موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني كتاب « احزاب و گروه هاي سياسي از ديدگاه امام خميني » را كه دفتر سي و دوم از مجموعه تبيان (آثار موضوعي امام خميني ) مي باشد در 725 صفحه منتشر كرده است . اين كتاب در پنج فصل همراه با فهرست اجمالي فهرست تفصيلي فهرست مآخذ و فهرست منابع تدوين گرديده است . بخشي از مقدمه اين كتاب را از نظر خوانندگان مي گذرانيم :
احزاب و گروههاي سياسي مدرن به عنوان شكل خاصي از سازماندهي نيروهاي اجتماعي محصول تحولات دو قرن اخير در جهان هستند و نخستين جايگاه گسترش و توسعه آنها كشورهاي اروپايي است . ويژگي مشترك اينگونه احزاب و گروهها سازماندهي و مشاركت در امور سياسي جهت كسب قدرت و برنامه ريزي براي حفظ آن است . امروزه در كشورهايي كه داراي نظام حزبي باسابقه و باثباتي هستند احزاب سياسي همچنين به عنوان حلقه پيوند ميان منافع اجتماعي و نهادهاي تصميم گيرنده سياسي عمل مي كنند. در مقابل اين امر در بسياري از كشورهاي در حال توسعه احزاب سياسي بازتاب و تقليدي ناقص از احزاب كشورهاي توسعه يافته بوده و معمولا از كارايي مناسبي برخوردار نيستند. استبداد حاكمان حكومت متمركز و مقتدر فقدان تجربه مشاركت سياسي ايجاد احزاب دستوري و دولتي و اعمال نظر قدرتهاي بيگانه ازجمله علل اين امر هستند.
سابقه پيدايش احزاب و گروههاي سياسي در ايران به بعد از دوران نهضت مشروطه باز مي گردد. در واقع در دومين دوره مجلس شوراي ملي افرادي نظير تقي زاده و دهخدا تحت تاثير مشاهدات خود در كشورهاي ديگر به فكر ايجاد احزاب سياسي افتادند و با تقليد از عنوان « سوسيال دموكرات » حزب « اجتماعيون ـ عاميون » را به عنوان اولين حزب رسمي در ايران برپا ساختند . فعاليت اين حزب مدت كوتاهي بعد با دخالتهاي روسيه و انگلستان تعطيلي مجلس دوم و بالاخره كودتاي 1299 ش . به پايان رسيد . دوره دوم فعاليت احزاب در ايران مربوط به سالهاي 32 ـ1320 ش . بود كه به علت فضاي باز سياسي تعداد زيادي از احزاب به وجود آمدند. البته اكثر اين احزاب بر محور يك شخصيت سياسي متولد مي گرديدند و با خروج آن فرد از صحنه متلاشي مي شدند. ازجمله اين احزاب مي توان به حزب دموكرات ايران به رهبري قوام السلطنه و حزب زحمتكشان ايران به رهبري مظفر بقايي اشاره كرد كه با خروج رهبرانشان از صحنه منحل شدند. در اين دوره جبهه ملي و حزب توده نيز فعاليتهاي گسترده اي را آغاز كردند اما بعد از كودتاي 1332 ش . توقيف و منحل شدند . از اين دوره تا پايان دوران سلطنت پهلوي نيز احزاب فرمايشي و دست نشانده اي چون حزب مردم (1336 ش ـ اسدالله علم ) حزب مليون (1337 ش ـ منوچهر اقبال ) حزب ايران نوين (1343 ش ـ حسنعلي منصور) و حزب رستاخيز (1354 ش . ) تشكيل شدند اما به هيچ وجه مورد استقبال مردم قرار نگرفتند . بالاخره دوره سوم فعاليت احزاب در ايران پس از پيروزي انقلاب اسلامي خصوصا بين سالهاي 60 ـ1357 ش . بود. در اين دوره با ايجاد فضاي پرشور و انقلابي در كشور تعداد زيادي از گروهها و احزاب اعلام موجوديت كردند. متاسفانه در اين دوره نيز تعداد زيادي از اين گروهها متاثر از جريانهاي بيگانه خارج از كشور بودند لذا پس از مدتي كوتاه از مسير انقلاب جدا شده و رودرروي ملت و نظام قرار گرفتند . به اين ترتيب پس از سال 1360 ش . و با شروع ترورها توطئه ها و قيامهاي مسلحانه آنها عليه نظام جمهوري اسلامي فعاليت اكثر اين احزاب و گروهها نيز متوقف شد.
امام خميني (س ) در سراسر عمر پربركت خويش به عنوان شاهدي هوشيار و آگاه ناظر سير تحولات احزاب و گروههاي سياسي در ايران بودند و در تمام دوران رهبري نهضت بر اصلاح انحرافات اين عرصه تاكيد داشتند.در دوران پيش از پيروزي انقلاب ضمن افشاي ماهيت وابسته احزاب فرمايشي تلاش استعمارگران براي سواستفاده از آنها در جهت ايجاد اختلاف بين مردم را نشان دادند. ايشان اقشار ملت را از همكاري با احزاب فرمايشي و دستوري چون حزب رستاخيز بازداشتند. در هنگام اوج گيري نهضت با توجه به عدم پايگاه مردمي احزاب و گروههاي سياسي كه ادعاي مخالفت با سلطنت پهلوي را داشتند هيچ گاه به آنها متوسل نشدند بلكه بارها با صراحت بر عدم نقش آنها در پيروزي انقلاب تاكيد كردند. به دنبال پيروزي انقلاب اسلامي ايشان فعاليت احزاب و گروههاي سياسي حتي احزاب چپ و غيراسلامي را آزاد اعلام كردند مشروط به آنكه فعاليتهاي عملي آنها به زيان مردم مملكت و اسلام نباشد. بررسي نحوه برخورد ايشان با احزاب و گروههاي سياسي عمده بعد از پيروزي انقلاب اسلامي به خوبي نشان مي دهد تا زماني كه آنها عليه مردم و انقلاب دست به توطئه نزده يا متوسل به اسلحه نشدند از فعاليت آنها جلوگيري نشد. حتي حزب توده تا زماني كه جاسوسي رهبران آن براي مسئولان آشكار نشده بود به فعاليت خود ادامه مي داد. در مجموع بررسي سيره حضرت امام (س ) نشان مي دهد كه ايشان هيچ گاه مخالفتي با فعاليت آزادانه احزاب و گروههاي سياسي در چهارچوب نظام مبتني بر ولايت فقيه نداشتند اما همواره در مورد مفيدبودن فعاليت احزاب و گروههاي وابسته يا دولتي از لحاظ عملي و نظري ترديد داشتند. اكنون كه سالها از موضعگيريهاي امام (س ) در برخورد با احزاب و گروههاي سياسي در طول دوران نهضت مي گذرد اين حقيقت به خوبي آشكار شده كه در صورتي كه ايشان با قاطعيت بي نظير خود جلوي فعاليتهاي انحرافي و تفرقه برانگيز برخي از احزاب و گروهها را نمي گرفتند هيچ گاه پايه هاي نظام جمهوري اسلامي استوار نمي شد.
محتواي فصول پنجگانه كتاب به شرح زير است :
فصل اول تحت عنوان نحوه و علل پيدايش احزاب و گروههاي سياسي در ايران است كه در آن به مباحثي همچون : ايجاد احزاب فرمايشي توسط قدرتهاي استعماري با اهدافي هم چون ايجاد تفرقه و اختلاف و... پرداخته شده است .
فصل دوم به كلياتي درباره احزاب و گروههاي سياسي اختصاص داده شده كه در آن معيار شناخت احزاب و گروهها محدوده فعاليت نحوه همكاري زيانهاي گروه گرايي و... مورد بحث قرار گرفته است .
در فصل سوم به عملكرد كلي احزاب و گروههاي سياسي مخالف بعد از پيروزي انقلاب اسلامي اشاره شده است .
در فصل چهارم توصيه ها و رهنمودهاي حضرت امام خميني (س ) در مورد احزاب و گروههاي سياسي مطرح گرديده است و در فصل پاياني (فصل پنجم ) بررسي موردي مهمترين احزاب و گروههاي سياسي مورد بحث قرار گرفته است .
در ذيل برخي از بندها و صفحات كتاب مذكور را كه نشاندهنده ديدگاه امام خميني درباره احزاب وابسته و وارداتي است مطالعه مي كنيم :
مسلكهاي مختلف ; اين احزابي كه مي بينيد كه در ايران ـ حالا ما صحبتمان سر ايران است ـ اين احزابي كه از اول مثلا شايد از مشروطه به اين طرف اين احزاب پيدا شده باشد اين احزاب مختلفه خيال نكنيد كه من باب اتفاق يك دسته اي با هم جمع شدند و حزبي تشكيل دادند اين با يك نقشه شيطاني (بوده ); قدرتهاي بزرگ براي اينكه ايران را نگذارند با هم (متحد) بشوند يك حزب درست كرده اسمش را اين گذاشته يك حزب درست كرده اسمش را آن گذاشته ; اين حزب با آن دشمن است آن حزب با اين دشمن است . احزاب در بطن اين جامعه درست كرده اند جبهه هاي مختلف درست كرده اند و اين احزاب و جبهه هاي مختلف هم اينطور نيست كه آن كار خودش را بكند و راه خودش را برود به آن كار نداشته باشد; آن هم كار خودش را بكند به اين كار (نداشته باشد); نخير با هم مختلفند با هم مخالفند. يك راه استفاده غرب از ما و استفاده آمريكا و شوروي از مخازن و ممالك ماها همين معناست كه در بطن خود يك جامعه كه بايد براي خودش يك حسابي داشته باشد و يك پيشرفتي بكند در همان بطن جامعه از طريقهاي مختلف اختلافات درست مي كنند. اختلاف مسلكهاي مختلف عرض مي كنم كه جنگ ترك و فارس جنگ كرد و مثلا غيركرد جنگ مثلا فرض بفرماييد بلوچ و غيربلوچ از اين مسائل درست مي كنند مي تراشند. يك مملكتي كه بايد همه آن با هم مجتمع بشود هر كدام را به يك راهي مي برند; يعني نقشه ها مي برد اينها را به اين راههاي مختلف و به واسطه همين اختلافاتي كه در بطن خود جامعه است نمي گذارند اين جامعه روبه ترقي خودش برود. آنها استفاده خودشان را مي كنند اينها مي زنند توي سر هم ; و آنها مي آيند نفتهايشان را مي برند و گازهايشان را مي برند هرچه دارند اينها غارت مي كنند و كسي هم نيست كه حرف بزند; براي اينكه يك فكر واحد نيست ; افكار متشتت و مختلف است . بنابراين اين يك سنخ اختلافاتي است كه توي جامعه و بطن جامعه ما مي اندازند و من باب اتفاق نيست و نقشه است كه اين اختلافات را درست مي كنند.
اصل اين احزابي كه در ايران از صدر مشروطيت پيدا شده است آنكه انسان مي فهمد اين است كه اين احزاب ندانسته به دست ديگران پيدا شده است ; و خدمت به ديگران بعضي از آنها كرده اند. من اينطور احتمال مي دهم كه در ساير ممالك ـ كه آن وقت مهم انگلستان بوده است ـ آنها يك احزابي درست كردند براي به دام انداختن ممالك عقب افتاده و ممالكي كه از آنها استفاده مي خواستند بكنند. احزاب در آنجا اينطور نبوده است كه دو حزب مثلا باهم به حسب واقع يك اختلافي بكنند و يكي از آنها به نفع دولتشان يا مملكتشان يكي آنها به خلاف او يك چيزي بگويد. لكن احزاب را به نظر مي رسد كه درست كرده اند براي اينكه ديگران هم به آنها اقتدا كنند در درست كردن احزاب .

گروه گروه مي شويد و هر گروهي مخالف گروه ديگر. اگر همه در يك مسير مي رفتيد باز مضايقه نبود كه گروههايي هم در مسير واحد. لك دستهاي خبيث اجانب در كار است كه شما را ندانسته گروه گروه كند و مخالف با هم . آنهايي كه مي خواهند ما را بچاپند و ذخاير ما را ببرند و ما را به اسارت بكشند مشاهده عيني كردند كه دو چيز پيروزي براي ما آورده است و به اين دو چيز حمله كردند : يكي ايمان اسلام ; يكي وحدت كلمه . با دست عمال خودشان اين رمز پيروزي كه داراي دو جهت بود به هر دو حمله كردند. در سطح وسيعي در ايران مشغول تفرقه افكندن شدند. تفرقه در همه اطراف ايران . احزاب مختلفه ; گروههاي مختلف ; جبهه هاي مختلفه و مع الاسف همه با هم مخالف . اين وحدت كلمه را دارند از ما مي گيرند.

احزاب مختلفه بعد از اين انقلاب از قراري كه مي گويند حدود دويست گروه پيدا شده . دويست گروه معنايش اين است كه يك جمعيتي كه بايد منسجم بشوند دويست گروه شدند كه از هم جدا بكنند همه را. در تهران اگر بنا باشد دويست تا حزب و گروه و امثال اينها باشد و (دائما) اظهار وجود هر روز تو روزنامه فلان گروه هم اظهار وجود كرد اين معنايش اين است كه 35 ميليون جمعيت مي خواهد از هم منفصل بشود. جدا جدا بشود يعني آن انسجامي كه باعث پيروزي شما شد آن كارشناسهايي كه ملتها را شناختند و راه ملتها را مطالعه كردند راه شكست آنها را مطالعه كردند و طرح دادند براي آن بهتر از اين چه بكنند بدون اينكه محتاج باشد كه يك قدرتي و قوايي بيايد خودشان را به جان هم مي اندازند. احزاب را دستشان قلم بدهند. اين او را چيز بكند; تهمت به او بزند. او تهمت به او بزند او او را تضعيف كند. من گمان مي كنم كه از اول كه احزاب پيدا شده است در امثال ايران اين يك طرحي بوده است از خارج آنها احزاب دارند آن مملكتهاي ديگر لكن احزابي كه آنها دارند فرمش يك جور ديگر است . اينطور نيست كه يك كاري بكنند كه براي كشورشان مضر باشد. لكن وقتي صادر شد به اين مملكتها براي اينكه توجه به عمق مسائل ندارند احزابي درست مي شوند كه به حال كشورشان مضر است . آنها يك چيزي درست مي كنند كه اينها خيال مي كنند بايد ما احزاب داشته باشيم . عمق اين مطلب كه احزاب آنجا وضعشان چه جور است و احزاب اينجا بايد چه جور باشد اين را درست ادراك نكردند. احزاب درست كردند لكن هر حزبي براي ديگري كارشكني مي كند آن حزب هم براي آن .

اين حزبهايي كه درست مي شد و آن دستهاي مرموز اين حزبها را درست مي كردند و حزبها با هم اختلاف پيدا مي كردند همه شان شيعه بودند; همه شان مسلمان بودند يا همه شان سني بودند احزاب مختلف در بين شيعه چند حزب درست مي كردند. فرض كنيد در تهران احزاب مختلفه همه با هم دشمن همه با هم بد. جاهاي ديگر هم همين طور. اين هم يك راهي بود كه احزاب مختلفه درست مي كردند و اين احزاب با هم جنگ سياسي مي كردند. تمام اينها اسباب اين شد كه از آن گرفتاريهاي اصلي كه ما داريم كه آن گرفتاري مسلمين است به دست قدرتهاي بزرگ از او غفلت بكنيم . چه بهتر براي آنها از اينكه ما صبح كه بلند مي شويم همه اش مشغول حزب بازي باشيم ; يا مشغول مخالفت خودمان با هم باشيم . مخالفت دانشگاه با روحانيون روحانيون با دانشگاه اين مذهب با آن مذهب ; آن مذهب با آن مذهب اين حزب با آن حزب در يك مذهب اين حزب با آن حزب . و همين طور تا آخر.
امام خميني : از زمان مشروطه كه حزب به وجود آمد اتفاقي نبود بلكه يك نقشه شيطاني قدرت هاي بزرگ براي درهم شكستن اتحاد مردم بود. احزابي كه بعد از مشروطه پيدا شدند ندانسته به دست ديگران و بدست قدرت هاي بيگانه بود. دست هاي خبيث اجانب در كار است تا شما را از طريق احزاب گروه گروه كنند
امام خميني : وقتي قرار باشد در كشوري مثل ايران دويست گروه و حزب وارداتي تشكيل شود معنايش اين است كه ملت ايران جدا از هم و دويست دسته و گروه شوند و اين جدا جداشدن ها طرح دشمنان براي شكست ملت است
امام خميني بارها و باصراحت بر عدم نقش احزاب در پيروزي انقلاب اسلامي تاكيد كردند