سلمان فارسي در كلام پيامبر اعظم (ص )
قسمت اول
دكتر محمدرضا جواهري
از اقدامات بايسته در سال پيامبر اعظم صلي الله عليه و آله و سلم
تحقيقات علمي براي شناسايي و معرفي ابعاد شخصيت اصحاب رسول
اعظم است . رشد و كمال معنوي فوق العاده برخي اصحاب پيامبر مايه
شگفتي و حيرت پژوهشگران تاريخ صدر اسلام است . بررسي چرايي و
چگونگي شكل گيري اين تحول الهي
بستر مناسبي براي آشنايي با
معجزات مكتب تربيتي رسول خدا و شناخت الگوهاي ماندگار از دوران
23 سال حيات بابركت پيامبر اسلام پس از بعثت است . بايد اين افراد را
شناخت و شناساند و الگو قرار داد و از آنان پيروي نمود. سلمان فارسي
سرآمد اين گروه است .
آثار بزرگ سلمان شناسي
شناخت شخصيت ديني سلمان فارسي آثار و منافع سازنده فراواني
دارد. توجه به اين آثار
اهميت و ضرورت سلمان شناسي را آشكار
مي كند. هفت اثر مهم سلمان شناسي
مسلمانان جهاد به ويژه هموطنان
سلمان را به مطالعات در زندگاني وي فرامي خواند.
الف ـ برخي اصحاب پيامبر اعظم صلي الله عليه و آله و سلم
توانستند در رفتار و گفتار
محمدي شوند. سلمان فارسي و ايراني با
پذيرش اسلام و ايمان به خدا و قرآن و تقوي و خودسازي اخلاقي
سلمان محمدي شد و در جايگه عالي ايمان و درجه برتر با اهل بيت
پيامبر قرار گرفت . بنابراين اخلاق محمدي و علوي دور از دسترس
بشريت و پيروان انبيا نيست و راه رشد و كمال اخلاقي و معنوي
پيروان پيامبران گشوده است و مي توانند در رفتار و گفتار فاصله هاي بين
خود و پيامبر را از ميان بردارند و به آن حضرت نزديك شوند و در رفتار
و گفتار محمدي گردند.
ب ـ آشنايي با فضايل و مناقب و سيره سلمان فارسي و آگاهي از
زندگاني و امتيازات ديني اين صحابي با وفاي پيامبر خدا
تابلو راهنماي
زندگاني ديني براي شيفتگان حركت در صراط مستقيم الهي است .
شناسايي ويژگي هاي سلمان فارسي گامي در راه شناخت ويژگي هاي
انسان كامل در مكتب پيامبر اعظم است . سلمان با پيروي كامل از اسوه
اعظم الهي حضرت محمد صلي الله عليه و آله و سلم به درجه اي رسيد
كه خود اسوه حسنه و الگوي عالي و نمونه برتر براي پيروان پيامبر
اعظم است .
ج ـ شناخت سلمان فارسي مسلمان شيعه
تلاش در راه شناخت
« پيشگامان تشيع در عصر رسالت » است . ابن ابي الحديد سني معتزلي
درباره سلمان مي نويسد : و كان سلمان من شيعه علي عليه السلام (1 ) .
سلمان شيعه علي عليه السلام بود. ثابت شدن تشيع سلمان فارسي
ريشه دار بودن مذهب شيعه را نشان مي دهد. وجود سلمان شيعه در عصر
رسول الله
پيوند بنيادي مذهب شيعه با رسول الله و تاسيس مذهب
شيعه به دست مبارك پيامبر خدا به حكم وحي الهي را آشكار مي نمايد.
امام خميني رضوان الله تعالي عليه در مقدمه وصيت نامه سياسي الهي
درباره منشا تشيع چنين نوشت : ما مفتخريم كه پيرو مذهبي هستيم كه
رسول خدا موسس آن به امر خداوند تعالي بوده است (2 ) . تشيع
سلمان فارسي نشانه آشكاري بر حقانيت مذهب شيعه است و پيدايش
اين مذهب در مدينه زمان پيامبر را يادآوري مي كند. سلمان پيش از اين
كه اسلام به ايران برسد شيعه بود
بنابراين پيش از آمدن اسلام به ايران
مذهب شيعه وجود داشت و اين مذهب توسط ايرانيان پس از رحلت
پيامبر ايجاد نشده است . با درك اين واقعيت بزرگ تاريخي
بي اساس
بودن ادعاها و تهمت هاي منحرفان درباره منشا تشيع روشن مي گردد.
د ـ ايراني قرن پانزدهم هجري قمري و بيست و يكم ميلادي با
معرفت شخصيت ديني و مذهبي سلمان فارسي ايراني كه در صدر اسلام
مي زيست و در مدينه به حضرت محمد صلي الله عليه و آله و سلم ايمان
آورد با سيماي نخستين ايراني كه اسلام آورد آشنا مي شود. اسلام
سلمان فارسي نمونه اي از اسلام آگاهانه و داوطلبانه و آزادانه عموم
مردم ايران است كه از روي تعقل و تفكر و بصيرت و با روحيه فروتني و
حق طلبي به دين اسلام روي آوردند. جوان ايراني با شناخت ابعاد
شخصيت سلمان فارسي ايراني پي به هويت حقيقي خويش مي برد و با
يكي از پشتوانه هاي ديني و مذهبي اش آشنا مي گردد. سلمان شناسي در
هويت بخشي به جوانان ايراني نقش اساسي دارد.
هـ ـ سلمان فارسي پيشتاز پيوند « تمدن ايراني » با « اسلام » است .
هوش و استعداد درخشان و توانايي هاي ايرانيان
نخستين بار با اسلام
آوردن سلمان فارسي ايراني در راه خدمت به دين اسلام و كمك به
مسلمانان قرار گرفت . خدمات سلمان در جنگ هاي خيبر و احزاب در
توفيق ياران پيامبر اسلام سر حلقه هاي خدمات فراوان بي نظير ايرانيان
به اسلام است . دستاوردهاي انقلاب اسلامي ايران براي اسلام و
مسلمين در تاريخ سياسي معاصر نيز از آثار به كار گرفتن هوش و
استعداد ايرانيان در مسير دفاع از دين اسلام و قرآن و سنت هاي الهي
پيامبر اعظم در عصر حاضر است .
وـ اسلام دين « جهاني » است . اسلام سلمان فارسي ايراني يادآور
اين حقيقت است كه دين اسلام محدود به منطقه جغرافيائي مكه و
مدينه و سرزمين حجاز نيست و اختصاص به نژاد عرب ندارد. سلمان
فارسي ايراني دعوت پيامبر اسلام را پذيرفت و به حضرت محمد
صلي الله عليه و آله و سلم ايمان آورد و اسلام و ايمان او نيز مورد تاييد
پيامبر قرار گرفت . بنابراين اسلام دين همه سرزمين ها و نژادها است و
براي همه انسان ها و جهانيان آمده است .
زـ سلمان فارسي شخصيتي چند بعدي اما يكپارچه است .
« جامعيت » سلمان امتياز بزرگ اوست . وجوه و جنبه هاي گوناگون
شخصيت سلمان نمايانگر جامعيت شخصيت ديني است . تمام ابعاد
شخصيتي وي برايمان به خدا و پيامبر و وصي پيامبر و امامان سلام الله
عليهم اجمعين استوار شده است . رفتار فردي عبادي و معنويت و
اخلاق سلمان
رفتار اجتماعي و سياسي و مولفه هاي سياست سلماني
فرماندهي و مديريت وي
معارف و اعتقادات و باورهاي وي
خلاقيت ها و ابتكارهاي او
درگيري هايش با حاكمان
سخنان و
هشدارهايش همه ريشه ديني و مذهبي داشت و مورد تاييد پيامبر و اهل
بيت قرار گرفت بنابراين بر همگان حجت است . در « سلمان فارسي »
درس هاي فراوان و بزرگ در حوزه هاي زندگاني فردي و اجتماعي
سياسي و اخلاقي
فرهنگي و تربيتي نهفته است .
سلمان در كلام معصومين (ع )
بهترين
دقيقترين و كامل ترين راه سلمان شناسي
بهره برداري از
حديث پيامبر اعظم صلي الله عليه و آله و سلم و اهل بيت عليهم السلام
است . ابعاد شخصيت و زندگاني سلمان درون احاديث پيامبر و امامان
روشن و آشكار بيان شده است . عموم مسلمانان بايد با استفاده از اين
احاديث مرتبط با سلمان
كوشش كنند اين صحابي با وفاي پيامبر اسلام
و امام علي عليه السلام را به درستي بشناسند و از زندگاني و شخصيت
وي درس بگيرند
او را الگو قرار دهند و سعي كنند به درجه عالي ايمان
وي برسند. هدف از اين پژوهش
بررسي و تحليل و معرفي شخصيت
ديني سلمان فارسي محمدي علوي براساس حديث پيامبر اعظم به نقل
« شيعه » و « اهل سنت » است . در ابتداي اين پژوهش تطبيقي تنها گزارش
كوتاهي از « محتواي » برخي احاديث پيامبر و امامان درباره سلمان از
طريق « شيعيان » ارائه مي گردد.
شخصيت سلمان در متن روايات شيعه
كتب رواي شيعه بسياري از ويژگي هاي اخلاقي و رفتاري سلمان را
گزارش كرده اند كه در ذيل به برخي از آنها اشاره مي شود :
سلمان در فراق پيامبر خدا گريست (3 ) در نماز بر فاطمه زهرا
عليهاالسلام حضور يافت (4 ) در عمل به فرمان قرآن درباره اجر رسالت
پيامبر در راه مودت نسبت به اهل بيت پيامبر پيشگام
پايدار و وفادار
بود (5 ) و مودت اهل بيت را بر هر مسلماني واجب مي دانست (6 ) شيعه
علي عليه السلام بود و در هيچ كاري با وي مخالفت نكرد (7 ) همواره از
اخوت علي و پيامبر و وصيت و ولايت علي عليه السلام ياد مي كرد و بر
آن شهادت مي داد (8 ) اطاعت از امام علي عليه السلام را به حكم خدا
واجب مي دانست و اطاعت از علي عليه السلام و امامان از نسل وي را
اطاعت از خدا و پيامبر مي شناخت (9 ) پس از رحلت رسول الله مرتد
نشد (10 ) و دعوت وصي پيامبر خدا را پذيرفت و براي ياري اهل بيت
و برپايي خلافت و حكومت اميرالمومنين عليه السلام به صحنه آمد
(11 ) به مردم هشدار مي داد جز علي عليه السلام هيچ كس از اسرار نبوت
آگاه نيست و در نزد علي علومي است كه در نزد هيچ كس نيست (12 )
سلمان تفسير قرآن مي گفت و حديث پيامبر را نقل مي كرد و امام علي
عليه السلام مطالب وي را تصديق مي فرمود (13 ) او از مومنيني است كه
پس از رحلت پيامبر خدا عوض نشد و الگو قرار دادن وي
و پذيرش
ولايت او
و پيروي از هدايت او
و اقتداري به او بر همگان لازم است
(14 ) .
از پذيرش خلافت ابوبكر امتناع كرد و با حكومت وي مخالفت نمود
و امام علي عليه السلام را بر وي مقدم داشت و در كنار منبر پيامبر در
روز جمعه به ابوبكر اعتراض كرد و با پرسش هاي پي درپي وي را مورد
مواخذه قرار داد و امام علي عليه السلام نيز در احتجاج ابوبكر و گفتگو با
وي از آن ياد نموده اند (15 ) . خداي متعال سلمان را دوشت داشت و به
پيامبرش وحي كرد و فرمان داد وي را دوست بدارد (16 ) خداوند
دوستدار سلمان را دوست دارد و دشمنش را دشمن دارد (17 ) . اگر اهل
زمين همانند فرشتگان آسمان ها كه سلمان را به دليل دوستي محمد
صلي الله عليه و آله و سلم و علي عليه السلام و دشمني با دشمنان پيامبر
و علي
دوست دارند دوست بدارند هرگز خداوند آنان را عذاب نخواهد
كرد (18 ) . در حواريون حضرت محمد صلي الله عليه و آله و سلم قرار
گرفت (19 ) و در بين اصحاب رسول الله همچون جبرئيل در ميان
فرشتگان الهي بود (20 ) . اسم اعظم الهي را مي دانست (21 ) . جبرئيل
از جانب خداي متعال به پيامبر امر مي كرد كه به سلمان سلام برساند
(22 ) روزي بر پيامبر خدا وارد شد و ايشان متكا و بالش پشت خود را
به وي دادند (23 ) سلمان فارسي
سلمان محمدي و از اهل بيت شد و
خداوند سلمان مجوسي فارسي را علوي قرشي نمود (24 ) . محدث بود
و ملائكه الهي با او سخن مي گفتند (25 ) . درياي بي پايان دانش بود و
داراي برهان و حكمت شد (26 ) و در جايگاه برتر از لقمان حكيم قرار
گرفت (27 ) وي هميشه خواسته هاي اميرالمومنين عليه السلام را بر
خواست و اراده و ميل خويش مقدم داشت . پابرهنگان و فقيران را
دوست داشت و آنان را بر سرمايه داران برتري داد و دانش و دانشمندان
را دوشت داست . عبد صالح خدا و مسلمان حنيف بود و ائمه معصومين
عليهم السلام فراوان از وي ياد كرده و او را سلمان محمدي ناميده اند
(28 ) . عالي ترين درجه ايمان را داشت و سرآمد تمام اصحاب پيامبر
بود و در درجه اعلاي ايمان كه درجه دهم است قرار گرفت
(29 ) .
پانوشت ها :
1 ـ شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد معتزلي
تحقيق محمد ابوالفضل
ابراهيم
موسسه مطبوعاتي اسماعيليان
ايران ـ قم
چاپ اول
بي تا
ج 18
ص .39
2 ـ صحيفه نور
مجموعه رهنمودهاي امام خميني ره
انتشارات سازمان
مدارك فرهنگي انقلاب اسلامي
چاپ اول
1369 ه ش
ج 21
ص
135 و ص .171
3 ـ الخصال
ابوجعفر بن محمد بن علي بن الحسين بن بابويه قمي
معروف به شيخ صدوق
انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم
چاپ اول
1403 هق 1362 ه ش
ج 1 و 2
ص 326
4 ـ الخصال
ج 1 و 2
ص 361
5 ـ بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار عليهم السلام
شيخ
محمد باقر مجلسي
موسسه الوفا ـ دار احيا التراث العربي
لبنان ـ
بيروت
چاپ سوم
1403 ه ق ـ 1982 م
ج 22 ص .322
6 ـ بحارالانوار
ج 22 ص .315
7 ـ بحارالانوار
ج 22 ص .330
8 ـ بحارالانوار
ج 22 ص .318
9 ـ بحارالانوار
ج 22 ص 315
10 ـ بحارالانوار
ج 325
22 و ص .333
11 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .341
12 ـ الامالي
ابوعبدالله محمدبن محدبن نعمان عكبري بغدادي معروف
به شيخ مفيد
تحقيق حسين استاد ولي و علي اكبر غفاري
جامعه
مدرسين حوزه علميه قم
چاپ اول
1403 ه ق
ص .139
13 ـ الخصال
ج 1 و2
ص .255
14 ـ الخصال
ج 1 و2
ص 607 و ص 608
15 ـ الخصال
ج 1 و2
ص 461 و ص 463 و ص 549
16 ـ بحارالانوار
ج 22
ص 324 و ص 346
17 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .448
18 ـ بحارالانوار
ج 22
ص 328
18 ـ بحارالانوار
ج 22
ص 328
19 ـ بحارالانوار
ج 22
ص 342
20 ـ بحارالانوار
ج 22
ص 328
21 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .346
22 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .347
23 ـ مكارم الاخلاق
رضي الدين ابونصر حسن بن فضل طبرسي
منشورات شريف رضي
قم
چاپ دوم
1408 هـ ق
ص 20
سفينه البحار و مدينه الحكم و الاثار
شيخ عباس قمي
دارالمرتضي
لبنان ـ بيروت
بي تا
ج 1
ص .648
24 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .349
25 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .327
26 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .348
27 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .331
28 ـ بحارالانوار
ج 22
ص .327
29 ـ الخصال
ج 1 و 2
ص .448
برخي از اصحاب پيامبر اعظم (ص ) توانستند در رفتار و گفتار
« محمدي » شوند. سلمان فارسي با پذيرش اسلام وايمان به خدا و قرآن
و تقوا و خودسازي اخلاقي
« سلمان محمدي » شد و در جايگاه عالي
ايمان و درجه برتر با اهل بيت پيامبر قرار گرفت . بنابراين اخلاق
محمدي و علوي دور از دسترس بشريت و پيروان انبيا نيست و راه
رشد و كمال اخلاقي و معنوي براي پيروان پيامبران گشوده است
آشنايي با فضائل و مناقب و سيره سلمان فارسي و آگاهي از زندگي و
امتيازات ديني اين صحابي با وفاي پيامبر خدا
راهنماي زندگاني ديني
براي شيفتگان حركت در صراط مستقيم الهي است
سلمان فارسي و ايراني دعوت پيامبر اسلام را پذيرفت و به حضرت
محمد(ص ) ايمان آورد و اسلام و ايمان او مورد تاييد پيامبر قرار گرفت .
بنابر اين اسلام دين همه سرزمين ها و نژادهاست و براي همه انسان ها و
جهانيان آمده است
خدمات سلمان در جنگ هاي خيبر و احزاب در توفيق ياران پيامبر
اسلام سرحلقه هاي خدمات فراوان و بي نظير ايرانيان به اسلام است .
دستاوردهاي انقلاب اسلامي ايران براي اسلام و مسلمين در تاريخ
سياسي معاصر نيز از آثار به كار گرفتن هوش و استعداد ايرانيان در مسير
دفاع از دين اسلام و قرآن و سنت هاي الهي پيامبر اعظم در عصر حاضر
است
