خوزستان ; لايه هاي پنهان و آشكار
مجيد زندي
قسمت اول
زخم تيغ دشمن اگرچه هنوز بر صورت خوزستان باقي مانده اما
خوزستان امروز با خوزستان هشت سال جنگ تحميلي تفاوت هاي فراواني
دارد. اين حقيقت را مي توان از ابتداي ورود به دشت خوزستان و هياهوي
كار و تلاش كشاورزان
سازندگان سدهاي زنجيره اي كارون و مشعل هاي
افراشته و روشن نفتي و پتروشيمي فعال بندر امام خميني به خوبي درك كرد.
اگر خوزستان روزگاري انبار نفت ايران بوده امروز با تلاش هايي كه در
راستاي سازندگي آن انجام مي گيرد عنقريب به انبار غله و صيفي جات و مادر
پتروشيمي ايران هم تبديل خواهد شد و اكنون اين خوزستان است كه
شاخص بودن خود را به رخ ديگر استانهاي كشور مي كشد زيرا آنچه كه شرط
پيشرفت است اميد و تلاش مضاعف است كه اين دو ركن در تار و پود
حركت هاي كلان استان خوزستان معرف گامهاي استواري است كه برداشته
مي شود و از امكانات موجود خدادادي به بهترين نحوي استفاده مي شود.
اين جاذبه ها يكبار ديگر مرا به سوي خوزستاني آباد و سرسبز و پر اميد
و با نشاط مي كشاند. سفري كه در روزهاي اخير در محفل گرم و صميمي
خبرنگاران و نويسندگان مطبوعاتي دفاع مقدس در راستاي توسعه
گردشگري و مشاهده ميراث معنوي خوزستان از جمله يادگاران حماسه دفاع
مقدس و تمدن كهن اين استان انجام شده است .
اين استان زرخيز ايران اگرچه تمدن 7 هزار ساله اي را در تارك تمدن
ايران به ويژه شهر شوش و تمدن معروف عيلامي كه با خود دارد و 7 ويژگي
بارز و منحصر به فردي هم در خود جمع كرده كه غبطه ساير استانها را
برانگيخته است
اما فراموش نكنيم كه اكنون خوزستان گرفتار 7 معضل
عمده هم هست كه در شان خوزستاني كه ما مي شناسيم نيست كه درباره آن
بيشتر خواهم نوشت .
اما ويژگي شاخص خوزستان نسبت به ساير استانهاي كشور داشتن
منابع عظيم نفت و گاز و صنايع پتروشيمي
سدهاي بزرگ
رودهاي پر آب
ساحل زيبا و بنادر معروف
نخلستانهاي بي انتها
آثار تاريخي با ارزش و به
ويژه يادمان حماسه جاودان رزمندگان دوران دفاع مقدس است كه اكنون هر
نخلي در خوزستان با ياد يك شهيد گلگون كفن جاودانه و راست قامت
ايستاده است .
اما هفت معضل شاخص استان خوزستان كه مسافران در هر سفري آن را
از نزديك مشاهده مي كنند همان معضلاتي است كه اگر در خوزستان حذف
شود
نمونه استانهاي توسعه يافته كشور خواهد شد. استاني مي شود كه همه
ملت ايران انتظار آن را دارد
خوزستاني كه نماد پايداري
مقاومت
ايثار و
گذشت همه ملت ايران هم محسوب مي شود.
اكنون حدود 20 سال از پايان جنگ تحميلي گذشته و اين 20 سال
فرصت كمي براي بازسازي استان خوزستان نبوده است به همين دليل انتظار
ما فراتر از همه مشكلاتي خواهد بود كه مي دانيم در عرصه بازسازي وجود
دارد. مشكلاتي چون حجم انبوه بيكاران
فقر اقتصادي و فرهنگي
نبود
سيستم فاضلاب و دفع مكانيزه زباله هاي شهري و روستايي
سستي بناهاي
روستايي و حتي جنگزدگي و...
در اين ميان بيكاري شمار فراواني از جوانان خوزستاني اولين معضلي
است كه در گفت و گو با بسياري از اهالي شهرها و روستاها از آن آگاه شدم .
درد مزمني كه اگرچه براي همه كشور وجود دارد اما در خوزستان به هيچ
وجه پذيرفته نيست
استاني كه امكانات صنعتي براي كار و تلاش مهياست
اما برنامه ريزي دقيق تري مي خواهد كه ضمن اصلاح فكر جوانان
خوزستاني
هيچ جوان جوياي كاري در اين استان بي كار نباشد.
بيكاري در استان خوزستان اگرچه برخي از شهرها همانند خرمشهر تا
23 درصد هم اعلام شده اما برخي از عوامل اين معضل اجتماعي ريشه هاي
فرهنگي دارد كه بايد فكر و ذهن جوانان خوزستاني را به سمت تلاش بيشتر
سوق داد تا حدي كه بعضا كار وجود دارد اما جوانان خوزستاني علاقه اي به
آن نشان نمي دهند و جواناني از استانهاي لرستان و ساير استانهاي همسايه
آن را براي خود مي گيرند.
جالب است بدانيم در سفر استاني رئيس جمهور به استان خوزستان
تنها 60 هزار نامه در خرمشهر خطاب به رئيس جمهور نوشته شده بود كه
اغلب نامه ها هم در زمينه مشكل بيكاري و تامين شغل مناسب و همچنين رفع
فقر مالي بوده است كه البته از ميان 700 هزار نامه به رئيس جمهور در كل
استان خوزستان هم حل مشكل بيكاري و فقر مالي بيشترين درخواست ها
بوده است .
كشاورزي و دامداري شغل اغلب مردم خوزستان در روستاهاست و
كمبود صنايع تبديلي محصولات باغي
زراعي و دامي يكي از عوامل اصلي
زيانده بودن فعاليت كشاورزي در استان خوزستان محسوب مي شود و حتي
محصول استراتژيك خرما به عنوان مهمترين محصول صادراتي خوزستان
در بسته بنديهاي نامناسب و قديمي و بعضا غيربهداشتي عرضه مي شود كه
خود باعث ضعف بازاريابي و فروش مي شود و واسطه ها علاوه بر خرما
محصولات صيفي كشاورزان خوزستاني را به ثمن بخس خريداري و به ساير
استانها منتقل مي كنند.
ايجاد صنايع تبديلي محصولات كشاورزي و ايجاد واحدهاي مختلف
صنايع شير در اين استان مي تواند به بهبود شرايط معيشتي مردم استان كمك
كند. مردمي كه اولين فدائيان ايران در هجوم ناجوانمردانه رژيم بعث صدام
بوده و اين مردم انتظار دارند وضعيت معيشتي آنها حداقل به قبل از آغاز
جنگ تحميلي بازگردد كه سرمايه هاي خود را در هجوم ارتش بعث عراق از
دست داده اند.
البته مشكل بيكاري تنها در همين حد خلاصه نمي شود و گراني ابزار و
ادوات كار يكي از مشكلات جوانان خوزستاني است صيادي در اين زمينه
مي گفت كه تور ماهيگيري در عراق چندين برابر ارزانتر از ايران است و ما
مجبوريم شبانه و به صورت قاچاق به فاو برويم و لوازم ماهيگيري را از آنجا
خريداري كنيم . ضمن آنكه عليرغم مشكلات فراوان امكانات نگهداري و
سردخانه براي انتقال ماهي به مراكز فروش وجود ندارد و نتيجه زحمات آنها
را واسطه ها مي برند.
نكته قابل تامل اينكه هنوز جوانان خوزستاني نفت را بهترين عرصه
انتخاب شغل مي دانند در حاليكه اين صنعت هم ظرفيت خاص خودش را
دارد و هم كارها اكنون تخصصي شده در حاليكه مي توان با آموزش جوانان
مستعد خوزستاني براي راهنماي تورهاي گردشگري و دفاع مقدس ـ به دليل
اينكه بوميان منطقه مناطق گردشگري و عملياتي را بهتر از ديگران
مي شناسند ـ يكي از زمينه هاي مناسب ديگري براي اشتغالزايي براي جوانان
فراهم كرد كمتر به آن توجه مي شود.
اگرچه آب در خوزستان فراوان است اما كشاورزان آن را به موقع در
اختيار ندارند زيرا سدهاي ساخته شده در استان
فاقد شبكه هاي سوم
انتقال آن به اراضي كشاورزي است و اگر سدها حجم گسترده اي آب هم
داشته باشند ولي شبكه هاي فرعي آن براي رساندن آب سالم به مزارع فراهم
نشود
ساخت سدها شرايط بهتري براي كشاورزان فراهم نمي كنند.
كشاورزاني كه اكنون در بسياري مواقع مجبورند آب مورد نياز را به وسيله
پمپ با صرف هزينه گزاف سوخت تامين كنند كه از جمله عوامل به صرفه
نبودن فعاليت كشاورزان در بسياري از مناطق خوزستان عليرغم وجود
اراضي مستعد است .
آب فراوان در خوزستان البته با خود فاضلاب فراوان را هم بدنبال
داشته است تا حدي كه اكنون علاوه بر شبكه آبرساني فرسوده و آب شرب
ناسالم در روستاهاي استان
آلودگي رودخانه كارون به فاضلاب صنعتي و
خانگي
تصفيه نامناسب فاضلاب و نبود امكانات زيربنايي
لزوم توجه
جدي به توسعه متوازن و تضمين امنيت بهداشتي مردم خوزستان را دو
چندان كرده است .
همچنين با توجه به مرغوبيت اراضي كشاورزي
استفاده از آب سالم
براي زراعت هم بسيار ضروري جلوه مي كند و در اين عرصه آنچه اهميت
مي يابد اين است كه ضمن اصلاح شبكه فاضلاب شهرها و حتي روستاهاي
خوزستان احداث و اتمام سريع تصفيه خانه هاي فاضلاب بسيار با اهميت
خواهد بود.
در اين زمينه اگرچه كارهايي در برخي از شهرها آغاز شده اما حجم انبوه
مگس ها و بوي تعفن آشكارا از نامناسب بودن وضعيت فاضلاب و انباشت
زباله ها در شهرها و روستاهاي خوزستان دارد زيرا خاك رس به ويژه نمكي
آن در مناطق جنوبي خوزستان اين عارضه زيست محيطي را بيشتر آشكار
مي سازد. اين خطر هنگامي خود را بيشتر به مردم خوزستان تحميل مي كند
كه چنين بوي تعفني براحتي از كارون هم استشمام مي شود كه به گفته
كارشناسان محيط زيست به دليل ورود فاضلاب صنعتي و خانگي
« خطر
مرگ » كارون را هم تهديد مي كند.
علاوه بر عدم تصفيه فاضلاب
زباله ها نيز در خوزستان به صورت سنتي
جمع آوري مي شود و از جمع آوري و دفن زباله ها به صورت مكانيزه هم
خبري نيست . فراواني زباله ها در اطراف شهرها به جاي خود
اين ضعف
حتي در شهري همانند اهواز هم فراوان مشاهده مي شود كه حجم وسيعي از
زباله ها در جدول كنار خيابان و حتي پياده روها انباشته است كه خود به
افزايش بيماريهايي از قبيل سل
سالك
هپاتيت
تب مالت و... شده كه
عوامل بهداشتي دارد.
اكنون مردم در شهرهايي چون ايذه
باغملك
مسجدسليمان
لالي
گتوند
بستان
آقاجاري
اميديه
رامشير
هنديجان
شوش
اروندكنار
رفيع
و هفتگل اصلا شبكه فاضلاب ندارند و تنها در شهري همچون سوسنگرد و
هويزه شبكه فاضلاب به بهره برداري رسيده ضمن آنكه در شهري همچون
خرمشهر و آبادان طرح هايي در حال انجام است كه هنوز سرانجام آن
مشخص نيست .
با حضور در محل يادمان شهداي والفجر هشت فرصتي دست داد تا
سفري دريايي بر اروند هم داشته باشيم . از دور شهر فاو با دو مسجد
معروفش نمايان است . هنگامي كه به خط مرزي مي رسيم براي صيادان
عراقي دست تكان مي دهيم اما همراه ما با گلايه از رفتار اين صيادان مي گويد :
همه آنها مسلح هستند چون تهيه اسلحه در عراق آسان است و همين سلاح
آنها باعث شده كه جسارت كنند و تورهاي ماهيگيري خود را حتي در
آب هاي در سرزمين ايران پهن كنند و عجيب اينكه اگر شناورهاي باري كشور
ما هنگامي كه به عراق كالا حمل مي كنند با اين تورها برخورد كنند
صيادان
عراقي با سلاح گرم وارد مي شوند و مطالبه خسارت مي كنند!
وي مي گويد : دولت بايد براي حمايت از شناورهاي باري و صيادان
خوزستاني در اين زمينه اقدامي كند زيرا بعضا جسارت صيادان عراق به
حدي مي رسد كه آتش زدن شناور ايراني را در سر مي پرورانند و مالكان
شناورهاي ايراني را مجبور به پرداخت خسارت مي كنند!
موضوع ديگر در اين ميان حجم گسترده قاچاق كالا است كه به كشور
وارد و يا با يارانه هاي اعطايي دولت بنزين و گازوئيل به عراق قاچاق
مي شود!
مساله بعدي مربوط به آبراه سوق الجيشي و با اهميت اقتصادي نظامي
اروند
كم عمق شدن بخش ايراني اروند به دليل عدم لايروبي به موقع از
طرف ايران است تا حدي كه اكنون خط « تالوي » يا خط القعر كه عميق ترين
نقطه اروند و خط مرزي تعيين شده است اكنون در طرف مرز آبي عراق قرار
گرفته و كشتي هاي بزرگ تنها مي توانند از مسير متعلق به عراق حركت كنند.
در حاليكه اگر اروند لايروبي شود مشكل تردد كشتي هاي بزرگ كانتينربر هم
حل مي شود و زمينه براي رونق فعاليت بندر استراتژيك خرمشهر فراهم و
زمينه مناسبي براي ايجاد كار و جلب سرمايه آماده مي گردد.
البته اروند كنار مشكل ديگري هم دارد كه همانا عدم اجراي طرح هاي
هادي روستايي و يا تكميل آن است به گونه اي كه در بسياري از روستاها و
نخلستان ها آثاري از بازسازي مشاهده نمي شود در حاليكه اين مناطق
اراضي مستعد براي كشاورزي است اما به دليل به صرفه نبودن فعاليت
كشاورزي براي روستائيان عليرغم داشتن سند مالكيت
اراضي كشاورزي به
حال خود رها شده است كه در اين زمينه وزارت جهاد كشاورزي بايد با
سرمايه گذاري جداگانه با احيا اراضي و نخلستانها
آن را در اختيار
كشاورزان منطقه و يا جوانان جوياي كار قرار دهد.
سستي بناهاي روستايي در اين مناطق همانند بسياري از روستاهاي
خوزستان آشكارا از ضعف نظام مهندسي ساخت و ساز خبر مي دهد در
حاليكه اين واحدهاي مسكوني دو ـ سه سال پس از ساخت به صورت
مخروبه درمي آيد كه وجود انبوهي از نخاله هاي ساختماني در خوزستان
مويد همين مساله است خانه هاي بسياري به دليل استفاده از مصالح
نامرغوب ساختماني به نخاله تبديل شده است و اين نخاله ها نيز بعضا در
وجب به وجب اراضي خصوصا خرابه هاي شهر و روستا مشاهده مي شود در
حاليكه در قالب برنامه چهارم توسعه بنياد مسكن مكلف شده است در همه
روستاهاي بالاي 100 خانوار طرح هاي هادي را اجرا كند كه اين طرح ها يا
اجرا نشده و يا به دليل كمبود اعتبار نيمه كاره رها شده است .
مشكل كمبود آب
افت فشار
كيفيت نامطلوب
فرسودگي شبكه
آبرساني و... يكي از مشكلات دائمي روستاهاي استان است كه تنها با بخش
اندكي از مشكلات مردم در اين زمينه آشنا شديم .
تجمع آب هاي فصلي در حاشيه روستاها يكي ديگر از مشكلات مردم
روستاهاي خوزستان است در حاليكه با ايجاد آب بندهاي بتني مي توان از
اين آب براي پرورش ماهيان گرمابي و ايجاد درآمد حاشيه اي براي
روستائيان همت گمارد. فراموش نكنيم اين مردم اولين خاكريز دفاع از
جمهوري اسلامي در مقابل حمله ددمنشانه صدام بوده اند و اكنون نيازمند
توجه بيشتري مي باشند.
اگر چه زخم تيغ دشمن هنوز بر صورت خوزستان باقي مانده اما مي توان
اين انبار نفت ايران را با همت و تلاش به انبار غله و مركز اصلي صنايع
پتروشيمي ايران تبديل كرد تا هيچ جوان جوياي كار خوزستاني بيكار
نماند
شمار فراوان جوانان بيكار
فقر فرهنگي و اقتصادي
ضعف سيستم
فاضلاب و دفع مكانيزه زباله هاي شهري و روستايي
سستي بناهاي
روستايي و باقيمانده آثار جنگ و جنگزدگي از جمله مشكلاتي است كه در
خوزستان مشاهده مي شود در حاليكه با گذشت 20 سال از پايان جنگ
تحميلي
وجود اين مشكلات در خوزستان پذيرفته نيست
مردم خوزستان زماني كه خاكريز اول دفاع از كيان جمهوري اسلامي در
مقابل حمله ددمنشانه ارتش بعث بوده اند
اكنون انتظار فراواني ندارند;
بازگرداندن شرايط معيشتي آنها به روزهاي قبل از آغاز جنگ تحميلي
حداقل كاري است كه بايد براي آنها انجام داد
خوزستان آب فراوان دارد; اما فاضلاب فراوان هم معضل مردم شهرها و
روستاها شده است و علاوه بر فرسودگي شبكه آبرساني و آب شرب ناسالم
در برخي از شهرها و اغلب روستاهاي استان خوزستان
رودخانه بزرگ
كارون هم به فاضلاب صنعتي و خانگي آلوده است كه در نهايت منجر به
مرگ كارون خواهد شد
