بازي با آبروي خرماي ايراني در بسته بنديهاي نامناسب
مجيد زندي
سرانجام استفاده از قندو شكر در دستگاههاي دولتي ممنوع شد و اكنون
يكسال پس از مصوبه شوراي عالي سلامت
بخشنامه آن نيز از سوي معاون
اجرايي رئيس جمهور به همه وزارتخانه ها
سازمان ها و ادارات كل استاني و
دانشگاهها ابلاغ شده است .
بر اساس اين بخشنامه
سازمان مديريت و برنامه ريزي
وزارت بازرگاني
و جهاد كشاورزي موظف شدند براي اجراي اين مصوبه با دستگاههاي
اجرايي همكاري كنند.
اين طرح اگر چه هنوز تا رسيدن به مرحله تكميلي راهي بسيار طولاني را
در پيش داردكه مهمترين اصل اين تغيير
هماهنگي ذائقه مصرف كنندگان و
جايگزيني توام با علاقه به خرما به جاي قند و شكر است . اين راه نياز به
فرهنگ سازي هم دارد زيرا بعضا براي مصرف چاي تناسبي بين مصرف
كشمش به جاي قند و حتي خرما به جاي قند وجود ندارد و افرادي كه از
كشمش استفاده مي كنند از سراجبار و بخاطر بيماري است .
اما از طرف مقابل
مصرف مداوم و بيش از اندازه شكر و قند آنچنان
اثرات سو بر سلامتي مردم گذاشته كه حذف قند و شكر و بسياري از
محصولات شيرين در سبد غذايي مردم ايران راه ميانبري براي كاهش
بيماري ديابت
چاقي تصلب شرايين و انواع و اقسام سرطان ها كه ريشه در
مصرف فراوان قند و شكر و غذاها و تنقلات شيرين دارد
مي شود.
حال چرا خرما بايد جايگزين قند و شكر شود بر اساس آخرين نتايج
تحقيقاتي دانشمندان علوم تغذيه
خرما مي تواند با مهار راديكال هاي آزاد
از تخريب مولكولي بافت هاي بدن انسان جلوگيري كند وعجيب اينكه با
آزمايش هاي ميداني كه در كشورهاي عربي انجام شده مشخص شده كه به
دليل مصرف فراوان خرما در اين كشورها
بيماريهاي نظير ديابت
تصلب
شرايين و سرطان بسيار كم است .
بي جهت نيست كه خرما از جمله ميوه هاي بهشتي است كه مجموعا در
27 آيه از 16 سوره قرآن مجيد به آن اشاره شده است اين ميوه مناطق
گرمسيري بسيار مقدس وسرشار از مواد معدني همانند آهن
پتاسيم
روي
منگنز
كلسيم ويتامينهاي آ و ب و اي است .
اين ميوه با ارزش خدادادي در هر كيلو حدود 1570 كالري و در يك
كيلوگرم خشك آن 3000 كالري انرژي دارد كه 75 درصد ميوه خرما را مواد
قندي گياهي و كربوهيدرات ها تشكيل مي دهد جالب است بدانيم مصرف
روزانه يك حبه خرما با يك ليوان شير
مواد غذايي مورد نياز يك نفر را در
طول روز كاملا تامين مي كند و افرادي كه دچار بيماري كم خوني هستند
مي توانند با مصرف روزانه 15 گرم خرما
نياز آهن و عوارض ناشي از كمبود
آن را برطرف سازند. براساس تحقيقات انجام شده همچنين مصرف مخلوط
روغن خرما با روغن زيتون در بهبود زخم معده و سردرد موثر
است .
نگراني عمده اي كه در اين ميان وجود دارد اين است كه صنايع تبديلي و
تكميلي و بسته بندي اين محصول ارزشمند در كشور ما به درستي انجام
نمي شود و نيازهاي امروز مردم را به درستي پاسخ نمي دهد. البته همين
ضعف بسته بندي مناسب مشكلات ديگري را در مسير صادرات خرماي
ايران ايجاد كرده است كشوري كه رتبه دوم توليد جهاني و رتبه نخست
صادرات فله را دارد
درآمدهاي ارزي بسيار پائيني در اين راستا كسب
مي كند و كشورهايي با خريد خرماي ايران و بسته بندي مناسب درآمد
هنگفتي را بدست مي آورند و اگر همين شرايط در كشور تداوم يابد
و
تلاش ها براي افزايش مصرف به نتيجه برسد
كشور ما هم بايد براي
پاسخگويي به نياز مردم دست به واردات خرما در بسته بندي مناسب بزند!
همين خرمايي كه در بسياري موارد در برخي از استانهاي كشور به دليل
نبود صنايع بسته بندي به عنوان خوراك دام مصرف مي شود در بازارهاي
جهاني بين 17 تا 20 دلار يعني حدود 18 هزارتومان براي هر كيلو قيمت
دارد و بخاطر ضعف بسته بندي
چوب حراج بر خرماي ايراني مي زنيم و
ارزش افزوده اي براي كشاورز و كشور ايجاد نمي كنيم .
به همين دليل ضروري به نظر مي رسد كه همزمان با تكليف قانوني براي
مصرف خرما در وزارتخانه ها و سازمانها
صنايع بسته بندي مناسب هم
ايجاد شود و خرما در بسته بنديهاي يك يا دوحبه اي در ادارات توزيع گردد
در حاليكه اكنون در برخي از ادارات دولتي با توزيع خرماي نامرغوب و كرم
زده
در ابتداي راه مصرف كنندگان را نسبت به ادامه مصرف متنفر ساخته اند.
دكتر مجيد راحمي استاد دانشكده كشاورزي دانشگاه شيراز كه
تحقيقات وسيعي در زمينه خرما انجام داده در گفت و گو با گزارشگر ما ضمن
حمايت از تصميم جايگزيني خرما با قند در ادارات دولتي و ابراز آرزو براي
تعميم آن به كل جامعه مي گويد : كشورما حجم وسيعي واردات شكر دارد كه
علاوه بر خروج منابع فراواني ارز از كشور
عوامل بيماري زا را وارد مي كنيم
و اگر دولت به اين مساله بارويكرد تامين سلامتي فكر كند مي تواند دايره
وسيعتري از مردم كشور را تحت پوشش توزيع سهميه بندي خرما به جاي
قند و شكر قرار دهد.
وي مي افزايد : در مقابل
در عرصه جمع آوري و بسته بندي خرما در
كشور حدود 40 تا 50 درصد ضايعات داريم كه اگر همين حد به درستي
جمع آوري و بسته بندي شود
ضمن ايجاد كار و اشتغال و حفظ سرمايه براي
كشاورزان و كشور
هزينه هاي جانبي به مراتب كمتري از قند و شكر دارد كه
تضمين كننده سلامتي مردم هم خواهد بود.
دكتر راحمي مي گويد : توصيه من به همه مسئولان دولتي اين است كه به
شدت از اين طرح حمايت كنند و همزمان با آن فراوري مناسب خرما را نيز
ملاك موفقيت طرح قلمداد نمايند زيرا اگر خرما با رطوبت مناسب
بسته بندي نشود ترش و غيرقابل استفاده مي شود ما در ايران خرماي خشك
بسيار داريم كه اين نوع خرما بيشتر بايد در طرح هاي جايگزيني با قند
استفاده شود زيرا اگر خرما در شرايط بد انبارداري شود لارو
حشره و كرم
مي زند. سازمانها و وزارتخانه ها هم بايد نسبت به ذخيره سازي در حد نياز
اقدام كنند يا شرايط مناسبي را براي ذخيره سازي فراهم آورند.
دكتر راحمي در باره شرايط بسته بندي خرما در كشور براي توزيع در
سطح وسيع و تك نفره در ادارات و سازمانها هم مي گويد : امكان اين كار در
كشور وجود دارد و اگر دولت در كار خود مصمم باشد رسيدن به هدف نهايي
ممكن است زيرا اكنون در كشور ما خرما را به صورت تكدانه در سلفون
مي پيچند و همانند گز و شكلات مي فروشند اين كار اگرچه در سطح محدود
انجام مي شود اما به آساني قابل گسترش است .
استاد دانشگاه شيراز مي افزايد : توزيع خرماي نامرغوب در ادارات و
وزارتخانه ها خطرناك است و مي تواند به دشمن اين طرح مفيد تبديل شود
واكنون هم شاهد هستيم كه در برخي از وزارتخانه ها خرماي ارزان قيمت كه
روي دستشان مانده بود ميان كارمندان خود توزيع كردند كه باعث تنفر در
ميان مصرف كنندگان شده است در حاليكه براي تبليغ بايد همان خرمايي را
كه صادر مي كنند در اختيار كاركنان دولت قرار دهند.
دكتر راحمي در باره قند موجود در خرما مي افزايد : مزيت اين قند نسبت
به قند شيميايي و شكر در اين است كه قند خرما چاق كننده نيست .
وي ابراز اميدواري مي كند دولت ضمن مشورت با اهل فن و تخصص
شرايط مناسبي براي بسته بندي اين محصول طبيعي و بسيار مقوي و مفيد
براي بدن ايجاد كند و از بروز مشكلات احتمالي نهراسند. تنها هدف داشته
باشد و مشكلات و نارسايي ها خصوصا نارسايي هاي صنايع بسته بندي پس
از برداشت خرما را برطرف نمايند.
دكتر سيدمرتضي صفوي فوق تخصص تغذيه و مديركل دفتر بهبود
تغذيه وزارت بهداشت
درمان و آموزش پزشكي هم با اشاره به مضرات
مصرف قند وشكر شيميايي در كشور به گزارشگر ما مي گويد : هم اكنون
ميانگين يا سرانه مصرف قندو شكر در كشور 58 گرم است در حاليكه
استاندارد بين المللي 33 گرم است كه نشان مي دهد مصرف قند و شكر در
ايران دو برابر سرانه جهاني است و همين مساله ضرورتي را پيش روي مردم
ايران قرار مي دهد كه بايد عادت غذايي شيرين را تعديل كنند زيرا علاوه بر
مصرف قند و شكر با چاي و صبحانه
اين محصول شيميايي را در مربا
سانديس
شربت
نوشابه
آب ميوه هاي شيرين
و... در حد وسيع استفاده
مي كنيم .
وي مي گويد : بسياري از بيماريهاي متابوليك مثل چاقي
ديابت
بيماريهاي قلبي و عروقي
پرفشاري خون و سرطان ها ارتباط مستقيمي با
مصرف قند فراوان دارند و اگر ما بتوانيم برنامه ريزي مناسب آموزشي براي
كاهش مصرف قند و شكر ساماندهي كنيم به موفقيت بزرگي خواهيم رسيد و
خوشبختانه پيش از اين عدم استفاده از نوشابه هاي گاز دار شيرين در سال
گذشته در كشور عملياتي هم شده و اكنون هيچ وزارتخانه و سازمان و اداره
دولتي اجازه ندارد از نوشيدني هاي گازدار قندي استفاده كند.
دكتر صفوي ادامه مي دهد : اين كار فرهنگ سازي مناسبي در كشور بوده
و بر اساس آماري كه ما در اختيار داريم به دليل همين ممنوعيت
مصرف
نوشابه هاي گاز دار قندي در كشور 20 درصد كاهش پيدا كرده و با
توصيه هايي كه به مرور خانواده ها هم از طريق رسانه ها مي شنوند
آنها نيز
سعي در حذف نوشابه گاز دار از عادات غذايي خود دارند كه به مرور مردم به
استفاده از دوغ
آب ميوه هاي غيرقندي و آب معدني علاقه نشان داده اند.
وي مي گويد : البته اين كاهش مصرف نوشابه هاي قندي و گازدار فقط
مختص كشورما نيست حتي در خود امريكا كه مركز توليد نوشابه هاي گاز دار
و قندي است مسئولان يك ايالت تصويب كردند كه نوشيدني هاي قندي و
گازدار را تحريم كنند واخيرا هم در كشور هند آغاز شده كه ضرر بسيار
هنگفتي را به شركت هاي معروف امريكايي همانند كوكاكولا و پپسي كولا وارد
ساخته است .
مديركل دفتر بهبود تغذيه وزارت بهداشت ادامه مي دهد : ايجاد شوراي
عالي سلامت در كشور گام بسيار با ارزشي محسوب مي شود كه هر كاري كه
براي تضمين سلامت مردم لازم مي دانند مي توانند تصويب و به دستگاههاي
اجرايي ابلاغ نمايند.
وي مي افزايد : ما مخالف آزادي مردم نيستيم اما آن بخشي كه با يارانه
دولت مصرف قند و شكر تبليغ مي شود حركت نامناسبي است و اميدواريم
روزي برسد كه يارانه دولت براي مصرف قند و شكر به طور كلي در كشور
حذف شود.
دكتر صفوي مي گويد : در كنار آن در كشور ما ميوه
سبزيجات و لبنيات
نصف نياز مردم مصرف مي شود كه نشان مي دهد بايد مصرف قند و شكر و
روغن نباتي كه با يارانه دولتي به مردم تحويل مي شود كاهش يافته و به جاي
آن ميوه و لبنيات بيشتر مصرف شود.
وي در زمينه بسته بندي بهداشتي خرما هم مي افزايد : خوشبختانه اكنون
شركت هاي مختلفي در اين زمينه فعال هستند اما حجم فعاليت آنها تاكنون
كم بوده كه بااين مصوبه فعاليت چنين شركت هايي در كشور بيشتر خواهد
شد كه مي توانند با بسته بندي مناسب سازمانهاي دولتي را به استفاده از
مصرف خرماي بسته بندي ترغيب كنند.
وي در باره جايگاه نظارتي براي عملكرد اين طرح خصوصا وظايف
وزارت بهداشت هم مي گويد : وقتي دولت چنين بخشنامه هايي را صادر
مي كند ما انتظار داريم همه وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي همانند وزارت
بهداشت عمل كنند و همچون طرح ممنوعيت مصرف نوشابه هاي گازدار اين
مساله را هم رعايت كنند زيرا رعايت دستورالعمل شوراي عالي بهداشت
براي سلامتي كاركنان مفيد است و هر مسئولي كه اين دستورالعمل را
رعايت نكند نشان مي دهد علاقه اي به سلامت كاركنان ندارد.
در اين باره مهندس محمدرضامحمدزاده مديركل اداره نخيلات وزارت
جهاد كشاورزي هم در گفت و گو با گزارشگر ما مي گويد : بنابه خواص فراوان
خرما و جلوگيري از استفاده از قند و شيريني
وزارت جهادكشاورزي بر آن
شد تا موضوع استفاده از خرما به جاي قند را طي نامه اي به كليه
وزارتخانه ها بالاخص سطوح مختلف وزارت متبوع و استانداران استانها
پيشنهاد نمايد كه در سال گذشته در سطوح مختلف وزارت جهاد كشاورزي
نهاد رياست جمهوري و بعضي از وزارتخانه ها از جمله معاونت پرورشي و
تربيت بدني وزارت آموزش و پرورش مورد استفاده قرار گرفته است .
وي در باره ميزان توليد خرما در كشور و تامين نيازهاي داخلي ضمن
پاسخگويي به بازار صادراتي ايران هم مي گويد : امكان تامين خرما با توجه
به ميزان توليد فعلي كشور كه در حدود يك ميليون تن در سال است وجود
دارد كه از اين ميزان سالانه بيش از يكصد هزار تن صادر و بقيه به مصرف
تازه خوري و صنايع تبديلي و تكميلي و فرآوري مي رسد و بابت تامين نياز
وزارتخانه ها و سازمانها هم هيچ نگراني وجود ندارد.
وي مي گويد : به تبع خرما نيز مانند هر يك از اقلام مصرفي
خوراكي از
جمله ميوه جات ديگر خريداري مي گردد و باتوجه به اينكه بيش از 300 رقم
خرما در كشورمان وجود دارد و هريك از ارقام نيز از ممتاز به صنعتي
درجه بندي مي گردند بديهي است با توجه به تنوع ارقام مختلف و قيمت هاي
متفاوت بازار
كيفيت محصول و ذائقه مصرف كننده مي توان خرماي مورد
نظر را انتخاب نمود.
آقاي محمدزاده در باره توجه ويژه دولت براي جايگزيني يارانه هاي
اعطايي به قند و شكر هم مي گويد : همانگونه كه مي دانيد دولت سالانه مقادير
بسيار زيادي يارانه براي واردات و توليد قند و شكر كه مصرف زياد آن براي
سلامتي مردم مضر مي باشد
اختصاص داده در صورتيكه توليد خرما در
شرايط طاقت فرسا گرماي جنوب كشور و با هزينه بسيار بالا صورت
مي گيرد. بديهي است خرماي توليدي با اين هزينه هاي سرسام آور توانايي
رقابت با قند يارانه اي را ندارد. لذا پيشنهاد مي شود درصدي از يارانه
اختصاصي به قند صرف فرهنگ سازي مصرف خرما در سطح جامعه شود.
حتي در اين راستا پيشنهاد مي كنم در مصارف صنعتي ار قبيل صنايع
نوشابه
كيك
شيريني
بيسكويت و شكلات نيز به جاي مصرف شكر از
شيره خرما كه بسيار مفيد و داراي قند سالم (قند ميوه ) مي باشد استفاده
گردد.بنابر اين در يك شرايط مساوي با در نظر گرفتن ارزش غذايي بالاي
خرما ايجاب مي كند كه مصرف اين محصول بجاي قند ترويج و توسعه شود.
مديركل نخيلات وزارت جهادكشاورزي مي افزايد : اين اداره كل با
(تجزيه و HACCP همكاري وزارت بهداشت نسبت به زمينه سازي اجراي
تحليل خطر و نقاط كنترل بحراني ) در سطح صنايع تبديلي و بسته بندي
خرما
همكاري خوبي را آغاز نموده كه انشاالله با نظارت مستمر و همكاري
ساير دستگاههاي ذيربط و اختصاص تسهيلات مناسب و سهل الوصول
جهت توسعه صنايع بسته بندي و فرآوري خرما و عرضه آن در سطح جامعه
اقدام لازم صورت گيرد.
به هر حال اين طرح اگر چه طرح بسيار مناسبي است اما نيازمند نگاه
كارشناسانه تري است خصوصا اينكه آموزش مناسب نخلداران
افزايش
امكانات انبارداري و سردخانه اي
حمل و نقل مناسب و بسته بندي دلپذير
ضرورتي غيرقابل انكار است در حاليكه اكنون حتي در سطح جامعه
خرما
به صورت فله اي و در گوني هاي 50 كيلويي از مناطق خرماخيز كشور
خريداري و پس از نگهداري نامناسب
در بسته هاي نامناسب تر و قديمي
روانه بازار مصرف مي شود كه اگر آگاهي تاريخي مردم ايران از فوايد خرما و
سفارش هاي متعدد ائمه معصومين و طب اسلامي براي مصرف خرما نبود
نحوه كنوني بسته بندي خرما در كشور مصرف كنندگان دائمي را هم نسبت به
ادامه مصرف پشيمان مي كرد.
پس در اين ميان همزمان با فرهنگ سازي و دستورالعمل هاي دولتي
ارتقا كيفيت
نگهداري و بسته بندي خرما شرط غيرقابل چشم پوشي براي
موفقيت در طرح جايگزيني خرما با قندو شكر است .
طرح ممنوعيت و توزيع قند و شكر در ادارات دولتي اگرچه طرح مناسبي
است اما بسته بندي نامناسب و توزيع خرماي نامرغوب و كرم زده
در ابتداي
اجرا كارمندان را نسبت به مصرف خرما متنفر مي سازد
دكتر راحمي استاد دانشكده كشاورزي دانشگاه شيراز : حدود 40 تا 50
درصد از خرماي ايراني در مراحل جمع آوري
حمل و نقل و بسته بندي
ضايع مي شود كه اگر امكاناتي براي حذف اين ضايعات ايجاد شود ضمن
اشتغالزايي و حفظ سرمايه براي كشاورزان مي تواند جايگزين مناسبي براي
قند و شكر مورد استفاده در سفره خانواده ايراني شود
دكتر صفوي فوق تخصص تغذيه و مديركل دفتر بهبود تغذيه وزارت
بهداشت : سرانه مصرف قند و شكر در ايران 58 گرم و دو برابر سرانه جهاني
است . مردم ايران علاوه بر كاهش مصرف قند و شكر
بايد در مصرف
سانديس
شربت
نوشابه
آب ميوه هاي شيرين و مربا هم جانب احتياط را
رعايت كنند زيرا بسياري از بيماريها از جمله ديابت
چاقي و بيماريهاي
قلبي و عروقي و..... ارتباط مستقيمي با مصرف قند و شكر دارد
مهندس محمدزاده مديركل اداره نخيلات وزارت جهاد كشاورزي : توزيع
مناسب خرماي ايران با هزينه هاي سرسام آور
توانايي رقابت با قند و شكر
يارانه اي را ندارد و لازم است درصدي از يارانه قند و شكر
براي
فرهنگ سازي مصرف خرما هزينه شود
