كتاب « الزهد » كه از آثار حسين سعيد اهوازي است
به
تحقيق مهدي غلامعلي و توسط انتشارات دارالحديث در 236
صفحه منتشر شده است .
حسين بن سعيد اهوازي از بزرگان قرن دوم و سوم هجري
است . او در شمار اصحاب امام رضا
امام جواد و امام هادي
(عليهم السلام ) است . وفات او را حدود سال 275 هجري
قمري تخمين زده اند. حسين بن سعيد محدثي سترگ
فقيهي
بزرگ و نويسنده اي فرهيخته است . رجال نويسان شيعه همگي
از او به بزرگي
جلالت و وثاقت ياد كرده اند. بزرگ ترين
خدمت حسين بن سعيد
تدوين سي كتاب روايي در سي
موضوع است . او اين كار ارزشمند را به ياري برادر بزرگ ترش
حسن بن سعيد انجام داد. گفتني است اين گونه نگارش (سي
كتاب درسي موضوع ) بنيان كتاب هاي جوامع اوليه گرديد و
نويسندگان كتب چهارگان شيعه همگي به گونه اي از اين شيوه
پيروي كرده اند. از مجموع سي كتاب روايي ايشان
تنها دو
كتاب الزهد و المومن باقي مانده است و البته بقيه كتاب هاي
حسين بن سعيد در جوامع اوليه ادغام شد و اكنون بيش از 5
هزار حديث از وي در كتاب هاي چهارگانه شيعه باقي مانده
است . اين كتاب بازگو كننده نوع نگرش متقدمين و بزرگان
شيعه به موضوع « زهد » است . در نگاه مولف گرانقدر
« زهد »
يك مساله فردي وي يا انزواي از جامعه نيست . بلكه چگونگي
زندگي صحيح با مردم است . موضوع ابواب اين كتاب
آداب
معاشرت
اخلاق اجتماعي و مراقبت هاي عبادي است .
حسين بن سعيد با به تصوير كشيدن دنيا و بي ارزشي آن « باب
8 »
طالب و دلبسته آن را كوچك و بي مقدار نموده
او را به
عمل براي آخرت (باب هاي 2
4 و 5 ) و ياد قبر و مرگ
(باب هاي 9
14 و 15 ) دعوت مي كند و با ياد كرد مواقف
گوناگون آخرت (باب هاي 14 تا 19 ) زهد حقيقي را معنا و
مفهومي ديگر مي بخشد كتاب فوق از باب بندي بسيار زيبا و
مناسبي برخوردار است كه به نظر مي رسد اين شيوه در قرن
دوم كاملا نوظهور بوده است . مولف در اين كتاب 292 حديث
را در بيست باب تنظيم نموده است . با توجه به اين كه الزهد از
كتاب هاي اصول اوليه شيعه است
تمامي احاديث آن با سند
متصل حسين بن سعيد تا معصومان (ع ) است و اين از
ويژگي هاي مهم اين اثر است . احاديث زيبا و جذاب اين اثر
روايي
توجه بسياري از عالمان ديني همچون علامه مجلسي
شيخ حر عاملي و محدث نوري را به خود معطوف داشته است
و آنان در آثار روايي خويش از اين كتاب بسيار استفاده
كرده اند. كتاب الزهد پس از گذشت سي سال
در سل جاري به
ياري موسسه علمي ـ فرهنگي دارالحديث منتشر گرديد. از
ويژگي هاي چاپ جديد عبارت است از : تصحيح متن بااستفاده
از چهار نسخه خطي و نسخه بحارالانوار. مصدريابي كامل
احاديث . اعراب گذاري روايات و شرح لغات غريب الحديث .
فهرست فني در پايان كتاب (فهرس آيات
اطراف الحديث
اعلام
امكنه و...) تحقيق مفصل جامع پيرامون حسين بن
سعيد و كتاب الزهد (مقدمه ). كتاب الزهد توسط محقق كتاب
در حال ترجمه به فارسي است .

*****
تاريخ حديث شيعه
|
كتاب » تاريخ حديث شيعه در سده هاي هشتم تا يازدهم
هجري » را علي نقي خداياري والياس پور اكبر تاليف كرده اند و
انتشارات دارالحديث آن را در 260 صفحه منتشر نموده است .
مطالعه تاريخ حديث
شرط لازم براي تحقيق صحيح در
حوزه هاي مختلف علوم حديث است
چرا كه موضوع حديث
پديده اي تاريخي است كه نمي توان بدون در نظر گرفتن مسير
تاريخي اش
در زوياي آن
بحث دقيقي را ارائه كرد. مطالعه در
سند حديث يا متن آن و يا هر چيز ديگري كه در ارتباط با
حديث باشد
به صورت موردي و بدون توجه به همه يا
بخش هايي از تاريخ حديث
مطالعه اي فرضي و انتزاعي خواهد
بود. چه بسا در موارد بسياري ممكن است نتيجه اين گونه
مطالعات
دور از واقعيت هاي موجود باشد.
از سوي ديگر
حديث
به عنوان پديده اي تاريخي
مورد
هجوم شبهات تاريخي هم قرار گرفته است
شبهاتي كه
نمي توان آنها را بدون مطالعه تاريخ حديث
پاسخ گفت . به
علاوه اتصال حديث به عصر معصوم و در امان ماندن آن از
دست تحريفگر پيدا و پنهان را بايد با مطالعات تاريخي به
اثبات رساند و بدين گونه
پشتوانه علمي حديث را شناخت و
شناساند.
در مجموعه تاريخ حديث شيعه
به ترتيب تاريخي
اطلاعات مربوط به حديث شيعه آمده است .
اين مجموعه در پنج دفتر سامان خواهد يافت : دفتر اول : تاريخ
حديث شيعه از شكل گيري تا پايان سده سوم هجري
دفتر
دوم : تاريخ حديث شيعه در سده هاي چهارم تا هفتم هجري
دفتر سوم : تاريخ حديث شيعه در سده هاي هشتم تا يازدهم
هجري
دفتر چهارم
تاريخ حديث شيعه در سده هاي دوازدهم
و سيزدهم هجري
دفتر پنجم : تاريخ حديث شيعه از آغاز سده
چهاردهم هجري تا امروز.
دفتر حاضر
تاريخ حديث شيعه را در قرن هاي هشتم تا
يازدهم هجري را بررسي كرده است و سومين دفتر از مجموعه
پنج جلدي تاريخ حديث شيعه است كه ساير بخش هاي آن نيز
بزودي منتشر خواهد شد.
مباحثي كه در هر دوره مورد بحث مورد توجه بوده اند
عبارت اند از : شرايط اجتماعي ـ فرهنگي
حوزه هاي علمي ـ
جغرافيايي
عالمان حديث پژوه
زمينه هاي فعاليت هاي
حديثي
در آن عصر
گونه هاي نگارش هاي حديثي
علوم
حديث
اجازات و مشايخ اجازه معرفي مهم ترين فعاليتهاي
حديثي هر عصر نيز از ديگر اطلاعات موجود در اين مجموعه
است .

*****
المناهج الروايه
|

كتاب « المناهج الروايه عندالشريف المرتضي » را انتشارات
دارالحديث در 358 صفحه منتشر كرده است .
سيد مرتضي يكي از متفكران تاثيرگذار شيعه در طول
تاريخ انديشه است كه جايگاه ويژه اي در ميان تمام
انديشمندان شيعه داشته است . با اين كه وي در تاريخ فكري
شيعه همچون استادش شيخ مفيد
در طيف عقلگرايان قرار
دارد
ولي ضروري است كه به مباحث نقلي ايشان نيز پرداخته
شود. اثر حاضر به اين موضوع اختصاص يافته است .
اين پژوهش از مقدمه و شش فصل و يك خاتمه تشكيل
شده و مباحث ذيل در آن واكاوي گشته است : زندگي و عصر
سيد مرتضي
سير حديث در انديشه كلامي معتزله و اماميه با
تاكيد بر دو ديدگاه قاضي عبدالجبار و سيد مرتضي
نگاه سيد
به احاديث اعتقادي
شيوه سيد در بررسي احاديث تاريخي
شيوه سيد در روايات فقهي و چگونگي استفاده از آنها در
ابواب فقه
منهج سيد در مباحث اصولي
ديدگاه سيد در باب
خبر واحد
تاثير سيد در انديشه هاي حديثي بر جريان
محدثان
فقيهان
اصوليان و مفسران در طول تاريخ فكري
شيعه .

*****
الرجال
|

كتاب « الرجال » محمد بن حسن حر عاملي به تحقيق علي
فاضلي و توسط انتشارات دارالحديث در 302 صفحه به عربي
منتشر شده است . در اين كتاب رجال براساس نام و به ترتيب
الفبا تنظيم گرديده و بحث هاي لازم پيرامون هر يك صورت
گرفته است .

*****
بازشناسي منابع اصلي رجال شيعه
|
كتاب « بازشناسي منابع اصلي رجال شيعه » را محمد كاظم
رحمان ستايش و محمدرضا جديدي نژاد تاليف كرده اند
وانتشارات دارالحديث آن را در 568 صفحه منتشر نموده
است .
عالمان حديث شناس شيعه در طول قرن هاي متمادي
كوشيده اند كه ضوابط و قواعد ارزيابي حديث را سامان دهند و
در نقد صدوري روايات تمام توان خويش را به كار گرفته اند.
آنان به اين طريق
راه نقد و بررسي علمي احاديث را باز كردند
وآفات تاريخي حديث را پژوهيده اند.
اين عالمان براساس سيره عقلايي برخوردبا اسناد
و
نيزآموزه ها و ارشادات ائمه اطهار عليهم السلام
به بحث هاي
راوي شناسي پرداخته اند. قطعا اين نوع بحث ها مبتني بر منابعي
است كه گزارش هاي آنها مبناي كار دانش رجال قرار گرفته
است . اين منابع همچون اسناد علمي
راوي شناسان را ياري
مي رسانند كه با تجزيه و تحليل آنهابه شناخت دقيق راويان
دست يازند. اين منابع ـ با همه اهميتي كه دارند ـ تاكنون مورد
مطالعه دقيق وجدي قرار نگرفته اند.
در كتاب حاضر چهار كتاب اصلي و منبع رجال شيعه ـ
رجال كشي
فهرست شيخ طوسي
رجال طوسي ورجال
نجاشي ـ معرفي و بازشناسي شده اند. درباره هر يك از منابع
چهارگانه فوق
در فصل هاي پنجگانه بحث و بررسي انجام
پذيرفته است .
يكم
شناخت مولف : از اوضاع سياسي ـ اجتماعي عصر
مولف
ولادت
خاندان
اساتيد وشاگردان
سفرها
تاليفات و
وفات وي بحث شده است .
دوم . مشخصات كتاب : توصيف اجمالي كتاب و نسخه هاي
موجود از آن بررسي شده است .
سوم
شيوه شناسي كتاب : شيوه شناساندن راوي و نيز شيوه
توثيق و تضعيف درهر كتاب
از مهم ترين بحث هاي اين فصل
است .
چهارم . بررسي آراي مولف : به شناخت موضع مولف در برابر
مسائل جرح و تعديل راويان
پرداخته مي شود.
پنجم . جايگاه كتاب درمنابع رجالي : منزلت كتاب در نزد
رجاليان
مصادر كتاب
استناد مولفان رجالي به كتاب
مقايسه
كتاب با همگنانش
شروح
اختصارات
تصحيحات و
ترجمه هاي كتاب
گزارش مي شود.

*****
اسباب اختلاف حديث
|
كتاب « اسباب اختلاف الحديث » را محمد احساني فر
لنگرودي نوشته و انتشارات دارالحديث آن را در 728 صفحه
به عربي منتشر كرده است .
حديث نقش پيام رساني به پيروان مكتب اسلام و اهل بيت
عليهم السلام را بر عهده دارد. فهم و دريافت اين پيام ها
در
طول تاريخ مسلمين مورد توجه عالمان ديني بوده است .
دانش هاي حديثي هر يك به گونه اي در راه آسان سازي فهم و
دريافت اين پيام ها قواعد و ضوابطي را تبيين كرده اند. دستيابي
به آموزه هاي بسياري از احاديث با قواعد متعارف فهم متون
حديثي امكان پذير است . لكن اختلاف در مضمون برخي
احاديث هم ديده مي شود كه دانش مختلف الحديث به بحث از
راهكارهاي برخورد با آنها مي پردازد. بديهي است كه انتساب
محتواي اين نوع احاديث به شريعت آنگاه امكان پذير است كه
تحليلي صحيح از مجموعه روايات مختلف بتواند جهات
گوناگون مورد نظر احاديث را وا نمايد.
كتاب اسباب اختلاف حديث به انگيزه و در جهت ارائه
راهكارهاي فهم درست از عوامل تنافي و اختلاف احاديث در
حوزه هاي معرفتي نگاشته شده است . شايد از اين راه نگرش
قشري و جمودي متحجران
و تاويل گرايي بي پرواي افراطيان
و سهل انگاري برخي ديگر را در برخورد با احاديث چاره
نمايد.
در اين پژوهش بيش از هشتاد عامل و سبب اختلاف
احاديث با ارايه راهكارهاي علاج آنها واكاويده شده است . اين
اسباب درپنج بخش كلي سازمان يافته اند : .1 اسباب اختلاف
برآمده از شيوه هاي نقل حديث .2 اسبابي كه به اقتضاي
قانونگذاري وجود يافته اند .3 اسباب اختلافاتي كه از شكل
تعبيرهاي روايات سرچشمه گرفته است . .4 اختلافاتي كه به
سبب تغيير شرايط زماني و مكاني به وجود آمده اند .5
سبب هايي كه ويژه روايات تفسيري قرآن كريم هستند.
در هر يك از سبب هاي اختلاف حديث نخست سبب
اختلاف
معرفي و تبيين شده است . سپس نمونه هايي از
احاديثي
كه به آن سبب با يكديگر اختلاف دارند
ارائه
مي گردد. در پايان نيز راه كار علاج اختلاف در آن موارد نشان
شده است .

*****
آينه يادها
|
كتاب « آينه يادها » به كوشش هادي رباني و سيدمحسن
موسوي تاليف و تدوين شده و انتشارات دارالحديث آن را
منتشر كرده است .
روزهاي سرنوشت ساز در تاريخ و فرهنگ ملت ها
خاطره
جمعي آنان را سامان مي دهد. اين روزها
آن گاه كه از دريچه
اعتقادات اصيل ديني و مذهبي به آن نگريسته شود
كرامتي
ويژه مي يابد و در تعبير قرآني به ايام الله نام بردار
مي شود.
مجموعه آينه يادها تلاش مي كند تا در تكريم مناسبت هاي
شمسي و قمري
كه رنگ و بويي ديني و ملي دارند و برگرفته از
پيشه ها
موضوعات
شخصيت هاي مهم و... هستند
از قرآن و
حديث
استعانت جويد.
برخي از ويژگي هاي اين مجموعه چنين است :
.1 تفكيك هر يك از مناسبت هاي شمسي و قمري : شامل 52
مناسبت شمسي و 56 مناسبت قمري ;
.2 آوردن گزيده اي از آيات و روايات مربوط به هر مناسبت در
ذيل آن ;
.3 ارائه ترجمه اي شيوا و امروزين از آيات و روايات ;
.4 ارائه اطلاعات كامل كتاب شناختي مربوط به آيات و
روايات در ذيل هر صفحه ;
.5 ارئه نمايه كامل موضوعي براي آيات و روايات در پايان
مجموعه .
اين مجموعه به منظور ياري رساندن به روابط عمومي ها
امامان جمعه و جماعات
نمايندگي هاي ولي فقيه در سپاه
پاسداران انقلاب اسلامي
روحانيان عقيدتي ـ سياسي در
ارتش و نيروي انتظامي
ستادهاي رسيدگي به امور مساجد
كانون هاي فرهنگي ـ هنري مساجد
نهاد رهبري در دانشگاه ها
شبكه هاي پخش سراسري و استاني صدا و سيما
مطبوعات
نشريه ها
امور تربيتي آموزش و پرورش
انجمن هاي اسلامي
تهيه كنندگان تقويم و سررسيد و... تدوين يافته است .
سازمان ها
مراكز و نهادهاي ياد شده مي توانند در بزرگداشت
مناسبت ها از اين مجموعه بهره گيرند. چاپ پنجم اين
مجموعه به تازگي منتشر شده است .

*****
ميراث حديث شيعه
|

دفتر چهاردهم و پانزدهم ميراث حديث شيعه به كوشش
مهدي مهريزي و علي صدرايي خويي تدوين شده و انتشارات
دارالحديث آن ها را منتشر كرده است .
دفتر چهاردهم با گزارشي از چهارده شماره منتشر شده
آغاز مي شود. اولين رساله آن اثر مهمي است كه بارها در
كتابشناسي ها از آن ياد شده بود
ولي در اختيار محققين قرار
نداشت . اين اثر را دانشمند مشهور شيعه
احمد بن مسلي
كوفي معروف به ابن ناقه (م 593 ق ) در ادامه نسخه اي از
نهج البلاغه از كلمات علي (ع ) تدوين نموده و بدين جهت به
ملحق نهج البلاغه مشهور گرديده و در كتابشناسي ها به اين نام
معرفي شده است . دربرداشتن چندين خطبه و كلام منحصر از
علي (ع ) مانند : خبر اعمش
قول ناقوس
خطبه اقاليم و
خطبه البيان از ويژگي هاي اين رساله است . شايان ذكر است
خطبه اي كه به نام خطبه البيان در اين رساله آمده
با خطبه اي
كه هم اكنون به نام خطبه البيان رايج است
تفاوت اساسي دارد.
رساله بعدي اين دفتر
اربعون حديثا از ضياالدين محمد
معروف به ابن جعفريه (م 573 ق ) است كه آن را در فضايل اهل
بيت (ع ) جمع آوري نموده است . رساله سوم شرحي فارسي و
ادبي و عرفاني بر دعاي سحر ماه رمضان است . اين شرح را
ميرزامحمد از عالمان قرن سيزدهم نگاشته و در اثناي آن از
اشعار خود فراوان استفاده نموده است . شرح كوتاه و عرفاني بر
حديث حقيقت
چهارمين رساله اين دفتر است . اين شرح را
آيت الله علي مرندي (م 1369 ق ) به شيوه عرفاني نگاشته كه
خود مرجعي صاحب رساله بوده است . او در پايان اين شرح
متذكر شده كه اجازه بيان اسراري بيش از اين را ندارد; چون
آشكارساختن اسرار
كفر است . اين را فقيهي مي گويد كه رساله
عمليه نيز دارد.
رساله بعدي از شيخ آقا بزرگ طهراني موسوم به الاسناد
المصفي الي آل المصطفي است كه به مشيخه نيز معروف است .
شيخ آقا بزرگ در اين كتاب
مشايخ روايتي خود را بيان نموده
است . در اين دفتر براي نخستين بار ذيل اين مشيخه كه
اختصاص به مشايخ اهل سنت وي دارد
متن اجازات با
دستخط عالمان اهل سنت آمده است .
اجازه هاي روايتي فخرالمحققين فرزند علامه حلي رساله
هفتم اين دفتر است كه در آن نوزده اجازه از فخرالمحققين به
شاگردانش درج شده است . اين دفتر با مقاله اي در معرفي كتاب
« مجمع الاحايث » اثر آيت الله سيدمحمد حجت كوهكمري (م
1372 ق ) پايان مي يابد . اين كتاب دايره المعارفي حديثي
نظير « جامع الاحاديث » آيت الله بروجردي بوده است كه
تدوين آن ناتمام مانده ; ولي بخش هاي تدوين شده از اهميت
بسياري برخوردار است . در اين مقاله نسخه هاي شناخته شده
از اين كتاب و بخش هاي تدوين شده
گزارش گرديده است . در
پايان دفتر نيز فهرست عمومي چهارده دفتر و پس از آن
فهرست تفصيلي دفتر چهاردهم آمده است .
دفتر پانزدهم نيز با نگاهي به مضمون و محتواي روايات
ان الارض علي الحوت (قرار گرفتن زمين بر روي ماهي ) شروع
مي شود. پس از آن شرح و بري بر نهج البلاغه كه اولين شرح
اين كتاب است در حدود چهل صفحه آمده است . اصل اين
شرح به دست ما نرسيده و قسمت هايي از آن كه در آثار ديگران
نقل شده
در اين تحقيق
بازسازي و تدوين شده است . رساله
دوم اين دفتر تبيان اللغه در شرح لغات قرآن و صحيفه سجاديه
است كه مدرسي چهاردهي آن را از تحقيقات و تعليقات كفعمي
گردآوري و به فارسي در آورده است . رساله هاي بعدي
دو
شرح از فيلسوف نامي ملاعلي نوري (م 1246 ق ) است بر دو
حديث : حديث نورانيت منقول از علي (ع ) و حديث ان الارض
علي الحوت
كه در آغاز اين دفتر هم درباره حديث دوم
توضيحي داده شده است . شرحي بر دعاي يا من اظهر الجميل
مشهور به دعاي اهل بيت المعمور و رساله كوتاهي در درايه و
رجال به نام الايجاز از محمدجعفر استرآبادي
رساله هاي
بعدي اين دفتر است . اولين اثر منتشر شده از احمد هزار
جريبي به نام جواهرالكلمات در حالات روايان و ارزيابي شيوه
نقل راويات
هشتمين رساله اين دفتر است . در پايان اين دفتر
شرح حال خود نوشت ملاعلي آراني (م 1244 ق ) كه از مشايخ
اجازات حديثي سده سيزده نيز هستند
درج شده است كه
حاوي نكاتي درباره تحولات دوره زنديه و قاجاريه است . در
پايان دفتر نيز مانند دفترهاي قبلي
فهارس عمومي پانزده دفتر
و پس از آن
فهرست تفصيلي دفتر پانزدهم آمده است .

| | | | | | | |