مجيد زندي
خيلي عجيب بود اما واقعيت داشت كه در تاريك روشن هوا و در ازدحام جمعيت پياده روي خيابان صداي نازك حيواني را از كوله پشتي خانمي حدودا 30 ساله بشنوم . ابتدا فكر مي كردم خانم نوزادي را به دوش گرفته اما هنگامي كه حركت هاي حيوان را ديدم متوجه شدم سگي درون كوله پشتي جاخوش كرده و به رهگذران زل زده است .
اين روزها مشاهده خانمها و آقايان فراواني كه سگ در آغوش يا به همراه دارند آسان است تا حدي كه در بسياري از سوپر ماركت هاي مناطق شمال شهر جايگاه ويژه اي براي نگهداري سگ ايجاد شده تا مشتريان خاص با فرصت مناسب تري به خريد مشغول باشند!
اگر اين رويه رفتار زندگي را چشم همچشمي و تقليدي از رفتار فرهنگ غربي محسوب كنيم راه دوري نرفته ايم زيرا اصل به خدمت گرفتن اين حيوان در كشور ما و ساير ملل مشرق زمين به گذشته هاي دور باز مي گردد اما اصل مساله افراط در نگهداري اين حيوان و ساير حيوانات خانگي در درون خانه و حتي كنار سفره خانواده مي باشد از هر جهت هشدار دهنده است .
سگ حيوان نجيب و وفاداري است و هيچكس منكر اين ويژگي بسيار مثبت يكي ديگر از مخلوقات پروردگار نيست اما چه شده است كه برخي از افراد در كشور ما از خود و ماهيت خويش فاصله گرفتند از اين حيوان به اصطلاح زبان بسته آرامش روحي و رواني طلب مي كنند !
سگ در ميان ساير حيوانات از لحاظ شرعي نيز نجس العين محسوب مي شود و علاوه بر مشكلات شرعي و عرفي داراي مشكلات بهداشتي هم هست كه دانشمندان ريشه برخي از بيماريهاي مرموز و ناشناخته را در ميان افرادي شناسايي كرده اند كه سالها به حيوانات خانگي به ويژه سگ مانوس بوده اند.
امروزه در آمارهاي رسمي كشور ما هم افزايش آمار بيماريهاي مشترك انسان و دام به ويژه سل و تب مالت هشدار دهنده شده است تا حدي كه تنها ميزان شيوع تب مالت از 24 در 100 هزار نفر در سال 79 به 39 در 100 هزار نفر در پايان سال 85 رسيده است .
حيوان حرفهايم را به او مي گويم ! مي گويد : در روزگاري كه آدمها هريك به دنبال آزار ديگران برمي آيند حيوانات نجيب ترين مخلوقات هستي محسوب مي شوند.
وي در باره قيمت سگ خود و هزينه ها و طريقه نگهداري آن هم مي گويد : 400 هزار تومان خريدم و از نژاد اصيل است در بسياري موارد گوشت مرغ را مي پزم و ريز مي كنم و به سگ مي دهم هفته اي دو بار حمام مي برم و... و هر غذايي را هم نمي خورد!
هنگامي كه مي گويم مي خواهم گزارشي در اين زمينه بنويسم و خود را خبرنگار معرفي مي كنم از ادامه مصاحبه طفره مي رود و تنها در پاسخ به اين سوال كه هزينه هاي روزانه سگ چقدر است مي گويد : حدود 4 تا 6 هزار تومان !
يك فروشنده حيوانات خانگي در خيابان مولوي تهران هم به گزارشگر ما مي گويد : مدتي كه بحث آنفلوآنزاي مرغي پيش آمده بود طرفداران پرندگان كم شده بودند و به سراغ سگ گربه و سمور خرگوش و حتي خوكچه سفيد آزمايشگاهي رفته بودند كه الان مشتريان بيشتر سراغ چنين حيواناتي مي آيند و ما هم برايشان تهيه و دراختيارشان قرار مي دهيم .
وي در باره قيمت حيوانات هم مي گويد : قيمت ها متفاوت است از 10 هزارتومان همانند خرگوش وگربه و سگ داريم تا يك ميليون و 500 هزارتومان كه سگ نژاد خالص است كه « گريدسين » مي گويند و عمدتا وارداتي است كه شركت ها و كارخانه داران بزرگ براي حفاظت از خود و شركت آن را خريداري مي كنند.
وي مي افزايد : حيوانات در كشورهاي ديگر زياد خريدو فروش مي شود اما در كشور ما فقط مخصوص آدمهاي خاص وطبقه پولدار جامعه است به همين دليل قيمت حيوانات هم در كشورما نسبت به ساير كشورها گرانتر است چون در آنجا آزادانه خريد و فروش و واردات و صادرات انجام مي شود اما در كشور ما در بسياري موارد زيرزميني و پنهان است و قيمت ها هم گران تمام مي شود.
يك عضو انجمن حمايت از حيوانات هم كه علاقه اي به اعلام نام خود ندارد درگفت وگو با گزارشگر ما مي گويد : من از شما گله دارم كه چرا مي گوييد سگ نشانه فرهنگ غربي است ! آن موقعي كه ما ايراني ها سگ داشتيم اصلا غرب وجود خارجي نداشت كه فكر داشتن سگ به سرشان بزند آن دوران كه مردم منطقه امروز اروپا شب ها روي درخت مي خوابيدند مردم ايران و مشرق زمين بهترين سگ ها را به عنوان سگ گله يا سگ درگاه نگهداري مي كردند!
وي ادامه مي دهد : حتي در لشكر جنگجويان ايراني سگ هاي آموزش ديده براي شناسايي موقعيت دشمن وجودداشته كه اين مسايل تازه به فكر غربي ها افتاده است .
وي مي گويد : بر اساس تحقيقاتي كه در كتب اسلامي كرده ايم به اين نتيجه رسيده ايم كه اصلا سگ نجس نيست و آقايان براي اينكه همه سگ ها را به يك چوب نزنند مي گويند فقط سگ گله و سگ شكارچي نجس نيست اگر نجس است بايد براي همه باشد اگر نيست كه ديگر نمي توان تبعيض قايل شد!
وي مي افزايد : مانه در قرآن و نه در روايات نداريم كه سگ نجس است مگراينكه در باره نيم خورده سگ كه منع شده ايم كه آنهم قرآن بابت شكارچي مي گويد اگر براي شما آورد بخوريد مگر اينكه از آن شكار خورده باشد كه مسايل اخلاقي را پيش مي آورد!
به نظر مي رسد نگاه اين هموطن ما كه با بسياري از افرادي كه حيوانات مختلفي همچون سگ را در منزل دارند مشترك است ناشي از ندانستن مساله نجس العين بودن سگ است . اسلام ديني است كه در بهترين سطح دستور به حمايت از حيوانات مي دهد و هيچكس هم اجازه ندارد به اين عنوان كه سگ حيوان نجسي است به آن آزاري برساند ويا آن را بكشد اما نمي توان بخاطر فوايدي كه سگ دارد آن را در آغوش گرفت و رطوبت پوست و موي سگ را نجس ندانست اين مسائل خلط كردن مسايلي است كه عمق ندارد.
حتي سگ گله و چوپان و سگ شكاري هم نجس است و كسي بر پاك بودن آن مهر تاييد نزده است و اينكه اين هموطن ما مي گويد در قرآن نجس بودن سگ نيامده بايد گفت كه راجع به بسياري ديگر از احكام ديگر هم نيامده است كه اتفاقا نظرات فقهي بر اساس توجه كردن به جميع جوانب آيات محكم و متشابه و روايات مطرح مي شود.
در رساله توضيح المسايل مراجع كه مطابق با فتاواي دوازده نفر از مراجع معظم تقليد همانند امام خميني (ره ) آيات عظام گلپايگاني اراكي فاضل لنكراني خامنه اي سيستاني بهجت مكارم شيرازي بشيري زنجاني صافي خويي ميرزاجوادآقا تبريزي و... است مشتركا تاكيد شده كه « سگ و خوكي كه در خشكي زندگي مي كنند حتي مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبت هاي آنها نجس است . »
در اين باره در رساله تحريرالوسيله حضرت امام خميني (ره ) به طور كاملتر آمده است : « چنانچه ظرفي با ولوغ سگ نجس شود يعني سگ با كنار زبانش آب يا چيز ديگري راكه در آنست كه با آن صدق ولوغ مي كند خورده باشد بايد سه مرتبه شسته شود كه اولي آنها با خاك يعني خاك مالي كردن است واحتياط واجب آن است كه خاك پاك باشد و چيزي حتي در وقت ناچاري جاي خاك را نمي گيرد و در شستن با خاك بنابر احتياط واجب بايد اولا آن را با خاك خالص خاك مالي كرد سپس آن را بعد از ريختن مقدار كمي آب كه آن را گل نكرده و از خاك بودن خارج نكند خاك مالي نمود و بعد با آب شست . »
در اين زمينه دكتر عباسعلي مطلبي دبيركل جامعه دامپزشكان ايران هم در گفت و گو باگزارشگر ما به افزايش نگهداري از حيوانات در منزل و افزايش بيماريها اشاره مي كند و مي گويد : امروزه بيماري بسيار زيادي به عنوان بيماريهاي قابل انتقال از حيوان به انسان و در موارد بسيار نادري هم انتقال بيماري از انسان به حيوان وجود دارد كه عموما بالغ بر 1600 نوع عامل بيماري در اين رابطه شناخته شده است كه بيش از 50 درصد مي تواند مشترك باشد .
وي ادامه مي دهد : با اهميت ترين مساله انتقال مستقيم بيماري از حيوان به انسان است كه بيشتر در بخش نگهداري حيوانات خانگي به آن پرداخته مي شود چرا كه افرادي كه اين نوع حيوانات را پرورش مي دهند و يادر منزل و در كنار اعضا خانواده نگهداري مي كنند معمولا افرادي هستند كه اطلاعات تخصصي براي مقابله با شيوع بيماري ندارند.
وي به عنوان مثال به بيماري مشترك سگ و گربه با انسان اشاره مي كند و مي افزايد : يكي از بيماريهاي شناخته شده اي كه در ميان دارندگان گربه در منزل وجود دارد بيماري انگلي است كه به آساني از گربه به انسان منتقل مي شود اگر چه در گربه بيماري ديگري هم وجود دارد كه به آدمي سرايت مي كند اين انگل خطرناك ظاهرا خودش را نشان نمي دهد اما بعد از مدتي باعث سقط جنين در ميان خانمهاي خانه دار و حتي گونه اي از اين انگل باعث كوري افراد مي شود.

دكتر مطلبي مي گويد : برخي از افراد علاقه دارند سگ هارا در كنار خود نگه دارند بيماري بسيار معروف سگ هاري است و بيماريهاي انگلي بسيار وحشتناك ديگر هم با خود دارد و حتي دانشمندان كشف كردند كه تب مالت هم از سگ به انسان سرايت مي كند و بيماريهاي مختلف ديگري كه مي توان در ميان دارندگان سگ در منازل معرفي كرد كه شمار آن فراوان است .
وي در مورد نگهداري ساير حيوانات همانند جوجه تيغي ميمون سنجاب مي افزايد : به جهت قرابت هايي كه ميمون با انسان دارد بيماريهاي قابل انتقال از اين حيوان هم زياد است .
دبيركل جامعه دامپزشكان ايران ادامه مي دهد : ممكن است خود حيوان از هر جهت سالم باشد ولي يك سري عوامل محيطي هم مي تواند از طريق حيوانات خانگي به انسان منتقل شود كه ما به آن ابعاد بهداشتي حيوان مي گوئيم كه بايد مورد توجه قرار داد. نگهداري تعدادي از اين حيوانات اشكالات شرعي دارد قطعا ما كه مسلمان هستيم بايد توجه داشته باشيم حيواناتي كه از لحاظ شرعي نجس محسوب مي شوند را نگهداري نكنيم .
وي در اين زمينه توصيه مي كند : به خانواده هاي محترم توصيه مي كنم حال اگر به هر دليل علاقه دارند حيواناتي را در منزل نگهدارند سعي كنند حيوانات حلال گوشت را نگه دارند كه پرندگان در شمار آنها هستند بعضي از دامها و در حالتي كه مجبور هستند حيواني را در محيط منزل نگهداري كنند براي اين حيوانات حتما از طريق مراكز دامپزشكي شناسنامه بهداشتي تهيه كنند ضمن آنكه اكنون كلينيك هاي تخصصي فراواني در سطح شهرها ايجاد شده كه مي توانند با معاينه حيوانات سلامت حيوان را تضمين نمايند و حتي براي آندسته از بيماريهايي كه واكسن وجود دارد واكسينه كنند.
دكتر مطلبي درباره كشف بيماريهاي ناشناخته و پيچيده در ميان دارندگان حيوان در منزل هم مي گويد : نوعا گزارش هايي هست كه بسياري از افرادي كه به بيماريهاي پيچيده مبتلا مي شوند كساني هستند كه بدون آگاهي حيوانات را در منزل خود نگهداري مي كنند و اين مساله حتي درميان حيوانات حلال گوشت هم اعلام شده كه مراقبت ها را براي آن افراد هم سفارش مي كنيم .
وي مي گويد : حتي درباره نگهداري ماهي در منزل و آكواريوم كه بسيار هم زيبا هست . مراقبت عدم تماس كودكان با ماهيها سفارش مي شود زيرا بيماري مشتركي ميان ماهي و انسان هم وجود دارد.
دبيركل جامعه دامپزشكان ايران مي افزايد : به هر حال تا آنجا كه مي توانند مردم از نگهداري حيوانات در منزل پرهيز كنند اما به هر دليل اگر مي خواهند حيوانات را در خانه نگهداري كنند قطعا آن را از مراكز مجاز تهيه كنند و حيوان هم داراي شناسنامه دامپزشكي باشد و پس از آن هم تحت نظر دامپزشكان حتما مطالب بهداشتي را رعايت نمايند.
وي بااشاره به اثرگذاري فصل گرما بر تشديد رواج بيماري هم مي گويد : گرما يك عامل محرك و تسريع كننده در انتقال برخي از بيماريها باكتري ها و ويروس هاست شرايط گرم براي بسياري از بيماريها شرايط كشت مناسبي محسوب مي شود ضمن آنكه برخي از بيماريها هم از طريق مدفوع و ادرار اين حيوانات به محيط سكونت انسانها وارد مي شود و سبب بيماري مي گردد و بيماريهاي گوارشي شديدي را به وجود مي آورد.
وي در باره واردات سگ از كشوري مانند اوكراين مي افزايد : سازمان دامپزشكي به شدت بايد مراقب اين مساله باشد اين كار اگر رخ دهد قطعا مي تواند عوامل بيماريهاي بيشتري را وارد كشور كند كه حتي براي دامهاي كشور خطرناك محسوب مي شود و من مطمئنم كه سازمان دامپزشكي چنين مجوزي را صادر نمي كند و اگر مشاهده شود به صورت قاچاق وارد كشور شده نيروي انتظامي مكلف است با واردكنندگان سگ برخورد كند.
دكتر آل داوود مسئول كلينيك دامپزشكي دانشگاه و استاد دانشكده دامپزشكي دانشگاه تهران هم در گفت وگو با گزارشگر ما واردات بي رويه حيوانات خصوصا سگ از كشور اوكراين و تايلند را براي حيوانات و دامهاي كشور خطرناك توصيف مي كند و مي افزايد : ما در اصطلاح دفتر قرنطينه اي در فرودگاهها و ساير مبادي ورودي داريم در حاليكه اگر شما در اين مبادي از دفتر قرنطينه سراغ بگيريد جايي ندارند كه به شما معرفي كنند!
وي ادامه مي دهد : اكنون نه تنها آزادانه سگ وارد مي كنند انواع و اقسام حيوانات و پرنده و ماهي هم بدون عبور از سيستم قرنطينه وارد كشور مي شود كه همراه آن داروهاي غيرمجاز حيوانات را به كشور منتقل مي سازند. متاسفانه مشخص نمي شود اين حيوانات سالم هستند يا خير شناسنامه و كارت بهداشت دارند يا نه حالا اين مسايل در مبادي رسمي كشور رخ مي دهد كه اگر به مساله واردات قاچاقي حيوانات باز گرديد شرايط بسيار وخيم تر است .
دكتر آل داوود ضعف نظارت قرنطينه اي را عاملي براي ورود انواع و اقسام بيماريهاي دامي و انساني به كشور معرفي مي كند و مي افزايد : اين حيوانات در شبكه هاي وسيع در سطح تهران خصوصا محدوده مولوي به فروش مي رسد در حاليكه سازمان دامپزشكي كشور بايد طبق قانون به وظايف خود عمل كند تا اگر اتفاق افتاد بدانند ريشه بيماري چيست و چه راههايي بايد براي درمان بيماران چه در ميان مردم و چه در ميان دامها و حيوانات طي شود كه متاسفانه همه چيز به حال خود رها شده است .
وي مي افزايد : همانطور كه واردات دام گوشت و ساير مواد خوراكي از مبادي رسمي و در قالب شركت هاي معتبر انجام مي شود حيوانات خانگي هم مي بايست از طريق مبادي قانوني و تحت نظارت سازمان دامپزشكي كشور وارد شود تا اين حيوانات هم معاينه و آزمايش شوند.
وي از طرحي در جامعه دامپزشكي حيوانات كوچك خبر مي دهد كه سازمان دامپزشكي را موظف مي سازد نظارت بهداشتي بر واردات سگ و ساير حيوانات و پرندگان وارداتي انجام دهد و پس از آن مي گويد : در حاليكه سازمان دامپزشكي در اين زمينه اصلا مسئوليتي را نمي پذيرد غافل از اينكه واردات حيوانات خانگي آلوده به بيماريهاي مختلف مي تواند صنعت دامداري كشور را هم با بحران مواجه سازد زيرا يكي از راههاي ورود آنفلوآنزاي مرغي همين پرندگان در قفس مي باشد.
استاد دانشكده دامپزشكي دانشگاه تهران مي افزايد : اگر شما به سازمان دامپزشكي مراجعه كنيد در آنجا دفاتر مختلف تخصصي درباره گاو گوسفند مرغ و حتي زنبور عسل وجود دارد اما دفتري براي نظارت بر سلامتي « سگ و گربه » ندارند در حاليكه سازمان بايد بپذيرد جمعيت فراواني اين دو حيوان را در منزل نگهداري مي كنند و براي تضمين سلامتي مردم هم كه شده ايجاد چنين دفتري در سازمان دامپزشكي كشور ضروري به نظر مي رسد.
دكتر آل داوود مي افزايد : مهم اين است كه آقايان نمي خواهند مسئوليت اين كار را قبول كنند در حاليكه در باره واردات سگ و ساير حيوانات نيروي انتظامي موظف است مانع از ورود غيرقانوني حيوانات شود.
رئيس جامعه دامپزشكي حيوانات كوچك نسبت به فراواني بيماري مشترك ميان انسان و دام در كشور هشدار مي دهد و مي افزايد : اگر چه آمار دقيق در كشور راجع به بيماري انسانها با تماس با حيوانات وجود ندارد اما براساس اطلاعات همكاران اكنون اين نوع بيماريها در كشور افزايش يافت كه ازجمله آن مي توان به افزايش شمار بيماران مسلول و يا دچار تب مالت اشاره كرد كه در بسياري از كشور ريشه كن شده و در جز بيماريهاي قديمي محسوب مي شود اما در كشور ما فراوان است .
وي ادامه مي دهد : بيماري مشترك انسان و حيوان از چندين طريق منتقل مي شود يكي از راه تماس مستقيم است كه پس از آن مصرف گوشت و شير آلوده و حتي آبزيان مي تواند منتقل كننده باشد اما هرچه هست آمارها نسبت ساير كشورها بسيار بالاست كه نشان مي دهد وزارت بهداشت و سازمان دامپزشكي نتوانستند برنامه هاي كنترلي موفقي داشته باشند.
استاد دانشگاه تهران ادامه مي دهد : متاسفانه سياست هاي كنترلي در كشور چه در مبادي ورودي و مرزها و چه حتي به صورت قاچاق به درستي انجام نمي شود و حيوانات آلوده و بيمار هم به درستي معدوم نمي شوند در حاليكه اگر دامي كه سل و يا تب مالت دارد و قيمت آن هم يك ميليون تومان است طبق قانون سازمان دامپزشكي بايد آن را خريداري و معدوم كند اما چون قيمت 100 هزارتومان روي دام مي گذارند دامدار از راههاي غيرقانوني دام بيمار را از شهر و روستاي خود خارج مي كند و در منطقه اي ديگر به قيمت 500 هزار تومان مي فروشد درحاليكه با اين كار كه ريشه در ضعف كارشناسي دولت دارد باعث رواج بيماري سل يا تب مالت در جامعه مي شود. در كشورهاي ديگر دولت ها دام مريض را گرانتر مي خرند زيرا مي دانند تبعات انساني و هزينه هايي كه دولت ها بايد براي درمان بعدي انسانها انجام دهند به مراتب بيشتر و تبعات آن خطرناك تر از خريد گران يك دام از كشاورز است كه متاسفانه در كشور ما اين مسايل چندان اهميتي ندارد!

اين گزارش يكي از لايه هاي اجتماعي جامعه را آشكار كرده است لايه اي كه اكنون در جامعه به تجارتي پرسود براي افرادي درآمده است اما در طرف ديگر افرادي براي پركردن خلا عاطفي ناشي از خلا فكري و معنوي به سراغ حيوانات رفته اند و اتفاقا هزينه هاي گزافي هم براي خريد و نگهداري و بهداشت و درمان آن هزينه مي كند هزينه هايي كه با درآمد يكماه آدمهايي در اين كشور برابري مي كند و غذايي در سفره غذايي اين حيوانات قرار مي گيرد كه در سفره آدمهاي فقير اين كشور نيست . اين فاصله طبقاتي دردي در جامعه است اگرچه يقينا اين تضاد ادامه خواهد داشت !
استقبال فراوان استفاده از حيوانات در منزل از آن جهت هشدار دهنده است كه در سالهاي اخير بيماريهاي قديمي سل و تب مالت در كشور به شدت افزايش يافته تا حدي كه براساس آمارهاي موجود تنها ميزان شيوع تب مالت از 24 در 100 هزار نفر در سال 79 به 39 در 100 هزار نفر در پايان سال 1385 رسيده است
پناه بردن به آرامش حيوان زبان بسته اي همانند سگ در كشور در نگاه روانشناسان خود باعث رواج گوشه گيري فرد از فاميل و اجتماع و در افتادن به بيماري عميق تر افسردگي مي شود
دكتر عباسعلي مطلبي دبيركل جامعه دامپزشكان ايران : بيماري مشترك سگ و گربه با انسان فراوان است كه تنها در برخي از آنها كه در ظاهر هم خود را نشان نمي دهند باعث سقط جنين و كوري در خانمها مي شود
دكتر آل داوود استاد دانشكده دامپزشكي دانشگاه تهران : واردات بي رويه سگ و ساير حيوانات خانگي به كشور خصوصا از اوكراين و تايلند كه در بسياري موارد بدون كارت بهداشت وارد مي شود براي سلامت حيوانات و دامها و حتي مردم خطرناك است