پايگاه « قبله » سوژه جديد معامله روسيه و آمريكا
سي و سومين اجلاس سران هشت كشور صنعتي دنيا
چندي قبل در حالي به كار خود پايان داد كه تنشها و اختلافات مسكو و
واشنگتن بر سر استقرار سامانه دفاع موشكي آمريكا در چك و لهستان وارد مرحله جديدي شد و در شرايطي كه انتقادات پوتين از جرج
بوش بر سر اين موضوع به اوج خود رسيده بود
پيشنهاد غيرمترقبه وي به همتاي آمريكايي اش در روز دوم نشست مبني بر استفاده
مشترك از « پايگاه راداري قبله » در خاك جمهوري آذربايجان كه در اجاره روس ها است
تعجب محافل رسانه اي و تحليل گران مسائل
سياسي را برانگيخت .
اينكه سرانجام اين پيشنهاد به كجا خواهد انجاميد و تا چه اندازه اين موضوع
تنش هاي بوجودآمده ميان مسكو و واشنگتن بر سر
استقرار سيستم موشكي آمريكا در شرق اروپا را فروكش خواهد كرد
نياز به گذشت زمان و تامل بيشتر در زواياي پيدا و پنهان آن دارد
ولي با توجه به اهميت مسئله نكات زير در اين خصوص قابل طرح است .
1 ـ باتوجه به تهديدي كه از ناحيه استقرار سامانه دفاع موشكي آمريكا در چك و لهستان متوجه منافع ملي روسيه است پيداست
پيشنهاد رئيس جمهور روسيه در مورد استفاده مشترك از « قبله » مي تواند نوعي امتياز دهي به آمريكا باهدف صرف نظر كردن آن كشور از
پيگيري و اجراي پروژه مورد بحث تلقي شود.ترديدي نيست كه حضور نظامي آمريكا در قفقاز يكي ازدغدغه هاي آن كشور در چارچوب
برنامه هاي آينده رهبران كاخ سفيد به شمار مي رود و چه بسا پس از اتمام پروژه چك و لهستان
گام بعدي پيشروي آمريكا
حضور در
قفقاز باشد. از اين جهت
شايد رهبران كرملين پيشدستي كرده و قبل از آنكه آمريكا بطور يك جانبه در قفقاز حضور نظامي ـ امنيتي پيدا
كند زمينه هاي حضور مشترك و در عين حال قابل كنترل واشنگتن را فراهم كرده باشند تا بدين وسيله از ميزان تهديدات و خسارت هاي
آتي بكاهند.
2 ـ از سوي ديگر
اين پيشنهاد حاكي از آن آنست كه روسيه علي رغم تهديدات موجود و پيشروي هاي گام به گام آمريكادرحوزه هاي
امنيتي اين كشور
تمايلي به رودرويي با واشنگتن ندارد و يا اساسا توان و پتانسيل اين كار را در خود نمي بيند. اگر غير از اين بود پيشنهاد
حضور آمريكا در پايگاه قبله كه بصورت كامل و بدون رقيب دردسرزا در دست روسيه است قابل توجيه به نظر نمي رسيد.تجربه
تحولات دو دهه قبل نشان مي دهد كه روس ها در چنين مواقعي ابتدا گاردجدي و مصمم به خود مي گيرند ولي وقتي تاثيري مشاهده
نكردند
كوتاه آمده و از در معامله وارد مي شوند. به نظر مي رسد اين پيشنهاد روسيه هم
نوعي معامله و كوتاه آمدن از مواضع قبلي است
و طبعا هزينه هاي كمتري در مقايسه با تداوم مواضع و جبهه گيري هاي قبلي مي تواند براي مسكو در پي داشته باشد.
3 ـ سومين نكته اي كه مي توان از دلايل پيشنهاد تعجب آور پوتين استنباط كرد برملا ساختن ميزان صحت و سقم ادعاي آمريكا از هدف
خود در پيگيري استقرار سيستم دفاع موشكي درشرق اروپا براي افكار عمومي دنيا و رهبران كشورهاي درگير با اين قضيه
است .
چنانكه بارها تكرار شده رهبران آمريكا هدف از استقرار سامانه مورد بحث در چك و لهستان را مقابله با تهديدات موشكي ايران و
كره شمالي ذكر كرده اند. علي رغم اينكه روسيه و حتي ساير كشورها از كذب بودن اين ادعا آگاهي دارند ولي پيشنهاد روسيه مي تواند
آمريكا را درمقابل يك آزمون قرار داده و از نوع پاسخ و عكس العملي كه اين كشور مي دهد
صحت و سقم ادعاهاي قبلي آن آشكار شود.
مسلما اگر هدف آمريكا جلوگيري از تهديد ايران باشدـ (كه فعلا نمي توان گفت هست ) اين كشور بايد از پيگيري پروژه نظامي خود در
چك و لهستان صرف نظر كرده و از حضور در پايگاه قبله كه اشراف و تسلط بيشتري بر ايران و كره شمالي دارد
استقبال نمايد.
4 ـ جداي از واكنش نه چندان صريح آمريكا به پيشنهاد روسيه كه استقبال تلويحي مقامات اين كشور را در پي داشت و آنها اعلام كردند
كه پيشنهاد پوتين را بررسي خواهند كرد
عكس العمل ساير كشورهاي درگير نيز در نوع خود مي تواند قابل تامل و بررسي باشد. طبعا
براي اروپاييها كه قبلا بر سر استقرار سيستم دفاع موشكي آمريكا در شرق اين قاره به توافق رسيده و با واشنگتن همكاري و همگرايي
دارند
اين پيشنهاد در عين جالب بودن خيلي هم نمي تواند داراي اهميت باشد. چنانكه دبيركل ناتو هم در واكنش خود
با ترديد به
قابليت هاي پايگاه قبله نگاه كرده و از اينكه مشاركت آمريكا در آن پايگاه بتواند اهداف غرب را تامين نمايد
ابراز اطمينان نكرده است .
5 ـ طرف سوم اين بازي
جمهوري آذربايجان است كه پايگاه راداري « قبله » در خاك آن واقع شده است . با توجه به اينكه اين پايگاه طي
توافق امضا شده در سال 2002 (1381 ) ميان روساي جمهور روسيه و آذربايجان در مسكو
براي مدت 10 سال در اجاره روس هاقرار
گرفته
طبيعتا مشاركت هر دولت يا كشور ثالثي نياز به موافقت باكو دارد. با اين حال از اظهار نظر « المارمحمد ياراف » وزير امورخارجه
آذربايجان پيرامون اين موضوع كه در جمع خبرنگاران و در پاسخ به سئوال آنها صورت گرفت
چنين برمي آيد كه پوتين قبلا با رهبران
باكو صحبت كرده و نظر مثبت آنان را جلب كرده است . محمد ياراف علي رغم اينكه تصريح كرد اين موضوع بايد توسط تيمي از
كارشناسان نظامي سياسي و امنيتي بررسي شود ولي از هماهنگي قبلي مسكو با رهبران باكو در مورد پيشنهاد ياد شده خبر
داد.
« ضيافت عسگر اف » رئيس كميسيون امنيتي و دفاعي پارلمان جمهوري آذربايجان نيز در مصاحبه اي با ياداوري بند 4 توافق نامه
روس ها با باكو در خصوص اجاره ده ساله پايگاه قبله كه مشاركت هر طرف ثالثي در اين پايگاه را در طي مدت اجاره منوط به موافقت
جداگانه باكو مي داند
اظهار داشت كه عملي شدن پيشنهاد پوتين نيازمند بررسي كارشناسي و موافقت رسمي دولت آذربايجان است .
علي رغم اين اظهارات
به نظر مي رسد كه باكو نه تنها با اين پيشنهاد موافقت كرده بلكه از مشاركت آمريكا در بهره برداري از پايگاه
مذكور استقبال هم مي كند. چرا كه رهبران آذربايجان پيشنهاد پوتين را در راستاي منافع خود دانسته و به زعم خود مي توانند از فوايد آن
در حل پاره اي از مشكلات بزرگ و اصلي كشورشان نظير بحران قره باغ به نحو احسن استفاده نمايند.
6 ـ قطعا مشاركت و حضور نظامي آمريكا در پايگاه راداري قبله تهديدكننده منافع ملي برخي ديگر از كشورهاي منطقه بويژه جمهوري
اسلامي ايران هست . اين نكته مهم هم
به نوبه خود بايد مدنظر كشورهاي درگير در اين مسئله خصوصا آذربايجان به عنوان دارنده خاك
و مالك اين پايگاه و روسيه به عنوان پيشنهاد دهنده حضور آمريكا در منطقه اي كه با امنيت كشور ما گره خورده است
باشد
لذا انتظار
مي رود دولت مردان باكو
حقوق همسايگي را رعايت كرده و از هرگونه تصميم شتابزده اي كه موجبات تنش آفريني را در پي داشته باشد
خودداري نمايند. همچنين از روسيه نيز توقع مي رود بيشتر از گذشته صداقت به خرج داده و همه اصول و پايه هاي تعامل صادقانه را زير
پاننهد.
7 ـ هدف آمريكا از اجراي پروژه هايي نظير استقرار سامانه دفاع موشكي درچك و لهستان
چيزي فراتر از تنگتر كردن حلقه محاصره
روسيه است و تصور اينكه همه چيز حول محور اين كشور خلاصه مي شود
نمي تواند پايه و اساس درستي داشته باشد. مسلما اين اقدام
آمريكا گام ها و حلقه هاي بعدي هم دارد و مقصد نهايي واشنگتن
در واقع تثبيت هژموني كامل و مطلق در جهان و تحقق عملي « دهكده
جهاني » به رهبري اين كشور است . البته ترديدي نيست كه در اين راستا يكي از اولويت هاي اصلي آمريكا
روسيه و مهار هرچه بيشتر
آنست ولي بديهي است كه اين قصه
پرده ها و سناريوهاي ديگري هم دارد.
8 ـ آخرين ملاحظه اي كه يادآوري آن لازم به نظر مي رسد
اين است كه رهبران روسيه و ساير كشورهاي درگير با اين مسئله بايد تدابيري
اتخاذ نمايند تا آمريكا بازيركي ها و شيطنت هاي خاص سياسي
طوري اين مسئله جديد را هدايت و رهبري نكند كه نهايتا
هم در پايگاه
قبله حضور و مشاركت داشته باشد و هم به اتمام و استقرار پروژه سامانه دفاع موشكي چك و لهستان موفق شود. چرا كه دولت هاي
چك و لهستان و مجموعه اتحاديه اروپا با آمريكا توافق كرده و در راستاي تامين منافع اقتصادي و حتي سياسي خود پيگير موضوع
هستند و به راحتي از فوايد پروژه چشم پوشي نخواهند كرد.
در خاتمه مي توان گفت كه بعيد است پيشنهاد روسيه مانع از پيگيري و اجراي پروژه چك و لهستان از سوي آمريكا بشود و به نظر
مي رسد واشنگتن علي رغم مخالفتها و حتي امتيازدهي هاي مسكو
در استقرار سامانه دفاع موشكي خود در شرق اروپا مصمم و جدي
است چرا كه اين امر يك اقدام موردي و منفرد نيست بلكه حلقه اي از يك زنجيره طولاني و بهم پيوسته اي است كه واشنگتن به عنوان
يك استراتژي آنرا اتخاذ كرده و سالهاست كه فاز اجرايي چنين راهبردي را در پيش گرفته است .
البته اين نكته به معناي توفيق قطعي آمريكا در تحقق اهدافي كه در پيش گرفته است
نيست . اوضاع داخلي اين كشور و موانع
جدي اي كه در عرصه هاي بين المللي در نتيجه رهبري زورمدارانه و غيرمنطقي بوش كوچك فراروي كاخ سفيد قرار گرفت
چشم انداز
موفقيت آميزي براي آمريكا ترسيم نمي كند
بيزاري روز افزون افكار عمومي ملت هاي دنيا از سياست هاي آمريكا
بيداري غرورآفرين
جهان اسلام و ملت هاي مسلمان
فرو رفتن آمريكا در باتلاق خاورميانه
ظهور قطب هاي جديد قدرت نظير چين و همكاري استراتژيك
روسيه و اين كشور در قالب سازمان شانگهاي و موارد ديگري از اين دست
از چالشها و دست اندازهاي جدي پيش روي آمريكا در سالها
و دهه هاي آينده است و تصور مي شود جايگاه و نقطه اي كه هم اكنون واشنگتن در آن قرار گرفته
ارتقا و اوج بيشتري نخواهد يافت . حتي
مي توان ادعا كرد كه آغاز افول آمريكا با بوش كوچك شروع شده و مقطع فعلي در تاريخ اين كشور
براي نسل هاي آينده آن با
افتخارآفريني همراه نخواهد بود.
سيدرضا ميرمحمدي
باتوجه به تهديدي كه از ناحيه استقرار سامانه دفاع موشكي آمريكا در چك و لهستان متوجه منافع ملي روسيه است
پيشنهاد رئيس جمهور روسيه در مورد استفاده مشترك از « قبله » مي تواند نوعي امتياز دهي به آمريكا باهدف صرف نظر
كردن آن كشور از پيگيري و اجراي پروژه مورد بحث تلقي شود
اين پيشنهاد حاكي از آن آنست كه روسيه علي رغم تهديدات موجود و پيشروي هاي گام به گام آمريكادرحوزه هاي امنيتي
اين كشور
تمايلي به رودرويي با واشنگتن ندارد و يا اساسا توان و پتانسيل اين كار را در خود نمي بيند
به نظر مي رسد رهبران آذربايجان پيشنهاد پوتين را در راستاي منافع خود دانسته و به زعم خود مي توانند از فوايد آن در
حل پاره اي از مشكلات بزرگ و اصلي كشورشان نظير بحران قره باغ به نحو احسن استفاده نمايند.
قطعا مشاركت و حضور نظامي آمريكا در پايگاه راداري قبله تهديدكننده منافع ملي برخي ديگر از كشورهاي منطقه بويژه
جمهوري اسلامي ايران هست
بعيد است پيشنهاد روسيه مانع از پيگيري و اجراي پروژه چك و لهستان از سوي آمريكا بشود و به نظر مي رسد واشنگتن
علي رغم مخالفتها و حتي امتيازدهي هاي مسكو
در استقرار سامانه دفاع موشكي خود در شرق اروپا مصمم و جدي است
