سپر موشكي اروپا آغاز جنگ سرد جديد
بسم الله الرحمن الرحيم
اعتراضات رسمي مسكو عليه طرح جديد واشنگتن براي استقرار سپر موشكي در جمهوريهاي چك و لهستان به سمت « هشدارهاي رسانه اي » كشيده شده است . هفته گذشته سرگئي لاوروف وزيرخارجه روسيه با انتشار مقاله اي در روزنامه انگليسي « تايمز مالي » به اروپائي ها هشدار داد كه طرح يكجانبه آمريكا براي استقرار سيستم دفاع ضد موشكي در اروپاي شرقي (چك و لهستان ) بطور چشمگيري دورنماي ژئوپولتيك قاره اروپا بويژه ملاحظات امنيتي كشورهاي اروپاي قديم را تحت تاثير قرار خواهد داد. لاوروف در اين فرصت ادعاي مضحك آمريكا را كه استقرار سپر موشكي در اروپا را واكنشي در برابر طرحهاي موشكي ايران قلمداد كرده بود رد كرد و خاطرنشان ساخت استدلالهاي واشنگتن در اعلام تهديد موشكهاي ايران براي امنيت اروپا از اساس قابل پذيرش نيست زيرا هيچ ارزيابي مستقلي اين موضوع را تاييد نمي كند كه تهران طي حداقل پنج سال آينده توان رسيدن به اهدافي در قلب اروپا را داشته باشد.
در اين زمينه ملاحظاتي وجود دارد كه توجه به آنها قويا « فوريت » و حساسيت دارد.
1 ـ اين اظهارات لاوروف بعنوان رئيس ديپلماسي كرملين نشانگر خشم فزاينده مسكو در قبال سياستهاي يكجانبه گرايانه واشنگتن است كه بنظر مي رسد همراهي هاي مسكو با آمريكا را به حساب ضعف و نرمش و انعطاف بي حد و مرز كرملين گذاشته اند و از اين فرصت هاي طلائي براي تامين اهداف توسعه طلبانه در اروپا بهره برداري مي كنند.
در عرف مناسبات شرق و غرب كمتر سابقه داشته است كه مقامات ارشد كرملين كه انواع ابزارهاي رسمي و غيررسمي در كشورشان را در اختيار دارند براي بيان ديدگاه هاي خود به يك روزنامه اروپائي متوسل شوند. كاملا قابل درك است كه لاوروف در زمان تدوين مقاله اش براي « تايمز مالي » فقط خوانندگان اين روزنامه را جزو مخاطبان خود منظور نكرده بلكه با اين روش دمكراتيك درصدد هشدار به اعضاي « ناتو » و بويژه كشورهاي اروپائي عضو « ناتو » بوده است . لاوروف اگرچه سعي كرده از جملات كمتر تهديدآميزي استفاده كند ولي هشدار وي درباره تاثيرگذاري سپر موشكي بر چشم انداز ژئوپولتيك اروپاي قديم باندازه كافي گويا و تكان دهنده است .
بيان اين مطالب كه سطر سطر آن با دقت و وسواس انتخاب شده است بويژه در آستانه ديدار و مذاكره نمايندگان روسيه و سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) در « اسلو » در همين خصوص بوي اخطار رسمي و پيشگيرانه را در شامه سياسي اروپائي ها منعكس مي كند.
2 ـ نگراني مسكو از اين بابت است كه اگرچه طرح استقرار سپر موشكي در واقع يك طرح آمريكائي محسوب مي شود ولي « باب ري هوپ شفر » دبيركل پيمان نظامي ناتو و اغلب وزراي دفاع عضو اين پيمان از اين طرح دفاع و حمايت كرده اند و كار بجائي رسيده است كه اين ديگر يك « طرح » نيست بلكه يك « تصميم » است كه براي اجراي آن فقط « زمان » لازم است . مبناي استدلال ناتو و اعضاي اروپائي آن در تاييد اين طرح اينست كه با توجه به وجود صدها موشك استراتژيك و هزاران كلاهك هسته اي در زرادخانه مسكو ايجاد سپر موشكي نمي تواند خطري را متوجه كرملين كند. ولي مسكو تصريح مي كند كه استقرار اين سپر موشكي مي تواند « ابتكار عمل » براي وارد كردن « نخستين ضربه » را به واشنگتن بدهد. اين نكته بويژه از آن جهت اهميت پيدا مي كند كه ابزار شليك آمريكا را بلافاصله در پشت مرزهاي روسيه مستقر مي سازد ولي ابزار شليك مسكو هزاران كيلومتر با مرزهاي آمريكا فاصله دارد و همين فاصله جغرافيائي سرنوشت يك جنگ احتمالي را تعيين مي كند.
در واقع مسكو از اين نكته نگران است كه آمريكا در عين بهره مندي از همراهي و دوستي مسكو در آن واحد با تصميمات و عملكرد خود از موضع خصمانه و در مقام يك « دشمن تمام عيار » رفتار و اوضاع را در مسير برگشت ناپذيري به زيان مسكو تثبيت مي كند.
مسكو در طول دوران همكاريهاي 15 ساله اش پس از پايان « جنگ سرد » اميدوار بود كه حس همدردي و همكاري اروپا و آمريكا را برانگيزد لكن در ماههاي اخير با مشاهده رفتار غرب درخصوص استقرار سپر موشكي و همچنين تظاهرات سازمان يافته اخير در مسكو با تلخكامي احساس كرده است كه از ديدگاه غرب مسكو همچنان كشوري است كه بايستي توان و ظرفيت آنرا به تحليل برد و در قبال آن موضع حتي تهاجمي گرفت . البته در غرب هيچكس به طور رسمي و علني از چنين توجيهي استفاده نمي كند ولي سئوال اينست كه اگر جنگ سرد به پايان رسيده چرا غرب همچنان در همان چارچوب خصمانه در قبال مسكو تصميم مي گيرد و رفتار مي كند
3 ـ حتي تحليل گران روسي بر اين نكته تاكيد مي ورزند كه در اروپا در قبال استقرار سپر موشكي موضع واحدي وجود ندارد و اعضاي ناتو هم تماما مدافع اين تصميم نيستند. « ويكتور ليترفكين » تحليل گر خبرگزاري روسي « ريانوستي » در اين زمينه با جملات خشم آلود و در عين حال مايوسانه اي تصريح مي كند كه اين سپر دفاعي موشكي از يكطرف خندق عميقي بين روسيه و اتحاديه اروپا ايجاد مي كند و از طرف ديگر نيروهاي سياسي اروپا را دچار دودستگي و اختلاف مي نمايد. با اينهمه او نيز قاعدتا دريافته است كه اين تهديدات لفظي و رسانه اي هم نمي تواند تصميم مشترك اعضاي ناتو براي احداث سپر موشكي را تحت الشعاع قرار دهد و به همين دليل با شديدترين جملات تهديد مي كند كه « اگر اروپائي ها مي خواهند در معرض تهديد بالقوه توسط موشكهاي روسي قرار بگيرند كه به سمت پايگاههاي دفاع ضد موشكي آمريكا نشانه خواهند رفت اين انتخاب خودشان است . »
4 ـ با مروري بر سير تحولات 15 ساله اخير در قلمرو مناسبات شرق و غرب كاملا مي توان دريافت كه غرب هرگز همراهي هاي مسكو را به حساب يك رفتار دوستانه و يك انتخاب از روي اختيار ارزيابي نكرده و عموما آنرا به حساب تصميمي از روي ضعف و ناچاري گذاشته است . به عبارت بهتر اگرچه غرب عموما در اين سالها از همراهيهاي گاه تامل برانگيز مسكو نهايت سواستفاده ممكن را برده است اما نه تنها نرمش و انعطاف قابل ذكري را از جانب غرب در قبال كرملين شاهد نبوده ايم بلكه حتي به تدريج سعي شده است كه حلقه محاصره اطراف روسيه تنگ تر شود. جذب تدريجي و زمان بندي شده اعضاي سابق پيمان ورشو در اروپاي شرقي به درون سازمان پيمان آتلانتيك شمالي در واقع يك « تست » بود كه با واكنش قابل توجهي از جانب مسكو مواجه نگرديد. پس از آن بي تفاوتي هاي مسكو بود كه واشنگتن براي احداث سپر موشكي در لهستان و چك وسوسه شد. در واقع اكنون سالهاست كه مسكو جنگ را واگذار كرده و « ناتو » به تدريج وارد « حياط خلوت ديروز كرملين » شده است . اين بدان معني است كه حتي احداث سپر موشكي هم يك اقدام برگشت ناپذير است و اگرچه با تاخير ولي قطعا اجرا خواهد شد. « ويتالي چوركين » نماينده دائم روسيه در سازمان ملل در اجلاس كميسيون خلع سلاح سازمان ملل ضمن هشدار درباره پيامدهاي تصميم « ناتو » تصريح كرده بود كه « اين يك تدبير مطلقا دفاعي از جانب غرب نيست بلكه موازنه استراتژيك جهان را برهم زده و منجر به ايجاد پتانسيل براي وارد ساختن اولين ضربه خلع سلاح كننده مي شود و بالطبع مسكو هم واكنش متناسبي نشان خواهد داد. »
مطبوعات اروپا و بويژه « گاردين » از اين موضع مسكو بعنوان « تهديد جديد روسيه براي جنگ سرد » ياد كرده اند و درباره عواقب احتمالي آن هشدار داده اند. ولي روند احداث اين سپر موشكي نشان مي دهد كه ديگر در غرب كسي براي تهديدات مسكو حساب خاصي باز نمي كند و در واقع چنين تهديداتي را جدي نمي گيرد . چرا كه مسكو با رفتار 15 ساله اش با غرب چنين فضائي را عليه خود سامان داده است و اين محصول طبيعي همان رفتار است !
