محمدفاكر ميبدي
بخش دوم و پاياني
ديدگاه چهارم
همان گونه كه مردم در عصر حضور ائمه وظايفي برعهده داشته اند كه مي بايست ادا مي كردند در غيبت نيز افزون بر تكاليف عمومي وظايفي بردوش دارند تا ضمن رسيدن به اجر و ثواب در زمينه ظهور نيز گام هايي بردارند.
وظايف عصر غيبت
از مجموعه روايات چنين به دست مي آيد شيعه در عصر غيبت وظايفي را برعهده دارد كه در اين جا به برخي از آنها اشاره مي كنيم :
الف ) صبر
امام رضا (ع ) مي فرمايد :
ما احسن الصبر وانتظار الفرج اما سمعت قول الله عز و جل : (.. وارتقبوا اني معكم رقيب )(20 ) و قوله عز وجل ( .. فانتطروا اني معكم من المنتظرين )(21 ) فعليكم بالصبر فان انما يجي الفرج علي الياس فقد كان الذين من قبلكم اصبر منكم . (22 )
صبر و انتظار فرج چه نيكو است آيا سخن خداي تعالي را شنيدي كه فرمود :
(... چشم به راه باشيد كه من نيز با شما چشم به راهم ) و فرمود : (... منتظر باشيدكه من نيز با شما از منتظرانم ) پس برشما باد صبر كنيد كه فرج پس از ياس مي آيد و پيشينيان شما از شما صابرتر بودند
تعبير « عليكم بالصبر » آشكارانشان مي دهد كه در عصر غيبت صبر برفراق وظيفه شيعيان است .
ب ) انتظار
پيامبر(ص ) مي فرمايد :
افضل اعمال امتي انتظار الفرج (23 )
انتظار فرج بهترين اعمال امت من است .
امام علي (ع ) در پاسخ كسي كه از وي پرسيد : كدام عمل نزد خدا بهتر است
فرمود : انتظار فرج (24 ) انتظار بر دو قسم است : تكويني و تشريعي .
انتظار تكويني بيشتر حالت منفي دارد اما تشريعي پويا و توام با علم و عمل است . امام سجاد(ع ) در اين باره مي فرمايد :
والمنتظرون لظهوره افضل اهل كل زمان لان الله تعالي ذكره اعطا هم من العقول و الافهام و المعرفه ما صارت به الغيبه عندهم بمنزله المشاهده و جعلهم في ذالك الزمان بمنزله المجاهدين بين يدي رسول الله (ص ) بالسيف اولئك المخلصون حقا و شيعتنا صدقا والدعاه الي دين الله سرا و جهرا . (25 )
منتظران ظهور او از مردم هر زماني برترند زيرا خداي تعالي عقل و فهم و معرفتي به آنها عطا فرموده است كه غيبت نزد آنان به منزله مشاهده است و آنان را در آن زمان مانند مجاهدان پيش روي پيامبر خدا(ص ) كه با شمشير به جهاد برخاستند. قرار داده است . آنان مخلصان حقيقي و شيعيان راستين ما و دعوت كنندگان به دين خداي تعالي در نهان و آشكارند.
ج ) دعا
برخي روايات عمده ترين وظيفه عصر غيبت را دعا دانسته اند از جمله در توقيع « اسحاق بن يعقوب » كه محمدبن عثمان آن را دريافت كرده است حضرت مهدي (عج ) فرموده اند :
واكثروا الدعا بتعجيل الفرج فان ذالك فرجكم . (26 )
براي تعجيل در گشايش زياد دعا كنيد زيرا اين گشايش و آسايش شما خواهد بود.
د) انقطاع
امام صادق (ع ) فرمود :
ان هذا الامر لا ياتيكم الا بعد اياس ... (27 )
اين امر(ظهور) محقق نخواهد شد مگر بعد از مايوس شدن (مردم )... هم چنين امام رضا(ع ) فرمود :
فانه انما يجي الفرج علي الياس و قد كان الذين من قبلكم اصبر منكم .
به درستي كه گشايش بعد از ياس و نااميدي خواهد بود و كساني هم كه قبل از شما بوده اند بيش از شما صبر پيشه كرده بودند.
براساس مصمون روايت بشر تا زماني كه چشم اميد به قدرت هاي غير الهي داشته باشد عطش مهدي خواهي و عدالت مهدوي در او پديد نخواهد آمد.
با توجه به آنكه گذشت همه ديدگاه هاي مطرح شده به نوعي خدشه پذير است و آنچه بيش از ساير نظريه ها پذيرفتني بوده و دلايل قطعي بر آن هست دعا براي ظهور فرج و انقطاع از قدرت هاي غير الهي است كه زمينه را براي ظهور حضرت (عج ) فراهم مي كند.
عوامل آمادگي و زمينه ساز
برخي روايات به طور كلي بر اين مطلب دلالت دارند كه آيا براي زمينه سازي ظهور دليلي وجود دارد يا نه طبراني و ابن ماجه از پيامبر(ص ) نقل مي كند كه فرمود :
يخرج ناس من المشرق فيوطئون المهدي سلطانه (29 )
مردماني از مشرق خروج خواهند نمود پس زمينه را براي حكومت مهدي (عج ) فراهم مي سازند.
امام صادق (ع ) درباره طولاني شدن عذاب بني اسرائيل مي فرمايد :

فلما طال علي بني اسرائيل العذاب ضجوا و بكوا الي الله اربعين صباحا فاوحي الله الي موسي و هارون (ع ) ان يخلصهم من فرعون فحط عنهم و قال ابوعبدالله (ع ) : هكذا انتم لو ] الراوي [ سبعين و ماه سنه قال فعلتم لفرج الله عنا فاما اذلم تكونوا فان الامر ينتهي الي منتهاه 30
پس چون عذاب بني اسرائيل طولاني شد چهل شبانه روز به درگاه خداوند ناله سردادند آن گاه خداوند به موسي و هارون (ع ) وحي فرمود تا بني اسرائيل را از دست فرعون نجات دهند... پس امام صادق (ع ) فرمود : اگر شما نيز چنين مي كرديد خداوند براي ما گشايش حاصل مي فرمود. پس اگر چنين نكنيد اين امر تا منتهاي خود ادامه خواهد يافت .
برپايه اين روايت اگر كارها درست انجام شود غيبت كاهش مي يابد.
تشكيل حكومت جهاني با آن عظمت و شكوه هر چند به صورت ناگهاني محال نيست اما دليلي عقلي يا نقلي معتبر بر وقوع آن نداريم . ممكن است خود ظهور ـ به دليل معلوم نشدن وقت آن ـ به طور « بغته » و ناگهاني صورت گيرد اما قطعا نمي توان گفت بدون هيچ زمينه اي رخ خواهد داد.
نظر دانشمندان
شهيد مطهري (ره ) مي نويسد :
بعضي از علماي شيعه ـ كه به برخي دولت هاي شيعي معاصر خود حسن ظن داشته اند ـ احتمال داده اند دولت حقي كه تا قيام مهدي موعود(عج ) ادامه خواهد يافت همان سلسله دولتي باشد كه بوده است 31.
اين سخن بيان گر آن است كه علماي شيعه به حكومت زمينه ساز باور داشته اند.
آيت الله مكارم شيرازي مي نويسد :
براي اين كه دنيا چنان حكومتي را پذيرا باشد چند نوع آمادگي لازم است :
1 ـ آمادگي فكري و فرهنگي : به اين معنا كه سطح افكار مردم جهان بالا رفته و مسئله « نژاد » يا مرزهاي جغرافيايي حل شده باشد.
2 ـ آمادگي اجتماعي : مردم جهان بايد از ظلم و ستم و نظامات موجود خسته شده و تلخي زندگي مادي و يك بعدي را احساس كنند و از حل مشكلات كنوني خود مايوس گردند.
3 ـ آمادگي تكنولوژي و ارتباطي : برخلاف آنچه بعضي مي پندارند اين گونه نيست كه رسيدن به مرحله تكامل اجتماعي و جهاني آكنده از صلح و عدالت حتما با نابودي تكنولوژي جديد امكان پذير است . وجود اين صنايع پيشرفته نه تنها مزاحم يك حكومت عادلانه جهاني نخواهد بود بلكه شايد بدون آن وصول به چنين هدفي محال باشد... معجزه استثنايي منطقي در نظام جاري طبيعت است آن هم براي اثبات حقانيت يك آيين آسماني نه براي اداره هميشگي نظام جامعه 32.
4 ـ آمادگي هاي فردي : حكومت جهاني قبل از هر چيز نيازمند به عناصر آماده و با ارزش انساني است تا بتواند بار سنگين اصلاحات چنين وسيعي را به دوش بكشد و اين در درجه اول نيازمند به بالابردن سطح انديشه و آگاهي و آمادگي روحي و فكري براي پياده كردن آن برنامه عظيم است ... منتظر واقعي براي چنين برنامه مهمي نمي تواند نقش نظاره گر را داشته باشد ... 33.
مويد اين سخن دعاي عهد است :
اللهم اني اجدد في صبيحه يومي هذا و ما عشت فيه من ايام حياتي عهدا و عقدا و بيعه له في عنقي لااحول عنها ولا ازول ابدا 34
پروردگارا من در صبح گاه امروز عهد و پيماني كه برگردنم است تجديد مي كنم كه هرگز آن را از گردنم برندارم و از آن جدا نشوم .
اگر آمادگي شرط حضور و ظهور باشد و از سوي ديگر اين امر به دست انسان صورت گيرد طبيعي است كه او مي تواند در تعجيل ظهور ايفاگر نقش مهمي باشد.
ــــــــــــ
پاورقي :
20 ـ هود (11 ) 93 : ... شما انتظار بكشيد من هم با شما در انتظارم .
21 ـ اعراف (7 ) آيه 71 يونس (10 ) آيه 20 و 102 : ... پس شما منتظر باشيد من هم با شما انتظار مي كشم .
22 ـ علامه مجلسي بحارالانوار ج 52 ص 129 شيخ صدوق كمال الدين و تمام النعمه ج 1 ص 245 باب 55 ح .5
23 و 24 ـ همان ص 122
25 ـ همان ج 52 ص 123 كامل سليمان يوم الخلاص ص 203 شيخ طبرسي الاحتجاج ج 2 ص .317
26 ـ ـ همو بحارالانوار ج 52 ص 92 علي يزدي حائري الزام الناصب ج 1 ص 428 شيخ طوسي الغيبه ص 290
27 ـ همان ج 52 ص 111 شيخ كليني كافي ج 1 ص 370
28 ـ همان ص 110 و 129 شيخ صدوق كمال الدين و تمام النعمه ج 2 ص .645
29 ـ علي بن حسام الدين متقي البرهان في علامات مهدي آخرالزمان (عج ) ص 147 علي بن عيسي اربلي كشف الغمه ج 1 ج ص .477
30 ـ علامه مجلسي بحارالانوار ج 52 ص 131 محمدبن مسعود عياشي تفسير عياشي ج 2 ص 154
31 ـ مرتضي مطهري قيام و انقلاب مهدي (عج ) ص 68
32 ـ ناصر مكارم شيرازي حكومت جهاني مهدي (عج ) ص 80 ـ 83
33 ـ همان ص 100
34 ـ علامه مجلسي بحارالانوار ج 53 ص 96 : كفعمي المصباح ص 550
منتظران ظهور او از مردم هر زماني برترند زيرا خداي تعالي عقل و فهم و معرفتي به آنها عطا فرموده است كه غيبت نزد آن ها به منزله مشاهده است
همان گونه كه مردم در عصر حضور ائمه (ع ) وظايفي برعهده داشته اند كه مي بايست ادا مي كردند در غيبت نيز افزون بر تكاليف عمومي وظايفي بر دوش دارند تا ضمن رسيدن به اجر و ثواب در زمينه ظهور نيز گام هايي بردارند