلام كرد مجموعه شهرداري و شركت واحد هم از زمان سهميه بندي بنزين بي خبر بود و تنها كاري كه توانستيم انجام دهيم اين بود كه از تمامي ظرفيت هاي خود و افزايش ساعت كار پرسنل خود به طور موقت استفاده و مسافران را به مقصد برسانيم اما همچنان نيازمند كمك وزارت كشور هستيم .
آقاي بيژني ادامه مي دهد : ما اكنون تنها حواله 400 دستگاه اتوبوس جديد را در اختيار داريم كه يقينا براي 2 ماه آينده و آغاز فعاليت مدارس و دانشگاهها و افزايش 1 5 ميليون سفر در فصل پائيز ما كمبود اتوبوس خواهيم داشت و مسئولان بايد نسبت به تامين به موقع اتوبوس اقدام كنند.
وي ادامه مي دهد : اكنون نيز در ساعات اوج ترافيك صبح گاهي و عصرگاهي در برخي از خطوط با ازدحام شديد مسافر مواجه هستيم كه نمي توانيم به درخواست هاي آنها پاسخ بدهيم .
آقاي بيژني مدير عامل شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه : با سهميه بندي بنزين تعداد مسافر اتوبوس 10 درصد اضافه شده است و هم اكنون در اوج ترافيك صبح گاهي و عصرگاهي در برخي از خطوط با ازدحام شديد مسافر مواجه هستيم كه اگر در دو ماه آينده نتوانيم 2 تا 3 هزار اتوبوس جديد به ناوگان اتوبوسراني تهران اضافه كنيم در مهرماه با افزايش 1 5 ميليوني مسافر دچار مشكلات بيشتري خواهيم شد
مهندس جعفر ربيعي مدير عامل شركت بهره برداري متروي تهران : اگرچه اخيرا مسئولان صحبت هايي راجع به حمايت از مترو مطرح كرده اند اما چون در دو سال گذشته هيچ قراردادي براي خريد قطار و واگن مترو منعقد نشده اگر از همين امروز قراردادي امضا شود 18 ماه طول مي كشد تا اولين قطار وارد شبكه متروي تهران شود
يك مسافر اتوبوس در ميدان راه آهن تهران : اگر مسئولان مي خواهند شرايط وخيم مسافران و صف هاي طولاني منتظران اتوبوس را مشاهده كنند عصر هر روز به ميدانهاي وليعصر و راه آهن بيايند. جمعيتي كه مي توانند چند اتوبوس را روي دست بلند كنند مجبورند سوار يك اتوبوس شوند!
يك مسافر مترو : ازدحام جمعيت متقاضي سوار شدن مترو آنقدر فراوان است كه هر روز مجبوريم از سوار شدن يك يا دو قطار عبوري جا بمانيم