روحانيت ايران در راس مبارزه عليه ظلم
مصاحبه امام موسي صدر با روزنامه المحرر لبنان
مترجم : دكتر محسن كماليان
پايگاه فرهنگي روايت صدر
اشاره :
كساني كه بامداد روز 28 ژانويه سال 1974 مطابق با 8 بهمن سال 1352 روزنامه لبناني » المحرر » را از
روزنامه فروشي هاي بيروت دريافت كردند
با مشاهده عنوان اصلي آن در اعمال انديشه فرو رفتند : در بالاي
صفحه اول با حروفي درشت چنين نوشته شده بود : « صدر بر روي حكومت ايران آتش گشوده است » ! در زير
عنوان آتشين مزبور از قول امام موسي صدر تصريح شده بود : « روحانيت ايران در راس مبارزه عليه ظلم
جور
استبداد و تجاوز حكومت (شاه ) قرار دارد » . آنچه در پي مي آيد
متن كامل گفتگوي اختصاصي روزنامه المحرر
لبنان با امام موسي صدر است كه پنج سال پيش از پيروزي انقلاب اسلامي ايران صورت گرفت . اين گفتگو سند
قاطع ديگري است بر اين واقعيت كه مراتب همدلي و همراهي رسمي و علني امام موسي صدر با امام راحل
جامعه روحانيت مبارز ايران و مردم خوب كشورمان در مبارزه عليه رژيم شاه
از سال ها پيش از پيروزي انقلاب
وجود داشته است . گفتگوي مزبور همچنين سندي تاريخي است كه بيان مي دارد
اين امام موسي صدر بود كه
براي اولين بار
در شرايطي كه امام خميني در داخل و خارج از ايران
حتي از سوي نزديك ترين ياران خود تنها
« آيت الله » يا « آقا » خوانده مي شد
آن بزرگوار را « امام » ناميد. و بالاخره آنكه آنچه گفتگوي ياد شده را به رغم
گذشت سي و سه سال همچنان مهم
با طراوت و صد البته بحث برانگيز نگه داشته است
تاكيدات ظريف و
ماهرانه امام موسي صدر بر چهار نكته حياتي زير است : ضرورت ايجاد اتحاد
انسجام و همكاري ميان ايران و
كشورهاي حاشيه خليج فارس
مراتب همدلي و هبستگي مردم ايران با جهان عرب
ضرورت وفاداري شيعيان
جهان عرب به عروبت و اوطان خود و نهايتا ضرورت قرار گرفتن شيعيان در طليعه نبرد جهان اسلام عليه رژيم
اشغالگر قدس .
دروغ سرايي حكومت ايران
المحرر : در خبرها خوانديم كه برخي روزنامه هاي ايران
در اعتراض به مواضع شما درباره مساله « خليج »
حملات شديدي را عليه شما آغاز كرده اند. واقعيت قضيه چيست
امام موسي صدر : قصه از زماني شروع شد كه استاد « جلال كشك »
درباره موضوعات دين
مذهب و روابط
عربي ـ ايراني با من مصاحبه اي كرد كه در شماره عيد فطر مجله « الحوادث » به چاپ رسيد. در آن مصاحبه راجع
به شيعيان كشورهاي حاشيه خليج (فارس )
گرايشات
تابعيت و مواضع آنها نيز صحبت كرديم
چرا كه من سال
گذشته به آن منطقه سفر و با شيعيان آن ديدار كرده بودم . آن روز در پاسخ يكي از سئوال ها تصريح كردم كه
« شيعيان آن كشورها
عينا همان حكم شيعيان ديگر كشورها را دارند
يعني به وطن خود علاقمند و وفادار
هستند
بر « عروبت » خود تاكيد دارند
از تماميت كشور خود دفاع و در راه سربلندي و سازندگي آن تلاش
مي كنند » . به نظر مي رسد كه اين جمله
براي برخي مسئولين » اطلاعات » ايران در لبنان ناخوشايند بود. آنها سخن
من را مخدوش و از طريق مطبوعات ايران حمله متمركزي را آغاز كردند. نوع مطالب و تعابير مطبوعات يكي
بود. همين امر نشان ميداد كه منبع خبر يكي است و اخبار توسط « اطلاعات » در اختيار مطبوعات قرار گرفته
است . آنها من را متهم كردند كه تعصب عربي دارم و عليه منافع ايران در حاشيه خليج فارس اقدام كرده ام . زماني
نيز كه دبير كل مجلس اعلاي اسلامي شيعه يادداشتي را جهت توضيح و اعتراض براي حكومت ايران ارسال كرد
مطبوعات را از چاپ آن منع كردند.... البته به اين حد نيز اكتفا نكردند. نامه اي را جعل
به من منسوب و در
روزنامه ها منتشر كردند كه طي آن چنين وانمود شده بود
كه گويا من ديدگاه رهبري فعلي ايران درباره بحران
خاورميانه و نيز خط مشي آن در قبال مسئله خليج فارس را صحيح و منطقي مي دانم ! اين در حالي است كه من
هرگز چنين مطالبي را نگفته ام و هرگز نيز نخواهم گفت . بيهوده تلاش كرديم تا مسئله را روشن سازيم
اما فايده
نداشت . به ياد موارد مشابهي افتادم كه در گذشته مكرر اتفاق افتاده
از جمله وقتي كه سفراي كشورهاي عربي و
اسلامي در هنگامه جنگ اكتبر به يكي از مساجد تهران آمدند كه جمعيت كثيري از مردم ايران در آن اجتماع كرده
بودند
مردمي كه با همه احساس خود مشكلات جهان عرب را دنبال مي كنند و براي آن دل مي سوزانند
البته
همه ملت ايران چنين هستند. در خلال اين جلسه كه ساعت ها به طول انجاميد
برخي علما بزرگ سخن گفتند
آنها مواضع اعراب در جنگ را مورد تاييد قرار دادند
رزمندگان را دعا و آمادگي ملت ايران را براي حمايت و
پشتيباني از آنان اعلام كردند. جلسه اي بسيار باشكوه
تاريخي و در نوع خود بي نظير بود. گويي ملت ايران در
يك همه پرسي عمومي
حمايت خود از اعراب را در بحران خاورميانه اعلان كرده بود. اما روز بعد
همه
از
جمله 18 سفير كشورهاي عربي
با ديدن روزنامه ها جا خوردند . روزنامه هاي ايران نوشته بودند : جلسه مزبور
بدين جهت برپا شده است تا براي سلامتي شاه
كه اخيرا از يك سو قصد جان سالم بدر برده بود
دعا كنند! ياد
آوري اين واقعه و نيز وقايع مشابه ديگر
من را متقاعد ساخت كه در مطبوعات ايران
اصلاح خبر و روشنگري
حقيقت
اساسا امري غير ممكن است . البته همين جا فرصت را مغتنم مي شمارم و از طريق صفحات روزنامه
شما
« المحرر »
با صراحت اعلان مي دارم
كه خبر منتشر شده كذب محض است و به هيچ وجه صحت ندارد.
حركت هاي ديني در منطقه خليج فارس
المحرر : حالا كه سخن درباره خليج است
با توجه به اينكه شما مدتي قبل بدان منطقه سفر كرديد و با
فرزندان آن نيز روابط گسترده اي داريد
اجازه دهيد سئوال ديگري را نيز در اين باره مطرح كنم . در مورد
نهضت هاي ديني موجود در منطقه
كه براي حل مشكلات سياسي آن و نيز رفع تهديدات حكومت ايران تلاش
مي كنند
چه نظري داريد
امام موسي صدر : حقيقت آن است كه ثروت هاي نهفته در خليج (فارس ) موقعيت جغرافيايي آن و نيز
تاثيرات مهمي كه بر منطقه خاورميانه و معادلات حاكم بر آن دارد
مطامع قدرت هاي بزرگ داخل و خارج از
منطقه را حسابي برانگيخته است . اين مطامع كه به ظاهر ماهيت اقتصادي دارند
خيلي سريع ابعاد گوناگون
سياسي و نظامي مي يابند. از طرفي ضعف منطقه
به توسعه مطامع ياد شده كمك مي كند و همچنين حجم
اختلافات داخلي را افزايش ميدهد. به همين جهت هرگونه حركت اصلاحي خيرخواهانه
چه ديني باشد و چه
غير ديني
بايستي قبل از هر چيز تقويت پيوندهاي برادرانه ميان فرزندان خليج (فارس ) را سرلوحه كار خود قرار
دهد
تا بتواند زمينه هاي ايجاد نوعي وحدت
انسجام و همكاري را ميان كشورهاي خليج (فارس ) فراهم آورد
منظورم همه كشورهاي منطقه خليج (فارس ) است . طبيعتا بالا بردن سطح زندگي شهروندان
آگاه ساختن آنها به
مصالح كشورشان
و نيز ترويج و تقويت ارزش هاي اصيل در منطقه
از ديگر گامهاي اساسي و لازم براي تامين
سلامت و امنيت اين منطقه عزيز هستند كه هرگز نبايد دست كم شمرده شود
چرا كه اين منطقه امانتي از جانب
خداست
سند قدرت و پشتوانه امت ماست و قطعا موجبات سربلندي و بهروزي آن را در ميان ساير ملت ها
فراهم خواهد كرد.
حجم انتظارات از ايران
المحرر : برخي مطبوعات مدعي شدند كه ايران در جريان جنگ اكتبر
كمكهايي را براي اعراب ارسال كرده
است . آيا اطلاعات قابل اعتمادي وجود دارد كه اين مسئله را تاييد و يا تكذيب كند اصولا از ايران به عنوان يك
كشور اسلامي چه انتظاري مي رود
امام موسي صدر : من هم در روزنامه ها خواندم كه حكومت ايران برخي كمك هاي پزشكي و اجتماعي را
براي كشورهاي اردن
سوريه و مصر ارسال كرده است . اما حقيقت آن است كه اينگونه كمك ها چيزي نيست كه با
حجم انتظارات از ايران سازگار باشد. براي اينكه ايران يك كشور بزرگ اسلامي است
براي اينكه ايران آنطور كه
اسناد نشان مي دهد
خود در معرض مطامع و تهديدات آينده رژيم اشغالگر قدس قرار دارد. براي اينك همه ملت
ايران براي قداست فلسطين و جايگاه قدس اهميت فوق العاده اي قائل است . براي اينكه اين ملت با همه ظرفيت
و امكاناتش آماده است تا براي ياري اعراب وارد عمل شود. مجموعه اين مسائل بر حاكمان ايران واجب
مي سازد كه لااقل صدور نفت به اسرائيل را قطع و روابط اقتصادي خود با آن را متوقف كند. البته مطلوب تر آن
است كه ايران با همه توان نظامي
با بسيج ظرفيت و نفوذ سياسي و نيز با بكارگيري امكانات تبليغي و رسانه اي
خود
اعراب را در جنگ با اسرائيل ياري دهد. براي اينكه جنگي كه امروز ملت عرب در آن درگير شده است
نبردي سرنوشت ساز است كه نتايج آن
خواه ناخواه ايران را نيز تحت تاثير قرار خواهد داد.
كارشكني دستگاه هاي اطلاعاتي شاه
المحرر : آيا هيچ تلاش كرده ايد تا حكومت ايران را به در پيش گرفتن يك سياست طرفدار اعراب ترغيب
كنيد
امام موسي صدر : بله
تلاش هاي فراواني در اين جهت به عمل آوردم . اما متاسفانه دستگاه هاي امنيتي ايران
مانع از آن شدند تا اين تلاش ها به ثمر برسد. شما شايد تا حدودي اطلاع داشته باشيد كه اين دستگاهها چه
اندازه بر دواير حكومتي
نهادها و سازمان هاي رسمي ايران نفوذ دارند. اين ها هستند كه نمي گذارند
مواضع ملت
ايران روابط برادرانه آنها با اعراب
آمادگي آنها براي حمايت و پشتيباني از اعراب و نيز فداكاري در اين راه
حتي
در رسانه ها انعكاس پيدا كند.
المحرر : با اين وجود
آيا احتمال ميدهيد كه حكومت ايران بتواند موضع مثبتي در قبال قضاياي برحق عربي
اتخاذ كند
امام موسي صدر : من يقين دارم كه ملت ايران
به اندازه خود اعراب
اگر نگوييم بيشتر
بر روي اين مسائل
حساسيت دارد. اما اين حساسيت ها بر مواضع حكومت تاثيري نداشته است . طبيعتا اين بدان معني نيست كه
تلاش بيشتر براي جذب ايران فائده اي نخواهد داشت
هر چند با ادامه حكومت فعلي و تداوم سيطره و
دستگاه هاي صاحب نفوذ موجود
اميد زيادي باقي نمانده است .
المحرر : گفته شده كه حكومت ايران كمك هاي فراواني را در اختيار موسسات شيعي لبنان قرار داده است . آيا
اين مسئله صحت دارد
امام موسي صدر : تا آنجايي كه من خبر دارم
چنين كمك هايي تاكنون انجام نشده است . يعني به جز
كمك هايي بسيار جزئي
كه قريب ده سال پيش يا حتي بيش تر از آن براي احداث يك يا دو مسجد صورت
گرفت
كمك ديگري در كار نبوده است .
نقش ملي شيعيان
المحرر : در تاريخ شيعه با مواردي برخورد مي كنيم كه شيعيان قهرمانانه در مقابل ظلم و جور ايستادگي و
حماسه هاي پرشوري از مقاومت و شهادت را خلق كردند. آيا تصور مي كنيد كه شيعيان امروز
هنوز ميتوانند
چنين نقش هايي را ايفا كنند
امام موسي صدر : قطعا! و چرا نه آموزه هاي مذهبي
ميراث تاريخي
اهميت جهاد و اجتهاد از يك سو
و
جايگاه عدالت و ولايت از سوي ديگر
همه و همه مشوق فرزندان اين طائفه اند تا باز هم چنين صحنه هايي را
خلق كنند. البته شكي نيست كه دوران طولاني ظلم و ستم
بسياري از آنان را رنجور
ناتوان و وادار ساخته است
تا مدتي را با آرامي زندگي كنند
طبيعتا وجود اميد به بهتر شدن شرايط زندگي و حفظ حقوق و كرامت آنها نيز به
اين وضع كمك كرده است . با اين همه من يقين دارم كه فاجعه فلسطين
انعكاس آن بر كل جهان اسلام و
خصوصا بر شيعيان
و نيز وجود پاره اي ديگر از نابساماني هاي مهم محلي و منطقه اي
سرانجام فرزندان اين
طائفه را بر آن خواهد داشت تا انشاالله در پيشاپيش مبارزان راه حق
شرف و عدالت قرار گيرند. البته اين نكته
تاريخي را هم اضافه كنم : بر اساس مطالعاتي كه انجام داده ام
نه در لبنان و نه در ديگر نقاط جهان عرب
هيچ
مبارزه اي را در سطح ملي عليه استعمار و استبداد نمي يابيد
مگر آنكه شيعيان در صف مقدم مبارزان حضور
داشته اند. به طور مثال
نهضت رهايي بخش عراق از دست استعمار انگليس
توسط مراجع بزرگ ديني شيعه از
جمله سيد محمد كاظم طباطبايي يزدي و شيخ محمد تقي شيرازي رهبري شد. يا عالم بزرگوار مرحوم سيد
محمد صدر كه خود شخصا در نبردها شركت جست . همچنين مبارزات ضد استبدادي و مشروطه خواهي در
ايران با رهبري عالمان دين بود كه صورت گرفت . رهبري اين مبارزات با مرجع اعلي مرحوم آخوند خراساني بود
كه (در كشاكش اين مبارزات به شكلي ناگهاني و مشكوك درگذشت و مدفنش ) هم اكنون در نجف اشرف است .
مبارزات عالم بزرگوار مرحوم سيد عبدالحسين شرف الدين عليه استعمار فرانسه را نيز هرگز نمي توانيم فراموش
كنيم .
مبارزه روحانيت عليه رژيم شاه
المحرر : درباره موضع روحانيت ايران در برابر حكومت فعلي چه نظري داريد
امام صدر : روحانيت ايران مدت بسيار مديدي است كه از همراهي و تاييد حاكمان خودداري مي ورزد. آنها
بدين اصل پايبندند كه « اگر عالمان دين را در دربار حاكمان يافتيد
بدانيد كه بد عالمان و بد حاكماني داريد
و اگر
حاكمان را در درگاه منازل عالمان يافتيد
بدانيد كه خوب عالمان و خوب حاكماني داريد » . روحانيت ايران نفوذ
زيادي در ميان مردم دارد و تا آنجايي كه در توانش هست
باظلم
جور
استبداد و تجاوز حاكمان مبارزه
مي كند.همين سال هاي اخير
قاطبه علماي ايران و در راس آنها امام خميني
مبارزات شديدي را براي اصلاح
اوضاع سياسي و اجتماعي كشور برپا كردند
بسياري از آنها به زندان افتادند و آقاي خميني نيز به نجف اشرف در
عراق تبعيد گرديد.
ملت ايران براي قداست فلسطين و جايگاه قدس اهميت فوق العاده اي قائل است
هيچ مبارزه اي را در جهان عرب و در سطح ملي عليه استعمار و استبداد نمي يابيد
مگر آنكه شيعيان در صف
مقدم مبارزان حضور داشته اند
خليج فارس امانتي از جانب خداست
سند قدرت و پشتوانه امت ماست و قطعا موجبات سربلندي و
بهروزي آن را در ميان ساير ملت ها فراهم خواهد كرد
ايران آن طور كه اسناد نشان مي دهد
در معرض مطامع و تهديدات آينده رژيم اشغالگر قدس قرار دارد
