مجيد زندي
قبل از فرارسيدن نوروز امسال مسئولان وزارت جهاد كشاورزي و بازرگاني آنقدراز بهبود وضع ذخيره سازي مرغ گوشت و ميوه در سردخانه هاي كشورسخن گفته بودند و سردخانه هاي مملو از مواد پروتئيني و ميوه را از طريق تلويزيون به رخ مردم مي كشيدند كه همه مردم باور كرده بودند حتي تا پايان فصل بهار هم براي تهيه ميوه و مرغ و گوشت با مشكل مواجه نخواهند بود.
اما با شروع تعطيلات نوروز و رسيدن قيمت مرغ به 19000 تا 20000 ريال و بعضا در برخي مناطق به 22000 ريال و سيب و مركبات با قيمت هاي هركيلو بيش از 10000 و 12000 ريال همه خيالات مردم نقش برآب شد و نوروز امسال نيز تعادل قيمت ها از كنترل خارج شد و هر فروشنده اي تنها انصاف خود را ملاك سودخواهي قرار داده بود.
در دو سه ـ روز گذشته هم معاون وزير بازرگاني دوباره در جمع خبرنگاران حضور يافت و از مهار و به كنترل درآوردن قيمت ها در سال جاري خبر داد و اعلام كرد با عرضه به موقع ومناسب و همچنين خريد و ذخيره سازي ديگر كالاها از نوسان قيمت جلوگيري خواهد شد.
وي همچنين با اعلام كاهش قيمت گوشت و مرغ و تخم مرغ در روزهاي آينده در باره علل گراني اين كالاها در بازار گفت : افزايش تقاضاي مصرف در نوروز و همچنين افزايش جهاني نهاده هاي توليد از جمله ذرت سويا و كنجاله عامل اصلي افزايش قيمت مرغ و تخم مرغ دربازار است .
اين دونوع اظهارنظر را اگر با بازارميوه و تره بار وگوشت و مرغ و تخم مرغ ايام نوروز مقايسه كنيم در خواهيم يافت كه شرايط اواخر تابستان سال جاري خصوصادر آستانه ماه مبارك رمضان بهتر از شرايط نوروز سال جاري نخواهد بود كه تقاضا براي خريد ميوه و محصولات پروتئيني خصوصا مرغ و تخم مرغ باعث شده بود كه غرفه هاي اعلام شده از سوي وزارتخانه هاي بازرگاني و جهاد و كشاورزي خالي باشد و مردم مجبور شدند نيازهاي خود را با قيمت گرانتر از بازار تهيه كنند.
اما واقعيت وماهميت كار چيست همه به ياد داريم كه زمستان سال گذشته بدنبال شيوع آنفلونزاي مرغي در منطقه و باتوجه به اينكه جمهوري اسلامي ايران به اذغان سازمان بهداشت جهاني تنها كشوري بوده كه از ورود آنفلوانزاي مرغي به كشورجلوگيري كرده بود اما عليرغم آن 20 درصد از ميزان مصرف مرغ و تخم مرغ در كشور كاسته شده و همين مساله براي صنعت طيور كشور مشكل ايجاد كرده است .
دستگاههاي دولتي آن زمان مي بايست طرح ذخيره سازي را اجرا مي كردند تا مي توانستند مازاد مرغ و تخم مرغ توليدي را ذخيره سازي نمايند تا در دوره بعد دچار مسكل نشوند وحتي تخم مرغ را هم مي شدبه صورت چرخشي تا 15 هزار تن مازاد نياز روزانه در انبارها و سردخانه هانگهداري كرد.
اين كار نيازمند اعتبار ويژه دارد كه همه ساله بايد در قانون ذكر شود در غير اينصورت بانك مركزي سازمان مديريت و برنامه ريزي نمي توانند نيازهاي وزارتخانه هاي جهاد كشاورزي وبازرگاني را براي ذخيره سازي پاسخگو باشند كه نشان مي دهد بسياري از خواسته ها تنها در حد حرف است و درعمل چندان اجرايي نمي شود.
به همين دليل هم در سال گذشته سازمان مديريت و برنامه ريزي و بانك مركزي درخواست هاي مكرر وزارت خانه هاي جهاد و كشاورزي و بازرگاني را نشنيده گرفته و ذخيره سازي به اندازه لازم انجام نشده است اين اصل واقعيت است كه در بدنه اصلي دولت عليرغم تبليغات راديو و تلويزيون تا هماهنگي هاي ساختاري وجود دارد كه مانع از تنظيم واقعي بازار مي شود زيرا هنوز در ميان وزارتخانه ها و سازمان ها براي اصل ذخيره سازي محصولات مورد نياز مردم در ايام حاضر همچون ماه مبارك رمضان و تعطيلات نوروز اختلاف عقيده وجود دارد و اين روند به درستي اجرا نمي شود.
رمضان آينده از شرايط نوروز سال جاري نخواهد بود كه از همين جهت ضروري است از هم اكنون برنامه ريزيها به گونه اي باشد تا ضمن حمايت از توليدكنندگان داخلي كه واقعا به كشورخدمت مي كنند بتوانند برنامه ريزيهاي مناسب خود را براي ادامه توليد محصولات پروتئيني انجام دهند.
الاذن هم اين درد وجود دارد كه هنوز دستگاههاي اثرگذار در تامين بودجه نيازسنجي درستي از ميزان تعادل عرضه و تقاضا در مواقع لزوم ندارند تا ضمن حفظ توليد از نوسان قيمت ها هم جلوگيري كنند و به گونه اي نباشد تا همانند توليد سيب زميني و پياز و يا حتي همين مرغ و ميوه يك سال آنقدر توليد مي شود كه محصول روي دست توليد كننده مي ماند ورشكست مي شود و دو سال بايد تاوان آن شكست را بدهد آنگاه سال بعد آن محصول مورد نظر كشت يا توليد نمي شود و يا اگر هست پاسخگوي نياز بازار نيست و باعث برهم ريختگي شرايط بازار و افزايش غيرطبيعي قيمت ها مي شود.
متاسفانه اين كارشناسان با الفاظ زيبا و به ظاهر علمي كارهاي اشتباهي را پيشنهاد مي كنند كه به هيچ وجه با شرايط اقتصادي و اجتماعي و باورهاي مصرفي مردم ما همخواني ندارد درحاليكه هر فردي مي داند كه ذخيره سازي در 10 سال گذشته نتايج مثبت خود را آشكار كرده و اكنون به هيچ وجه پذيرفتني نيست كه بانك مركزي و يا سازمان مديريت وبرنامه ريزي به وظايف خود براي تامين به موقع اعتبارات پيش خريد محصولات كشاورزي عمل نكنند زيرا اين كار ضمن كمك به تداوم صحيح توليد محصولات دامي و زراعي باعث سودآوري فعاليت هاي كشاورزي و عدم ضرر و زيان توليدكننده و مصرف كننده نهايي مي شود.
در عين حاليكه اين ذخيره سازي از طرفي مانع از ضايع شدن محصولات كشاورزي در فصل برداشت مي شود و در كنار آن مانع از نابودي سرمايه هاي ملي براي واردات اقلامي همانند سيب زميني پياز مرغ و گوشت خواهد شد. در شرايط شكننده توليد محصولات كشاورزي اگر بتوانيم هر قدر كه ممكن است ذخيره سازي كنيم به نفع كشور است .
به نظر مي رسد گره بسياري از كارهاي توسعه اي ما در چنين گلوگاههايي است كه نمي دانيم چگونه به صورت سيستمي و اصولي از توليدكننده كشور در همه بخش هاي صنعتي كشاورزي و حتي خدماتي كمك كنيم آنوقت به تماشاي به بار نشستن نتايج بسيار با ارزش آن بنشينيم .
آقاي علي اصغر عبدي از توليدكنندگان تخم مرغ در استان خراسان رضوي در گفت و گو با گزارشگر مادرباره مشكلات توليدكنندگان و علت گراني مرغ و تخم مرغ در ايام نوروز مي گويد : دو مشكل در زمستان سال گذشته پديد آمد كه جوجه ريزي انجام نشده بود يكي جو رواني ناشي از شيوع آنفلوآنزاي مرغي و كاهش مصرف از سوي مردم بود كه توليدكنندگان را منصرف كرده بود و مساله ديگر گراني شديد نهاده هاي مورد نياز صنعت مرغداري بود كه به دليل نداشتن نقدينگي لازم اين كار انجام نشده بود و نتيجه منفي خود را در اواخر زمستان و روزهاي اخير نشان داده است .
وي توضيح مي دهد : عدم ثبات قيمت ها در نهاده ها به گونه اي بود كه اكنون مجبوريم فاصله هاي قيمت را تحمل كنيم در حاليكه در سه ماه گذشته ذرت تحويل مشهد را ما هر كيلو 193 تومان خالي كرديم در حاليكه اكنون عليرغم پول واريزي از گذشته به رقم 270 تومان رسيده و اين قيمت در مناطق گرمسير كشور به مراتب بيشتر است .
وي در باره كنجاله هاي متفرقه مثل سويا آفتابگردان كلزا و متفرقه هم مي گويد : سال گذشته در اين فصل ما گندم دامي را در نهايت 155 تومان خريداري كرديم درحاليكه الاذن 220 تومان به صورت علي الحساب از ما مي خواهند و با توجه به عدم ثبات قيمت مرغ و تخم مرغ اكنون نيز كه قيمت ها در بازار مصرف افزايش يافته و هزينه هاي توليدكنندگان را تامين مي كند بسياري از توليدكنندگان از آينده مطمئن نيستند زيرا تضمين از سوي دولت براي خريد و ذخيره سازي هنگام بروز مشكل براي توليدكننده وجود ندارد.
آقاي عبدي ادامه مي دهد : خوشبختانه اخيرا باتوجه به بهبود وضعيت قيمت ها توليدكنندگان كار جوجه ريزي را آغاز كردند كه اميدواريم در تابستان سال جاري مشكلي در توليد و عرصه به بازار وجود نداشته باشد و اين روند هم نيازمند همكاري مناسب سازمان تعزيرات حكومتي است .
وي قيمت تخم مرغ زنده را اكنون در مرغداريها به ترتيب حدود 950 تومان و 1250 تومان اعلام مي كند و مي افزايد : اگر تعزيرات با تعيين قيمت هاي ناعادلانه مشكلاتي براي توليدكنندگان ايجاد نكند توليدكنندگان مي توانند به كار خود ادامه دهند در حاليكه تعزيرات تنها به توليدكننده تحكم مي كند و دستور مي دهد در حاليكه در بخش نهاده ها هيچ نقش سازنده اي نداردو بازار نهاده ها به حال خود رهاست .
اين توليدكننده ادامه مي دهد : ما در آبانماه سال گذشته با شركت پشتيباني امور دام توافقنامه دو ساله اي را منعقد كرديم تا هر كيلو تخم مرغ را 832 تومان درب مرغداريها خريداري نمايد مشروط براينكه هر سه ماه يكبار قيمت ها براساس شرايط بازار تعيين شود پس از آنكه قيمت تخم مرغ به 670 تومان رسيد متاسفانه شركت پشتباني امور دام تخم مرغ را از مرغدار نخريد و مقدار زيادي از مرغ ها در آن تاريخ حذف شد چون توليد كننده ضررمي داد در حاليكه پس از مدتي ادعا كردند ما در زمينه تخم مرغ تخصص نداريم و اصرار ما براي خريد مرغ است و مسايل مالي هم مطرح بوده است كه عقب نشيني كردند.
دكتر صادق خليليان معاون برنامه ريزي اقتصادي وزارت جهادكشاورزي هم در گفت وگو با گزارشگر ما ضمن بيان علت افزايش قيمت مرغ و ميوه در نوروز سال جاري افزايش قيمت ميوه را در حد طبيعي و بسيار بهتر از دو سال پيش ارزيابي مي كند و درباره افزايش قيمت مرغ مي گويد : بخاطر افزايش مصرف مرغ در آستانه نوروز سقف 30 هزار تن ذخيره سازي ما براي تقاضا جوابگو نبود و مقداري هم با بودجه هاي داخلي ذخيره سازي را افزايش داديم اما چون شركت پشتيباني امور دام طي يك دوره 10 ساله دچار ضرور و زيانهاي پي درپي شده بود و دولت هم بدهي هاي خود را به اين شركت نپرداخته تمام حساب هايش در بانك هاي مختلف به دليل همين بدهي ها قفل شده بود.
وي ادامه مي دهد : شرايط اين شركت به گونه اي بود كه با بدهي هاي انباشته از گذشته به ما رسيده بود و نمي توانسته به موقع مرغ مازاد نياز جامعه را از توليدكنندگان خريداري نمايد.
وي مي گويد : تغيير الگوي مصرف براي ايجاد علاقه در مردم براي استفاده از مرغ منجمد هم يكي از لوازم مورد نياز است زيرا فرهنگ عمومي در كشور به گونه اي شكل گرفته كه به مرغ منجمد علاقه اي نشان نمي دهند در حاليكه امروزه در بسياري از كشورها مرغ به صورت غيرمنجمد بخاطر مشكلات بهداشتي توزيع نمي شود و توليدكنندگان بزرگ آن را يا به صورت منجمد و يا به صورت غذاي آماده عرضه مي كنند.
معاون اقتصادي و برنامه ريزي وزارت جهادكشاورزي مي افزايد : ضمن آنكه اكنون ذخيره سازي مرغ به هيچ وجه براي وزارت جهادكشاورزي به صرفه نيست زيرا چون نمي تواند همانند واسطه ها و دلالان آن را با حداقل قيمت خريداري كند علاوه بر قيمت روز هزينه ذخيره سازي سردخانه و حمل ونقل را هم بايد بپردازد و با همان قيمت به مراكز عرضه در ميادين ميوه و تره بار واگذر نمايد و دولت هم بايد اين ضرروزيان را كه در راستاي منافع ملي است برطرف مي كرد.
وي درباره افزايش قيمت مرغ و تخم مرغ به دليل صادرات اين محصول در سال گذشته هم مي افزايد : به دليل جو رواني ناشي از شيوع آنفلوآنزاي مرغي در كشورهاي منطقه مصرف آن در كل كاهش يافته و اين مشكل با كاهش توليد مرغ در كشور هم همزمان شده بود كه باعث شد مرغ چندان صادر نشود اما در مورد تخم مرغ مي توانم بگويم كه صادرات آن در افزايش قيمت هاي داخلي موثر بوده است .
دكتر خليليان درباره محصول سيب زميني هم مي گويد : در اين باره وزارت جهاد كشاورزي مي توانست بهتر از شرايط فعلي عمل مي كند زيرا اگر در سال 84 مازاد توليد داخلي را براي مدت طولاني در سردخانه ها نگه مي داشتيم و حتي اگر آن را امحا مي كرديم بهتر از اين بود كه صادرات انجام شود و بازار را با كمبود محصول مواجه كنيم و 70 ميليون جمعيت كشور را بخاطر كمبود سيب زميني نگران نماييم .
وي مي افزايد : اگرچه از لحاظ اسلامي ما نمي توانيم همانند برخي از كشورهاي غربي براي تنظيم بازار خود محصولات كشاورزي را نابود سازيم اما مي توانيم آن را به كشورهاي فقير هديه دهيم اما تعهد صادراتي تا شرايط مطمئن تر ايجاد نكنيم مي خواهم بگويم اگر دچار زيان شويم بهتر از اين است كه با ايجاد شوك سطح توليد را كاهش دهيم .
وي درباره ميزان صادرات سيب زميني در سال گذشته هم مي گويند : در حاليكه در سال 84 فقط 20 هزار تن صادر شد اين رقم در سال 85 به 65 هزار تن افزايش يافته كه با كاهش سطح زير كشت سيب زميني هم همزمان شده بود . اما درباره مركبات ما در سال گذشته چهار برابر سال 84 صادرات مركبات داشتيم اما چون ذخيره سازي مناسبي هم انجام شده بود در اين زمينه در ايام نوروز مشكل نداشتيم .
وي مي افزايد : هم اكنون 400 نوع محصول كشاورزي در ايران كشت مي شود كه مشكل خاص براي برخي از محصولات از قبيل سيب زميني و پياز مقطعي است و به آساني قابل حل مي باشد.
دكتر خليليان براي تنظيم بازار ميوه هم مي گويد : براي نخستين بار در كشور با تدوين الگوي كشت محصولات كشاورزي براي مناطق مختلف كشور در فصول مختلف و ابلاغ دستورالعمل اجرايي آن به استانها توليد محصولات كشاورزي با برنامه ريزي قبلي و براساس نياز سنجي از مصرف تنظيم مي شود.
معاون برنامه ريزي اقتصادي جهادكشاورزي مي افزايد : در اين الگو سياست هاي كلان بخش كشاورزي برپايه دستيابي به خودكفايي در محصولات استراتژيك و ارتقاي سطح درآمد كشاورزان طراحي شده و با اجرايي شدن آن زمينه مناسبي براي ساماندهي دائمي در عرضه محصولات كشاورزي و تنظيم بازار اين محصولات فراهم خواهد شد.
دكتر خليليان درباره اهداف وزارتخانه هاي جهادكشاورزي و بازرگاني براي تنظيم توليد و بازار در سال جاري هم مي گويد : با اجراي طرح ذخيره سازي 21 قلم كالاي اساسي با مشاركت بخش خصوصي امسال نوسان بازار محصولات كشاورزي به حداقل خواهد رسيد زيرا اعتبارات بخش ذخيره سازي محصولات كشاورزي امسال 30 درصد افزايش يافته است .
وي با پيش بيني شرايط مناسب براي تابستان خصوصا ماه مبارك رمضان كه از شهريورماه سال جاري آغاز مي شود هم مي گويد : روند فعاليت براي جوجه ريزي براي توليد گوشت مرغ به گونه اي است كه مازاد بر نياز در تابستان و ماه مبارك رمضان مرغ در كشور توليد خواهد شد.
دكتر خليليان با تاكيد بر ضرورت اصلاح روند كيفيت منجمدكردن گوشت مرغ در كشور هم مي گويد : وزارت بهداشت در چند سال پيش انجماد مرغ را تكليف كرده بود اما چون ما در زمينه بسته بندي شرايط مناسبي نداريم موفق شديم و اگر در اين زمينه هم تلاش صورت گيرد مصرف كنندگان به سمت استفاده از مرغ منجمد علاقه بيشتري نشان مي دهند.

به هرحال وقتي كه سالانه حدود 1 5 ميليون تن گوشت مرغ در كشور مصرف مي شود با ذخيره سازي 20 تا 30 هزارتن آن و درهمين حدود ذخيره سازي ميوه نمي توان پاسخگوي نياز بازار در اوج مصرف همچون نوروز و ماه مبارك رمضان باشد ضمن آنكه با اين ضعف كه به سادگي قابل رفع است با ملتهب كردن بازار مصرف توليد را هم دچار مشكل مي سازيم زيرا كاهش قيمت در 9 ماه از سال و افزايش غير متعارف قيمت ها در سه ماه باايجاد جو رواني ناسالم در عرصه توليد و مصرف درنهايت به زيان مصالح اقتصادي و اجتماعي و حتي سياسي كشور تمام مي شود كه مي توان با افزايش سقف اعتبارات لازم براي خريد برخي از محصولات حساس و مورد نياز سفره خانوار در مناسبت هاي خاصي از افزايش مصنوعي قيمت ها و آسيب رساني واقعي به توليدكننده و مصرف كننده جدا جلوگيري كرد.
فراموش نكنيم مناسب هاي خاص در كشور از عدد انگشتان يكدست فراتر نمي رود بجز ايام نوروز و ماه مبارك رمضان فعاليت هيات هاي عزاداري در ماه محرم و صفر و بازگشت حجاج مراحل سختي نيست كه دستگاه عريض و طويل دولتي خصوصا بانك مركزي سازمان مديريت و برنامه ريزي و وزارتخانه هاي امور اقتصادي و دارايي بازرگاني و جهاد كشاورزي نتوانند درعين حمايت از توليدملي از آن سربلند خارج شوند.
متاسفانه درد مزمني در سياست ذخيره سازي مواد پروتئيني وميوه در كشوروجود دارد كه دستگاههاي اثرگذار نياز سنجي دقيقي براي ميزان عرضه وتقاضادر ايام نوروز و ماه مبارك رمضان و ايام محرم و صفر و بازگشت حجاج ندارند تا ضمن كمك به تداوم توليد از نوسان قيمت ها هم جلوگيري كنند
وقتي كه مي دانيم در كشور سالانه حدود 1 5 ميليون تن گوشت مرغ مصرف مي شود ذخيره سازي 20 تا 30 هزار تني درحدي نيست كه بتواند به شوك افزايش تقاضا در مناسبت هاي خاص پاسخ گويد
علي اصغر عبدي يك توليد كننده در صنعت طيور كشور از استان خراسان : توليدكنندگان عليرغم ميل به توليد از آينده مطمئن نيستند زيرا هم شناختي از آينده ندارند و هم تضميني در برنامه هاي دولت براي خريد و ذخيره سازي مناسب در هنگام كاهش قيمت ها و افت فروش وجود ندارد
دكتر خليليان معاون اقتصادي و برنامه ريزي وزارت جهاد كشاورزي : با افزايش 30 درصدي اعتبارات ذخيره سازي محصولات اساسي نوسان قيمت ها در سال جاري در زمينه محصولات پروئيني و زراعي و باغي مهار خواهد شد