زمينه سازي ظهور حضرت ولي عصر(عج )
ث محمدفاكر ميبدي
بخش نخست
وظيفه منتظران
اصل ظهور منجي
قطعي و و ترديدناپذير است . اما سئوال اين
است كه چه بايد كرد تا اين حركت
سرعت بگيرد
آيا به راستي راهي براي تعجيل وجود دارد آيا ممكن است با
زمينه سازي مناسب
به ظهور حضرت حجت (عج ) شتاب بخشيد قرآن
در اين باره چه سخني دارد
براي پاسخ گويي به اين پرسش ها
نخست به تبيين و نقد ديدگاه ها
پرداخته
سپس با نگاه قرآن آشنا مي شويم :
ديدگاه نخست
ظهور حضرت حجت (عج ) همانند وقوع قيامت
به اراده خداوند
است و انسان ها ـ خواه دوست آن حضرت باشند يا دشمن وي ـ نقشي
در آن ندارند. بايد منتظر بود تا با اراده الهي ظهور فرا رسد.
دليل طرفداران نظريه نخست
بعضي روايات است
از جمله
روايت مفضل از امام صادق (ص ) كه مي فرمايد :
... لانه هوالساعه التي قال الله تعالي : يسالونك عن الساعه ايان
مرساها قل انما علمها عند ربي لا يجليها لوقتها الا هو)
1 و 2
به درستي كه آن
همان زماني است كه خداوند فرموده است (درباره
قيامت از تو سئوال مي كنند
كي فرا مي رسد بگو : علمش فقط نزد
پروردگار من است
و هيچ كس جز او (نمي تواند) وقت آن را آشكار
سازد)
برخي روايات
حتي بحث از حضرت امام مهدي (عج ) را ممنوع
كرده
آن را گمراهي مي دانند
چنان كه امام (عج ) در ذيل آيه (.. وما
يدريك لعل الساعه تكون قريبا . )3 و (يستعجل بهاالذين لا يومنون بها
والذين آمنوا مشفقون منها و يعلمون انهاالحق الا ان الذين يمارون
في الساعه لفي ضلال بعيد)4.
در معناي (يمارون ) فرمود :
يقولون متي ولد و من راي و اين يكون و متي يظهر و كل ذلك
استعجالا لامر الله و شكا في قضائه ودخولا في قدرته 5.
مي گويند كي به دنيا آمد وكجاست وكي ظاهر مي شود و تمامي
اينها عجله در كار خدا و شك در قضايش و دخول در قدرت اوست .
اين دو روايت
ضمن آن كه تاويل آيات قيامت را ظهور و حضرت
حجت (عج ) دانسته
شتاب در وقوع آن را نبود ايمان تلقي نموده است و
بحث وسئوال درباره آن حضرت (عج ) از جمله زمان ظهور را « مرا »
« محاجه »
شك در حكم الهي و دخالت در قدرت خدا مي داند.
در روايت ديگري تصريح شده كه امر ظهور
قابل تعجيل نيست
چنان كه در روايتي از امام صادق (ع ) مي خوانيم :
ان الله لا يعجل لعجله العباد. ان لهذا الامر عايه ينتهي اليها
فلو قد
بلغوها لم يستقدموا ساعه و لم يستاخروا6
خداوند به دليل تعجيل بندگان
شتاب نخواهد كرد. همانا براي اين
امر پاياني است كه به آن منتهي مي شود. چون آن پايان فرا رسد
لحظه اي پيش و تاخيري نخواهد افتاد.
بنابراين ديدگاه
انسان جز انتظار تكويني
هيچ نقشي ندارد و
همانند كسي است كه مسافري دارد
اما نمي داند كجاست
بايد به حكم
تكوين
چشم به راه او باشد تا از راه برسد
زيرا اين امر به اراده و
مشيت مطلق الهي بوده و كسي نمي تواند اراده خدا را تغيير دهد و
خواسته اي جداگانه داشته باشد
وجه تشبيه بهره بردن از حضرت ـ در
زمان غيبت ـ به خورشيد در پس ابرها
مي تواند مويد اين بينش باشد
چرا كه بشر نمي تواند به سادگي ابرها را كنار زده
خورشيد را نمايان
سازد.
اين ديدگاه با همه سمت و سوي توحيدي و معرفتي اش
توجيه
عقلاني نداشت و دست كم با اراده
اختيار
تشريع
تكليف و اذن در
دعا
منافات دارد.
از سوي ديگر
نكوهش استعجال و سئوال از حال آن حضرت (عج )
اشاره به كساني دارد كه در وجود حضرت (عج ) ترديد داشته
با
پرسش هاي مكرر در صدد شبهه افكني در اصل وجودامام مهدي (عج )
بوده اند
در حالي كه روايات متعددي كه در معرفي حضرت (عج ) وارد
شده
هرگز نشانه « مرا » و « محاجه » نيست .
ديدگاه دوم
با توجه به حديث : « امتلا الارض ظلما و جورا » 7 بايد در گسترش
ظلم وجور گام برداشت
تا پيمانه پرشده و زمينه ظهور فراهم گردد.
پيامبر(ص ) درباره حضرت امام مهدي (عج ) فرمود :
المهدي من ولدي تكون له غيبه اذا ظهر بملا الارض قسطا وعدلا
كما ملئت جوزا و ظلما
8
مهدي (عج ) از فرزندان من است كه براي او زندگي نهاني خواهد
بود. آن هنگام كه ظهور نمايد
زمين را از عدل وقسط آكنده كند
چنان
كه ازجور وظلم پر شده باشد.
اين روايت كه به « امتلا » شهرت دارد
ميان شيعه و سني متواتر
است . اما ادعاي طرفداران اين نظريه نمي تواند توجيه گر اشاعه ظلم
جور
فحشا
منكرات وگناه كاري باشد
چرا كه با روح قرآن در تضاد
كامل قرار دارد
به ويژه با آيات تشكيل حكومت اسلامي و اجراي
حدود واحكام و آيات امر به معروف و نهي از منكر
تواصي
ارشاد و
تبليغ
ناسازگار است . خواست خداوند در قرآن دعوت به خير
امر به
معروف ونهي از منكر است .
(و لتكن منكم امه يدعون الي الخير ويامرون بالمعروف و ينهون
عن المنكر ... )9
بايد از ميان شما
جمعي دعوت به نيكي و امر به معروف ونهي از
منكر كنند...
پركردن جامعه از ظلم و جور وگناه و فحشا
خواست شيطان و
منافقان است . خداوند متعال مي فرمايد :
( .. و من يتبع خطوات الشيطان فانه يامر بالفحشا والمنكر ... )10
هر كس پيرو گام هاي شيطان شود
(گمراهش مي سازد
زيرا) او به
فحشا و منكر فرمان مي دهد..
در آيه ديگر مي فرمايد :
(المنافقون و المنافقات بعضهم من بعض يامرون بالمنكر و ينهون
عن المعروف ...)
مردان و زنان منافق
همه از يك گروهند. آنها امر به منكر
و نهي از
معروف مي كنند...
بر اساس اين ديدگاه
بايد به بخش عظيمي از آيات قرآن و پيام آنها
بي اعتنايي كرد و مخالف آن عمل نمود
تا پيمانه پر شود. در سايه شوم
اين نظريه
تمام انقلاب هاي آزادي بخش
جنگ هاي حق طلبي و حتي
قيام ائمه (ع ) محكوم و دچار بحران مشروعيت مي شود
زيرا باعث
تاخير ظهور منجي مي شود.
حديث « امتلا » اشاره به ظهور علايم و نشانه ها
از جمله گسترش
بي عدالتي
گناه و منكرات در آخرالزمان دارد و اين هرگز به معناي جواز
ارتكاب گناه نيست .
ديدگاه سوم
اين ديدگاه
بر اين باور است كه بايد علت يا علت هاي غيبت را
برطرف نمود
تا زمينه ظهور فراهم آيد و با استناد به برخي روايات
مواردي را مطرح ساخته است :
الف ) دوري از بيعت ستم گران
اگر امام (عجل الله تعالي فرجه الشريف ) در آن زمان غيبت نمي كرد
بايد تن به بيعت حاكم زمان خود مي داد; چنان كه روايت رضوي نيز به
آن اشاره مي كند :
قال الامام الرضا عليه السلام : لئلا يكون في عنقه لاحد بيعه اذا قام
بالسيف ; 12
امام رضا عليه السلام فرمود : (به اين جهت غيبتش طول كشيد) تا
آن كه وقت قيام با شمشير
بيعت كسي بر گردنش نباشد.
ب ) خوف و ترس
در روايت زراره از امام صادق عليه السلام مي خوانيم :
للغلام غيبه قبل قيامه
قلت و لم قال يخاف علي نفسه الذبح . 13
براي جوان (امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف ) قبل از
قيامش غيبتي است . پرسيدم براچه
فرمود : چون از كشته شدنش مي ترسد.
در روايت ديگر مي فرمايد :
ان للقائم غيبه قبل ظهوره
قلت و لم قال : يخاف القتل :
14
همانا براي قائم قبل از ظهورش غيبتي است . گفتم : براي چه
فرمود : ترس از كشته شدن .
ج ) آزمايش الهي
اخبار متعددي دلالت بر اين دارد كه آزمايش الهي از عوامل غيبت
است . در روايتي از امام باقر عليه السلام در پاسخ به جابرجعفي
آمده
است :
هيهات
هيهات
لا يكون فرجنا حتي
تغربلوا
حتي يذهب الكدر و
يبقي الصفو : 15
هيهات
هيهات ! فرج ما پيش نخواهد آمد
تا اين كه شما غربال
شويد
سپس غربال شويد (كنايه از آزمايش هاي سخت ) تا اين كه
(ناخالص ها از خالص ها جدا شوند) ناخالص ها بروند و خالص ها باقي
بمانند.
امام رضا عليه السلام مي فرمايد :
اما والله لا يكون الذي تمدون اليه اعينكم حتي تتميزوا او
تتمحصوا
و حتي لا يبقي منكم الا الاندر
ثم تلا : (ام حسبتم ان تتركوا
و لما يعلم الله الذين جاهدوا منكم و لم يتخذوا من دون الله و لا رسوله
و لا المومنين و ليجه والله خبير بما تعملون ) 16 و 17
به خدا سوگند! آنچه شما چشم انتظار آن هستيد
نخواهد آمد
تا
اين كه به آزمايش هاي سخت دچار شده
خوب و بد شما جدا شود و در
اين آزمايش سخت
اندكي از شما باقي بماند
سپس آيه شريفه را
تلاوت فرمود : آيا گمان كرديد كه (به حال خود) رها مي شويد
در حالي
كه خداوند هنوز كساني را كه از شما جهاد كردند و غير از خدا و
رسولش و مومنان را محرم اسرار خويش انتخاب ننمودند
(از ديگران )
مشخص نساخته است ! (بايد آزموده شويد و صفوف از هم جدا
گردد;) و خداوند به آنچه عمل مي كنيد
آگاه است .
د) بي وفايي مردم
در توقيعات شريفه آمده است :
و لو ان اشياعنا و فقهم الله لطاعته علي اجتماع من القلوب
في الوفا بالعهد عليهم لما تاخر عنهم اليمن بلقائنا و لتعجلت لهم
السعاده بمشاهدتنا علي حق المعرفه و صدقها منهم بنا فما يحسبنا عنهم
الا ما يتصل بنا مما نكرهه و لا نوئره منهم . 18
و اگر شيعيان ما ـ كه خداوند آنها را به طاعت و بندگي خويش
موفق بدارد. در وفاي به عهد و پيمان الهي اتفاق و اتحاد مي داشتند و
عهد و پيمان الهي را محترم مي شمردند
سعادت ديدار ما به تاخير
نمي افتاد و زودتر به ديدار ما نائل مي شدند; و اگر براساس معرفت
واقعي و راست گويي و صداقت عمل مي كردند چيزي از ما بر ايشان
پنهان نمي ماند مگر آنچه كه ما براي آنان ناخوشايند مي دانيم و تاثيري
بر آنها نداد.
هـ) عدم ضرورت بيان علت غيبت
بعضي روايات
بيان گر اين است كه امامان معصوم عليه السلام از
علت اصلي غيبت آگاهند
اما مامور به بيان آن نيستند; از اين رو
سربسته و به طور اجمال حكمت هايي از آن را بيان نموده اند. دليل اين
مدعا
روايت عبدالله فضل هاشمي از امام صادق عليه السلام است كه
فرمود :
براي صاحب الامر
غيبت ناگزيري است كه هر باطل جويي در آن به
شك مي افتد
گفتم : فدايت شوم
براي چه فرمود : به دليل امري كه ما
اجازه نداريم آن را هويدا كنيم
گفتم : در آن غيبت چه حكمتي وجود
دارد فرمود : حكمت غيبت او
همان است كه در غيبت حجت هاي الهي
پيش از او بوده است و وجه حكمت غيبت او پس از ظهورش آشكار
گردد
هم چنان كه وجه حكمت كارهاي خضر عليه السلام از شكستن
كشتي و كشتن پسر و به پا داشتن ديوار
بر موسي عليه السلام روشن
نبود
تا آن كه وقت جدايي آنها فرارسيد . 19
براساس اين روايت به خصوص تشبيه غيبت به حضرت خضر
عليه السلام و كارهايش كه در هنگام همراهي حضرت موسي عليه السلام
صورت گرفته است ـ غيبت حضرت حجت عجل الله تعالي
فرجه الشريف واقعيتي داراي تاويل است كه پس از ظهور
خود آن
حضرت عجل الله تعالي فرجه الشريف آن را روشن خواهد
كرد.
ــــــــــــــ
پاورقي :
1 ـ اعراف (7 ) آيه .187
2 ـ علامه مجلسي
بحارالانوار
ج 53
ص 2
باب .28
3 ـ احزاب (33 ) آيه 63 : ... و چه مي داني شايد قيامت نزديك باشد .
4 ـ شوري (42 ) آيه 18 : كساني كه به قيامت ايمان ندارند درباره آن
شتاب مي كنند
ولي آنها كه ايمان آورده اند
پيوسته از آن هراسانند و
مي دانند آن حق است
آگاه باشيد كساني كه در قيامت ترديد مي كنند در
گمراهي عميقي هستند.
5 ـ همو
بحارالانوار
ج 53
ص 2
باب .28
6 ـ همان
ج 52
ص 118
شيخ كليني
كافي
ج 1
ص 369
ح .7
7 ـ علي بن عيسي اربلي
كشف الغمه
ج 2
ص 468
باب ذكر علامات
قيام .
8 ـ علي بن حسام الدين متقي
البرهان في علامات آخرالزمان
ص 78
صافي
منتخب الاثر
ص 310
القندوزي
ينابيع الموده لذوي القربي
ج 3
ص .115
9 ـ آل عمران (3 ) آيه .104
10 ـ نور(24 ) آيه .21
11 ـ توبه (9 ) آيه .67
12 ـ لطف الله صافي گلپايگاني
منتخب الاثر في الامام الثاني عشر
ص 334 ; شيخ صدوق
عيون اخبار الرضا عليه السلام
ج 1
ص 273
باب 28
ح .6
13 ـ علامه مجلسي
بحارالانوار
ج 52
ص 97
باب 20
ح .18
14 ـ همان
ص 98 ; شيخ طوسي
الغيبه
ص 329
فصل .5
15 ـ شيخ طوسي
الغيبه
ص 339
فصل .5
16 ـ توبه (9 ) آيه .16
17 ـ همو
الغيبه
ص 326
فصل .5
18 ـ علامه مجلسي
بحارالانوار
ج 53
ص 177 ; علي يزدي
حائري
الزام الناصب
ج 2
ص 467 ; شيخ طبرسي
الاحتجاج
ج 2
ص .498
19 ـ همان
ج 52
ص 91
ج 52
ص 113 ; شيخ صدوق
كمال الدين و تمام النعمه
ج 2
ص 481
باب 44
ح .11
ظهور حضرت حجت (عج ) همانند وقوع قيامت به اراده خداوند
است و انسانها ـ خواه دوست آن حضرت باشند و يا دشمن وي ـ نقشي
در آن ندارند
امام رضا(ع ) : به خدا سوگند آنچه شما چشم انتظار آن هستيد
نخواهد آمد تا اين كه به آزمايش هاي سخت دچار شده
خوب و بد شما
جدا شود و در اين آزمايش سخت
اندكي از شما باقي بماند
