آزادي خرمشهر; مافوق طبيعت
سقوط و فتح خرمشهر در منظر امام خميني (ره )
دكتر يعقوب توكلي
بخش دوم و پاياني
اشاره : بخش نخست مقاله « آزادسازي خرمشهر; مافوق طبيعت » كه جناب
آقاي دكتر يعقوب توكلي سقوط و فتح خرمشهر را از منظر حضرت امام (ره )
مورد بررسي قرار داده بود را ديروز در صفحه جبهه و جنگ مطالعه
فرموديد
آنچه در پي مي آيد بخش دوم و پاياني اين مقاله است كه از نظر
شما عزيزان مي گذرد.
« مشكلات بر سر راه مقاومت در برابر دشمن »
مقاومت نيروهاي انقلابي و مسلمان در جريانات نبرد با چند مشكل
اساسي روبرو بود كه اين مشكلات عبارت بودند :
1 ـ فروپاشي گسترده نيروهاي نظامي رسمي يعني ارتش در جريان انقلاب
اسلامي
2 ـ فقدان ساختار سازمان يافته نيروهاي انقلابي نظير سپاه و بسيج
3 ـ حضور فرماندهي هماهنگي با ضدانقلاب و خيانت ورزي در
جنگ
تلاش امام خميني براي ايجاد هماهنگي بين ارتش از هم پاشيده و سپاه
و نيروهاي انقلابي فاقد ساختار و آموزش با مخالفت هاي فرماندهي جنگ
رئيس جمهور وقت ابوالحسن بني صدر با اختلال مواجه مي شد از سوي
ديگر بني صدر به همراه سازمان منافقين و ليبرال ها دست به يك نبرد قدرت
بسيار گسترده در عرصه منازعات سياسي داخلي زد. كه تاثير بسيار
گسترده اي بر فضاي عمومي كشور و دفاع از كشور در جبهه هاي نبرد داشت .
خاصه آن كه بني صدر در پيوند با منافقين كشور را به سمت نبرد داخلي نيز
پيش برد كه اعلام نبرد مسلحانه در سي خرداد سال 1360 اوج اين پيوند و
بحران سازي است . كه به دنبال آن موج گسترده عمليات تروريستي و
منازعات داخلي كشور را فراگرفت .
شرايط عمومي كشور و انقلاب و بحران سازي هاي بني صدر در مسير
فزون خواهي هاي سياسي اش منتهي به طرح عدم كفايت سياسي وي توسط
مجلس و عزل وي از سمت فرماندهي كل قوا و رياست جمهوري از سوي
امام خميني شد.
بررسي حوادث پيرامون اين اتفاق حكايت از آن دارد كه امام خميني در
راستاي دفاع از تماميت ارضي كشور و دفاع از اصل نظام با هيچ كدام از
عناصر سياسي از در تعارف وارد نشد و اصلي ترين وظيفه
يعني دفاع در برابر
تجاوز را محور همه مسائل قرار داد. به گونه اي كه در اولين اقدام ابتدا
بني صدر را از فرماندهي كل قوا عزل كرد و خود فرماندهي را برعهده گرفت بر
بركناري وي از رياست جمهوري توسط مجلس نيز صحه گذارد.
آغاز فرماندهي امام خميني نيز در عرصه نبرد منتهي به ايجاد شور و
هيجان جديدي در عرصه نيروهاي اسلام گران متعهد مي باشد و عرصه نبرد
دستخوش تغييري اساسي شد و به فاصله بسيار اندكي صحنه نبرد به نفع
نيروهاي ايراني تغيير يافت چرا كه هماهنگي ميان نيروهاي ارتش
بسيج و
سپاه همراه با انسجام و گسترش نيروي دروني و بالاترين رفتن سطح آموزش
و حضور گسترده تر نيروهاي بسيجي از اقشار مختلف
كه به ديدگاه ها و
روش ها و صلاحديد حضرت امام خميني در سمت فرماندهي كل قوا اعتماد
و اعتقاد تام داشته اند تحول گسترده اي را در عرصه دفاع و نبرد در تاريخ
ايران و خاورميانه به وجود آورد كه يقينا موجود و بنيان گذار اين شيوه از
دفاع مردمي و شهادت طلبانه با نگرش به قيامت انديشي احدي الحسنيين
حضرت امام خميني (ره ) بوده است كه مجريان و فرماندهان عملياتي و
ميداني آن فرماندهاني چون آيت الله خامنه اي
شهيددكترمصطفي چمران
نمايندگان امام در شوراي عالي دفاع و عناصر محركه آن شهادت فرزانگان از
علما و سياستمداران بزرگي چون شهيد آيت الله دكتربهشتي ـ محمدعلي
رجايي و محمدجواد باهنر و نيروهاي انقلابي توسط منافقين بوده است
تاكيدات امام خميني مبني بر حضور آحاد مردم در جبهه هاي نبرد
و تعريف
دفاع و نبرد ديني براي حفظ اسلام و سرزمين اسلامي
نيروهاي مسلمان را
در راستاي حفظ اسلام
كشور و انقلاب
بسيج كرد پديده اي كه نگرش
ملي گرايانه و ناسيوناليستي از چنين بسيج و گردآوري توان دفاعي كشور
قطعا ناتوان و ناكارآمد بوده است . و اين توفيق بسيار مهم فقط از آن امام
خميني و اسلام گرايان پيرو امام خميني است و به هيچ جريان ديگري تعلق
ندارد.
گام هفتم : پيروزي ها در نبرد و فتح خرمشهر
در پي اين تحولات سلسله عمليات هاي مختلفي به انجام رسيد كه
عمليات « خميني روح خدا فرمانده كل قوا » نقطه آغازين آن بود كه در پي
چند رشته عمليات در جبهه هاي مختلف ابتدا در پي دستور اكيد امام خميني
بر مبني بر شكست حصر آبادان عمليات ثامن الائمه (ع ) آبادان از محاصره
دشمن خارج شد
و سپس بستان آزاد شد و در عمليات فتح المبين بخش
اعظم مناطق اشغالي از وجود دشمن پاك شد و يكي از حماسه هاي بسيار
عظيم تاريخ ايران رقم زده شد كه پيروزي ها در اين عمليات
گام بلند پيروان
شهادت طلب و اسلام گراي معتقد به رهبري امام خميني و نبرد براي اسلام را
براي فتح خرمشهر و هويزه استوارتر كرد.
نيروهاي مشترك ارتش و سپاه با بدنه گسترده نيروهاي مردمي در سوم
خرداد 1361 يعني حدود يازده ماه پس از بركناري ملي گرايان از عرصه
فرماندهي نبرد خرمشهر را به همراه بخش هاي وسيعي از خاك كشور آزاد
كردند كه اين پيروزي نقطه اوج پيروزي هاي ايراني در عرصه نبرد بوده است
كه در پي اين فتح عظيم امام خميني پيام مهمي را براي رزمندگان و مردم
ايران و دولت هاي منطقه صادر كردند كه از حيث تاريخي اهميت بسيار
دارد.
1 ـ خدايي بودن فتح خرمشهر
توجه به مفاد پيام به خوبي حكايت از آن دارد كه نگاه رهبر توحيدي
دفاع مقدس
نگرش جامعه الاطراف به انگيزه هاي نبرد و نيروهاي رزمنده و
شرايط برتر سياسي و نظامي جمهوري اسلامي و انقلاب و انذار صدام و
حاميان او مي باشد مهم تر آن كه پيش بيني دقيق و درست سياسي آن عارف
روشن ضمير از تحولات آينده خاورميانه
برگ افتخار بزرگي در تاريخ
رهبري توحيدي انقلاب اسلامي است كه ضمير تاكيد بر دو اصل اساسي
فداكاري و تعهد فتح را بارز قدرت باري تعالي مي بيند.
« سپاس بي حد بر خداوند قادر كه كشور اسلامي و رزمندگان متعهد و
فداكار را مورد عنايت و حمايت خويش قرار داد و نصر بزرگ خود را نصيب
ما فرمود و اين جانب با يقين به آن كه « ماالنصرالامن عندالله » از فرزندان
اسلام و قواي سلحشور مسلح كه دست قدرت حق از آستين آنان بيرون آمد
و كشور « بقيه الاعظم » ارواحنا لمقدمه الفدا » را از چنگ گرگان آدمخوار آلت
دست ابرقدرتان خصوصا آمريكاي جهانخوار
بيرون آورد و نداي الله اكبر
را در خرمشهر عزيز طنين انداز كرد. و پرچم پرافتخار ولاالدان الله » را بر فراز
آن شهر خرم كه با دست پليد جنايتكاران غرب به خون كشيده شده و
خونين شهر نام گرفت تشكر مي كنم . و آنان فوق تشكر امثال من هستند. »
دقت در واژه واژه پيام آن عزيز سفر كرده توجه و اهتمام امام
خميني (ره ) نسبت به ترسيم يك تصوير درست سياسي
در عين برداشت
معنوي از حقايق نبرد
در دو جبهه دارد. تعبير « گرگان آدمخوار آلت دست
ابرقدرت آمريكا » براي صدام و فرماندهان و سربازانش تعبير روشن بينانه اي
است كه تاريخ نيز آن را به اثبات رساند. و سخن از آلوده بودن « دست پليد
جنايتكاران غرب » به خون جوانان و شهداي خرمشهر » همراه با
احساسي ترين
معنوي ترين و حماسي ترين عبارت « طنين اندازي نداي
الله اكبر در خرمشهر عزيز و اهتزاز پرچم پرافتخار لااله الاالله بر فراز آن شهر
خرم » به ميان مي آورد. و مهم تر آن كه با اعلام يقين به اعمال نصرت از ناحيه
خداوند همه اين پيروزي ها را به خداوند منسوب مي كند.
« ستايشگري حضرت صاحب الامر(عج ) »
فرماندهي كل قوا
ستايشگري و تقدير از رزمندگان توحيدي را در حد
خود و سايرين نمي بيند چرا كه او به طور قطع ارزش و عظمت شهادت طلبي
در راه خداوند اهميت جهاد در برابر قدرت هاي كافر و ستمگر را مي شناسد
و سربازان ارتش بعث را گمراه شدگان بدبختي مي داند كه با فشار و زور
ابرجنايتكار دهر به تباهي كشيده شد و مقوله فداكاري براي اقدامات
جنايتكارانه را تباهي ابدي مي داند. و بر فرازمندي وعلو مرتبه آنان چنين
اذعان مي نمايد.
« آنان به يقين مورد تقدير ناجي بشريت و برپاكننده عدل الهي در سراسر
گيتي
روحي لتراب مقدمه الفدا مي باشند آنان به آرم « مارميت اذرميت
ولكن الله رمي » مفتخرند
مبارك باد و هزاران بار مبارك باد بر شما عزيزان و
نورچشمان اسلام اين فتح و نصر عظيم كه با توفيق الهي و ضايعات كم و
غنايم بي پايان و هزاران اسير گمراه و مقتولين و آسيب ديدگان بدبخت كه با
فريب و فشار صدام تكريتي اين ابرجنايتكار دهر به تباهي كشيده
شدند. »
« همه جانبه نگري منصفانه »
رهبري هوشمند انقلاب و فرماندهي دفاع مقدس بدون تعصب و تعلق به
طيف خاصي
اين پيروزي بزرگ را از آن همه نيروهاي حاضر در صحنه نبرد
مي داند ادبيات امام در نوشتار
نوعي تعليم و توجه به مورخان و
خاطره نگاران و گزارش نويسان دفاع مقدس است كه بدون تعلق سازماني و يا
تمايل صنفي و به بيان حوادث بپردازند پديده نامعقولي كه در جريان
تاريخ نگاري و گزارشگري نبرد اتفاق بسيار افتاده است كه مراكز نظامي و
پژوهشي و تبليغي و رسانه اي به صورت بخشي نگرانه طيف به خصوص از
نيروها را مورد توجه قرار داده اند كه بيان آن در شان اين مقال نيست امام
خميني در تجليل از رزمندگان هوشمندانه از همه عناصر حاضر در نبرد ياد
مي كند و بدون توجه خاص فقط به فرماندهان چنين مي نويسد.
« مبارك باد بر فرماندهان قدرتمند كه فرماندهان چنين فداكاراني هستند
كه ستاره درخشنده پيروزي هاي آنان بر تارك تاريخ تا نفخ صور نورافشاني
خواهد كرد و مبارك باد بر ملت عظيم الشان ايران
اين چنين فرزندان
سلحشور جان بر كفي كه نام آنان و كشورشان را جاويدان كردند با دشمنان
باطني و دشمن ظاهري پيروزمندانه و سرافراز امتحان خويش را دادند و
براي اسلام پيروزي آفريدند.
هان اي فرزندان قرآن كريم و نيروهاي ارتشي سپاهي
بسيجي
ژاندارمري شهرباني
كميته ها
و عشاير و نيروهاي مردمي داوطلب و ملت
عزيز
هشيار باشيد كه پيروزي هرچند عظيم و حيرت انگيز است شما را از
ياد خداوند كه نصر و فتح در دست اوست غافل نكند. »
ادبيات روان و تركيبات مفهومي متنوع در پيام امام خميني ضمن آن كه
حكايت از رواني طبع و گستردگي حوزه اطلاعات و دانش و قدرت
بهره مندي از واژه ها دارد به خوبي از شادماني و سرور بيش از حد نويسنده و
سر شوق آمدن وي حكايت دارد. اما اين شوق و شادماني سبب نمي شود او
از ياد خداوند غافل شود و نسبت به احتمال بروز چنين خطري هشدارندهد.
« تذكر به دولت هاي منطقه »
منطق سياست و تعامل بين الملل منطق قدرت و اعمال فشار بر دشمنان
است و فتح خرمشهر نماد برتري قدرت و ايران در ابعاد مختلف بود و به
دنبال آن منطق سياسي ايران اسلامي و رهبري آن را در تعامل با دولت هاي
حامي صدام و عراق تغيير داد چرا كه با وجود پيروزي به دست آمده
امكان
فشار بر دولت هاي منطقه كه حامي بي چون و چراي صدام بوده و امكانات و
تجهيزات ارتش عراق را با استفاده از فروش گسترده نفت
تامين مي كردند ـ
فراهم آمد اما اين اعمال فشار نه در مسير سيطره و سلطه بر كشورهاي منطقه
بود
بلكه در جهت رفتاري منطقي
اخلاقي
اخلاقي و اسلامي و پرهيز از
دشمني با مردم ايران بوده است و بي سبب نبود كه امام خطاب به سران عرب
منطقه خاورميانه آينده همكاري و هماهنگي با صدام را به خوبي و عيان
پيش بيني مي كند و واقعيت هماهنگي با صدام را برخلاف منافع آن دولت ها
اعلام مي دارد.
« (من ) از نصيحت به حكومت هاي همجوار منطقه دريغ ندارم و آنان
مي دانند امروز با فتح خرمشهر مظلوم دولت و ملت پيروزمند ما از موضع
قدرت سخن مي گويند و من به پيروي از آنان به شما اطمينان مي دهم كه
ازاطاعت بي چون و چرا آمريكا و بستگان آن برداريد و با ما به حكم اسلام و
قرآن كريم رفتار كنيد از ما خير و پشتيباني نخواهيد ديد و شما بدانيد آن قدر
كه ابرقدرتها از صدام اين نوكر چشم و گوش بسته پشتيباني كردند
از شماها
كه قدرت هاي كوچك و حكومتهاي ضعيف هستيد پشتيباني نمي كنند و شما
عاقبت اين جنايتكار و هم قطار جنايتكارش شاه مخلوع را به عيان ديده ايد
قدرت هاي بزرگ بيش از آن كه از شما استفاده نمايند از شما طرفداري
نمي كنند. و شماها را براي منافع خويش به هلاكت
مي كشند . » (8 )
پيش بيني امام خميني در اين فراتر از اين هم مي رود و به صراحت و
روشني آشكار مي كند كه به وضوح خطاب به دولتهاي عربي منطقه و با
يادآوري مبالغ هنگفت كمك هاي دلاري دولت عربستان
مصر
كويت و
سودان مي فرمايد.
« شما بدانيد اگر صدام ـ خداي نخواسته پيش ببرد شما را به آتش
مي كشد صدام وضع روحيش اين است در روحيه صدام تبهكار
آدم كشي و
جنايت هست اگر خداي نخواسته سلطه اي پيدا بكند حجاز سوريه
كشورهاي خليج و كويت را از بين خواهد برد جنس اين آدم اين طوري است
همان طور كه جنس اسرائيل اين طور است جنايتكار است و به جنايت
دلخوش مي كند اينها برادر هم هستند . (9 )
« عادي نبودن آزادسازي خرمشهر »
پنج روز پس از پيام تبريك امام خميني به مناسبت آزادسازي خرمشهر
در يك نشست با جمعي از اعضاي ستاد بسيج اقتصادي در هشتم خرداد
1361 بر مادي نبودن آزادسازي خرمشهر تاكيد كرد و سخن از حقيقتي به
بيان آورد كه تاريخ اسلام به اساس گواهي قرآن شاهد عيني آن بوده است آن
گاه كه خداوند به مومنان درباره ياري رساندن به وسيله ملائكه در جنگ بدر
اشاره مي كند و بر شرايط غيرمادي نبرد و ياري خداوند و پيروزي مسلمانان
تاكيد مي ورزد. لذا امام خميني با عنايت به آن حقيقت واقع شده در جهان
اسلام عصر نبوي (ص ) بيان مي دارد.
« فتح خرمشهر مساله اي عادي نبود اينكه پانزده الي بيست هزار نفر به
اسارت دربيايند و تسليم شوند عادي نيست بلكه مافوق طبيعت است ايران
امروز به عنوان ايران بزرگ و نيرومند مطرح است در همه جا بر سر
زبانهاست . » (10 )
تاكيد امام خميني بر نصرت الهي و ياري خداوند آن قدر هست كه
حكايت از يقيني بودن براي حضرت ايشان دارد. و به اين نصرت الهي نه در
جنگ بلكه در همه مراحل مختلف انقلاب باور دارد.
« ما از اول انقلاب و بعد از پيروزي هرچه داريم معجزات بود كدام
قدرت توانست چنين رژيم دو هزار و پانصد ساله را با همه ابزارهاي جنگي
و سلاح هاي مدرن از اين كشور بيرون كند و شكست دهد و كدام قدرت است
كه امروز در جبهه هاي جنگ در مقابل اين همه تجهيزات پيروزي حاصل
مي كند و كدام قدرت بزرگ است كه در دل اينها آن طور رعب و ترس
مي افكند كه فوج فوج خود را تسليم مي كنند... در صورتي كه برادرمان ما و
شما با ثروت و امثال اينها در بيابان هجوم مي كرد. كدام قدرت است كه آنها
را آن طور مرعوب كرد كه يكباره سلاح ها را زمين گذاشتند و تقديم كردند و
هركدام مي توانستند خودشان را به شط انداختند و هلاك شدند يا با شنا
خارج شدند و هر كدام نمي توانستند اسير و تسليم شدند . » (11 )
تلقي من عندالله بودن پيروزي هاي رزمندگان اسلام
و توجه به حقيقت
نظام هستي و نصرت الهي باور و ايماني بود كه ازناحيه رهبري فيلسوف و
عارف انقلاب به جوانان و رزمندگان و فرماندهان عرصه نبرد و انقلاب
منتقل شد و ادبيات و گفتمان حاكم بر نيروهاي گفتمان توحيدي
شهادت طلبانه و خداگونگي رفتاري بوده است .
« تلاش براي ماندگاري فتح خرمشهر »
امام خميني در تلاش براي بالابردن روحيه دفاعي مردم ايران به دفعات
و به صورت هاي مختلف پديده آزادي خرمشهر و پيروزي بزرگ
اسلام گرايان ايران را به مردم ايران
صدام و دولت هاي منطقه يادآوري
مي كند. همو بعد از عمليات محرم مي فرمايد.
« در همين عمليات محرم قواي مسلح ايران آن قدر پيشروي كردند و
قريب دو هزار اسير گرفتند صدام در نطقش مي گويد ايران حمله كرد لكن ما
آنها را شكست داديم . در قضيه خرمشهر هم شما توجه كرديد كه مدت ها
انكار مي كردند كه خرمشهر از آنها پس گرفته شده است الان هم سردار
قادسيه مي گويد كه سپاه و ارتش من چه كرده اند (صدام ) بايد نفرينش را به
آمريكا بكند كه چنين كلاهي بر سرش گذاشته اند و تاكنون بسياري از
كشورهاي خليج فارس (فارس و اطراف خليج فارس ) از همه طرف به عراق
كمك كردند كاري هم نتوانستند بكنند ... » (12 )
سعي و اهتمام امام خميني در يادآوردن حادثه خرمشهر نيز همراه با
تذكر به يادآوري حضور قدرت خداوند در همه عرصه ها بوده است لذا
ضمن يادآوري مجدد پيروزي خرمشهر در تاريخ نوزدهم بهمن ماه 1361 و
در ملاقات با همافران و افسران نيروي هوائي باز هم بر امداد الهي آزادي
خرمشهر تاكيد مي فرمايد.
« شما گمان مي كنيد اين رعبي كه خدا در دل اينها انداخته است به
واسطه تفنگ و قدرت ماست اين رعبي كه در صدر اسلام هم خداي تعالي
پيغمبر اسلام را بر دشمنانش پيروز كرد و الا آنها هم در مقابل دشمنانشان
ساز و برگي نداشتند اينكه وقتي الله اكبر گفته مي شود و فوج فوج سنگرها را
خالي و فرار مي كردند و همين اخيرا اطلاع داريد به مجرد اينكه اينها حمله
كردند و صداي الله اكبر را بلند كردند آنها فرار كردند در خرمشهر و جاهاي
ديگر هم همين شد ما بايد اين همت خداوند را حفظ كنيم ... و خودمان را
فرمانبردار او بدانيم . » (13 )
« خلاصه و نتيجه گيري »
بررسي مواضع امام خميني در ارتباط پديده اشغال و آزادي خرمشهر
هرچند به كاوش هاي علمي بيشتر نياز دارد و ضرورت توجه به نگرش
اسنادي
خاطرات و بررسي ريز وقايع و حوادث آن دوره از تاريخ شكوهمند
ملت ايران است معذلك بازبيني اظهارات رسمي و سخنراني هاي آن رهبر
فرزانه و روشن ضمير
شجاعت و درايت ايشان را در لحظات بحراني نبرد و
اتخاذ رويه صحيح و درست و منطقي نشان مي دهد خاصه آن كه امام
توانست راه نويني را در عرصه نگرش به حيات و زندگي بشري و مقوله دفاع
بشري از حيات و زندگي و دين و آرمان هاي متعالي بگشايد و آزادي
خرمشهر تابلوي برجسته و زيباي اين شاهراه بزرگ انساني و توحيدي
است .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
8 ـ هشت سال دفاع مقدس ج 4 ص 180 ـ ارتش جمهوري اسلامي تهران
1373
9 ـ امام خميني كوثر ـ ص 550
10 ـ امام خميني كوثر ـ ج 2 ص 487
11 ـ همان 489
12 ـ امام خميني ـ كوثر ـ ج 2 ص 549
13 ـ همان ماخذ ص 594
رهبري هوشمند انقلاب و فرماندهي دفاع مقدس بدون تعصب و تعلق به
طيف خاصي
اين پيروزي بزرگ را از آن همه نيروهاي حاضر در صحنه نبرد
مي داند
امام خميني (ره ) در تلاش براي بالا بردن روحيه دفاعي مردم ايران به
دفعات و به صورت مختلف پديده آزادي خرمشهر و پيروزي بزرگ
اسلام گرايان ايران را به مردم ايران
صدام و دولت هاي منطقه يادآوري
مي كند
