وحدت و چالش هاي همگرايي
سعيد عطاريان
بخش دوم و پاياني
5 ـ بزرگ نمايي اختلافات
اختلاف ميان علماي دين كه ناشي از باز بودن باب اجتهاد است يكي از عوامل رشد و پويايي امت اسلامي است . اين شيوه توسط ائمه دين ترويج مي شد. آنان به اصحاب فاضل خود اجازه مي دادند تا با رعايت اصول و ضوابط اجتهاد به ارائه آراي علمي و فقهي بپردازند و در مواردي كه به آنان رجوع مي شود نظرات منطبق بر اصول شريعت را براي راهنمايي و هدايت مخاطبان و مراجعه كنندگان ارائه نمايند.
اين گونه اختلاف ها مي تواند در نشر علوم مختلف موثر بوده و سير تكاملي علوم را ياري نمايد تا آنجا كه مي توان پاره اي از مسائل اختلافي را از نوع « اختلاف امتي رحمه » دانست كه به صورت طبيعي در مسائل جزئي هيچ ضرري ندارد و ضرر و زيان وقتي است كه اين اختلاف منجر به تفرق و پراكندگي گشته و مسلمانان از مرز برادري خارج شوند. در منشا اين اختلاف بايد گفت كه : در قرآن كه اولين و بزرگترين ماخذ مسلمين است گذشته از اصول عقايد و پاره اي مسائل تغييرناپذير كه ثابت هستند در بعضي از احكام و قوانين « جاي احتمال و اجتهاد » است و اين نخستين منشا اختلافات فقها و قواعد نظري و ارزياي علل و مصالح مي باشد . (1 )
همچنين دستورات پيامبر چون از ابتدا تدوين نشد و به طرق مختلف نقل و به نسل هاي بعدي رسيد اين امر چه از نظر سندي و چه از نظر محـتوا يا الفاظ و عبارات و امثال آن نيز باعث بروز اختلاف گشت . حتي در مواردي در قواعد مورد استفاده علما براي درك حقايق قرآن و روايت اختلاف وجود دارد اما اين اختلافات كه سرچشمه اختلاف علماست به مقتضاي حكمت الهي مي باشد زيرا چنان چه خداوند مي خواست مي توانست تمام احكام شرع و مسائل آن را به يك سبك نازل كند ولي او مي دانست كه امور مردم به يك روش اصلاح پذير نيست . (2 )
و به همين دلايل بود كه مالك پيشنهاد منصور خليفه عباسي مبني بر ترويج و حاكم نمودن تنها فقه او و كنار زدن بقيه مذاهب فقهي را نپذيرفت . (3 )
اين لطفي الهي است تا امت اسلام دچار خمودي نشوند و اگر بنا بود مسائل فرعي و نظري هم مانند اصول ايماني يقيني و قطعي باشد راهي براي تعقل و تفكر باقي نمي ماند . (4 )
به اين ترتيب اختلافات در محدوده مسائل فرعي فقهي نمي تواند بر پيكره مسلمين ضربه اي تلقي شود همان گونه كه تاكنون مسلمانان پيرو اهل سنت متشكل از چهار گروه فقهي متفاوت تحت همين عنوان وحدت و همبستگي داشته اند. شيخ محمود شلتوت رئيس وقت الازهر با استناد به اينكه اين مقدار از اختلاف مورد تاييد اسلام است فتواي مشهور خود در جواز تقليد از مكتب جعفري را صادر مي نمايد. ايشان در پاسخ به سئوالي كه از او پرسيده بودند آيا جنابعالي با اين نظر كاملا موافقيد كه مثلا پيروي از مكتب اماميه اثني عشري مغايرتي با دين ندارد مي گويد :
آيين اسلام هيچ يك از پيروان خود را ملزم به پيروي از مكتب معيني ننموده بلكه هر مسلماني مي تواند از هر مكتبي كه به طور صحيح نقل شده و احكام آن در كتب مخصوص به خود مدون گشته پيروي نمايد و كسي كه مقلد يكي از اين مكتب هاي (چهارگانه ) باشد مي توان به مكتب ديگري (هر مكتبي كه باشد) منتقل شود.
مكتب جعفري معروف به مذهب امامي اثني عشري مكتبي است كه شرعا پيروي از آن مانند پيروي از مكتب هاي اهل سنت جايز مي باشد . (5 )
هر دو دسته بزرگ مسلمانان يعني شيعه و سني به حق معتقد بودند كه پاره اي مسائل اختلافي از نوع « اختلاف امتي رحمه » طبيعي و معمولي است . اما عوامل غير مسلمان و وابسته به استبداد و استعمار با سو استفاده از افراط و تفريط ها به كمك جاهلان خواسته اند. اين اختلافات طبيعي را تبديل به خصومت ها و كينه ها و تفرقه و تجزيه ها كنند . (6 )
اختلافات فقهي و اعتقادي هميشه در بين مسلمانان بوده است ولي « دست هاي استعمارگر » كه شعارش « تفرقه بيفكن و آقايي كن » است به اين اختلافات دامن زده و كمك كرده است تا بتواند حاكم مطلق مسلمانان باشد . (7 )
6 ـ تدوين و تاليف كتب تفرقه افكنانه
استعمار حقيقتا در اين زمينه تلاش هاي فراواني كرده است و تا حدود زيادي موفقيت هايي نيز كسب كرده است .
اگر به كتاب هايي كه از سوي علماي شيعه كه پيرامون مذاهب اهل سنت نگاشته شده است و نيز كتاب هايي كه علماي اهل سنت پيرامون مذهب شيعه تاليف كرده اند نظري بيفكنيم خواهيم ديد كه بعضي از مولفين بدون برخورداري از روحيه علمي و رعايت بي طرفي دست به قلم برده به جاي بيان حقيقت به خرده گيري نسبت به طرف مقابل پرداخته اند.
نام برخي از كساني كه بر عليه گروهي از مسلمانان كتاب نوشته اند در كتاب « منطق شيعه در كنگره ها و مجامع علمي » آورده شده است و با كمال تاسف همه اهل كشورهاي مسلمان منطقه كه به ظاهر مسلمان هستند ولي به خاطر غفلت و يا از سر عداوت و يا فريفته شدن به زر و سيم موجت اختلاف و فتنه انگيزي شده اند و برادران مسلمان را از هم جدا و نسبت به همديگر بدبين نموده اند. در اين باره بايد گفت متاسفانه شمار كتاب ها و رساله هايي كه هم اينك در بعضي از كشورهاي عربي منتشر شده و مي شود از صد و سي جلد فراتر رفته است و تيراژ هر يك از آنها صد هزار يا احيانا ميليوني است .
يكي از كتاب ها تنها در كشور فقير سودان هشت ميليون نسخه چاپ و منتشر شده است كه دو ميليون نسخه از آن خارطوم پايتخت اين كشور پخش شده است !
اخيرا نيز دست هاي استعمار كتابي مجهول المولف و پر از دروغ و افترا را چاپ كرده كه به دروغ آن را به شخصي كه مدتي در نجف و در حوزه علميه آن به تحصيل پرداخته و سپس از مذهب شيعه رويگردان شده نسبت داده است و آن را با تيراژ بسيار زياد چند ده ميليوني چاپ و منتشر كرده در ميان حجاج كشور سعودي توزيع كرده اند . (8 )
كتاب هاي ديگري نيز با هدف بر هم زدن وحدت مسلمانان عليه اهل سنت نوشته مي شود و در مناطق سني نشين با تيراژ بالا چاپ و توزيع مي گردد كه اين كار بدون برنامه ريزي دشمنان اسلام ممكن نيست .
7 ـ راه اندازي سايت ها و پايگاه هاي اينترنتي
توطئه گران استعمار با به كارگيري آخرين دستاوردهاي تكنولوژي و فناوري براي رسيدن به اهداف شوم خود و ايجاد تفرقه ميان مسلمانان تلاش مي كنند.
از زماني كه شعار « دهكده جهاني » و « جهاني سازي » مطرح شده است . اين مهم در دستور كار طراحان و برنامه ريزان استعمار قرار گرفته كه با به خدمت گرفتن تكنولوژي روز به صورتي فراگير و در عين حال آسان و كم هزينه و با سرعتي فوق العاده پيام هاي خود را به اقصا نقاط دنيا برسانند.
آنان در راه ايجاد تفرقه ميان مسلمانان از اين امر غفلت نورزيده و با استفاده از آخرين دستاوردهاي تكنولوژي با راه اندازي سايت هاي فراوان اينترنتي به انحراف افكار مسلمانان و تخريب بنيادهاي فكري و از هم گسستن رشته هاي وحدت در ميان آنان مي پردازند و همه روزه با مطرح ساختن موضوعات جديد در ابواب مختلف اعتقادي فقهي و فرهنگي در رسيدن به اهداف و نيات ناپاك خويش قدم بر مي دارند.
8 ـ شايعه سازي و شبهه افكني
دستگاه شايعه سازي استعمار همه روزه به توليد انبوهي از شايعات پرداخته با استفاده از دستگاه هاي اطلاعاتي و مخابراتي خود و بهره گيري از آخرين و مدرن ترين تجهيزات مخابراتي آنها را به سمع و نظر همگان مي رسانند. اما بايد گفت كه تا زمينه مناسبي براي اين امر در ميان مسلمانان موجود نباشد اين امر نتيجه بخش نبوده آنچه در اين راستا به اهداف استعمار خدمت شاياني كرده است زمينه هاي مناسب اين مسئله است . اين مسئله در غفلت مسلمانان و ناآگاهي آنان نسبت به همديگر ريشه دارد. امروزه شايعات فراواني رواج يافته است كه هيچ گونه اساسي ندارد و دروغي بيش نيست ولي در عمق اعتقادات گروه هاي مختلف مسلمان نسبت به هم ريشه دوانده است .
9 ـ حمايت از حكومت هاي لائيك
از جمله تلاش هاي استعمار در مرحله نخست ايجاد نظام هاي ضد ديني و در مرحله دوم حمايت فراوان اقتصادي سياسي و فرهنگي از آنها است . به اين ترتيب كشورهاي مختلف با حمايت از اسلام آمريكايي در مقابل اسلام ناب ايستادگي كرده به ترسيم چهره اي غير واقعي از اسلام كه از حقايق و معارف ناب اسلامي تهي است منتهي شده است و اين امر عملا موجبات تفرقه و جدايي مسلمانان را فراهم كرده است .
ب . سطحي نگري و عدم ژرف انديشي
يكي از موانع همگرايي مسلمانان عدم ژرف انديشي عالمان دين و دانشمندان در مباني و اصول اسلامي است ; چرا كه شناخت درست مباني و اصول خود عامل وحدت و فراهم كننده زمينه هاي همگرايي است .
سطحي نگري از بزرگ ترين زمينه هاي تفرقه و مناسب ترين وسيله براي پياده شدن نقشه هاي استعمار است لذا دشمنان اسلام همواره كوشيده اند تا مسلمانان را از تحقيق و پژوهش و ژرف انديشي باز دارند; چرا كه با ژرف نگري مي توانند به سرچشمه هاي زلال وحدت برسند و مايه هاي اختلاف را تنها در امور فرعي و جزئي بيابند و با گرد آمدن حول محور اصول به ريسمان استوار خدايي چنگ زنند.
در اين باره بايد گفت كه دور ماندن مسلمانان از تعاليم عالي اسلام يكي از خواست هاي دشمنان بوده است كه در اين راستا كوشش بسيار نموده اند تا ساكنان كشورهاي اسلامي از علوم و معارف و ژرف انديشي دور شده در نتيجه بي اطلاعي از عمق معارف اسلامي نسبت به هم دشمني ورزيده از سر جهل و سطحي نگري همديگر را آماج تيرهاي سهمگين تكفير و تحقير قرار دهند چنان كه از قديم گفته اند : « الناس اعدا ما جهلوا » مردم دشمن چيزي شدند كه نسبت به آن آگاهي ندارند.
همواره بخشي از تلاش هاي مصلحان و نيك انديشان در صحنه تفاهم و همبستگي مسلمانان به تعميق نگرش ها و بينش ها اختصاص داشته است . مجاهدت هاي علمي شرف الدين و تدوين كتاب هاي متعدد توسط او گامي در اين راستا بوده است . همچنين در اين باره بايد به زحمات علامه اميني اشاره كرد كه با تاليف كتابي در بيش از 10 مجلد پيرامون حادثه تاريخي غدير همه مسلمانان را به تعميق در آن حادثه تاريخي دعوت مي كند.
با نگاهي به آثار شرف الدين و ديگر مصلحان بزرگ چون اميني و مير حامد حسين و... و اقدامات بزرگ و موثري چون پيشنهاد و تاسيس « دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه » به خوبي در مي يابيم كه يكي از اهداف آنان از نگارش اين آثار و تاسيس نهادهايي چون دارالتقريب دعوت مسلمانان به ژرف انديشي است ; چرا كه بسياري از مسلمانان پيش تر هم از استنادات تاريخي و روايي بوده اند ولي آنچه كمتر بدان پرداخته شده تعمق و تدبر در آن ها بوده است ; يا آن چنان از هم دور بوده اند كه امكان گفت وگو و تضارب آرا ميان آنان وجود نگذاشته است .
اين در حالي است كه دين مبين اسلام جهانيان را به علم و فرا گرفتن دانش تدبر و ژرف انديشي فراخوانده است و مردم را به دانش دوستي و دانشمند پروري دعوت نموده است و در جاي جاي قرآن مجيد به تدبر تفكر انديشيدن و پي بردن به حقايق دعوت كرده است . استفهام هاي توبيخي قرآن در اين باره دليل و گواه روشني بر اين مدعاست . (9 )
از اين رو براي بازگشت به مجد و عظمت شايسته مسلمين همه مسلمانان به ويژه عالمان بايد در مورد دين و عقايد اسلام علم و آشنايي صحيح و عميق به دست آورند و از هرگونه سطحي نگري و اعتقادات سست و بي پايه پرهيز نمايند كه با اين كار هم توطئه دشمنان در دور نگه داشتن مسلمانان از علوم و معارف بي اثر مانده هم خود به حقيقت دين رسيده از سرچشمه هاي پاك دين سيراب مي شوند.
ج . تعصبات مذهبي
يك از موانع رسيدن به همگرايي اسلامي تعصبات مذهبي است كه مانع فهم حقيقت دين مي گردد.
در اين باره بايد دانست تا زماني كه همه افراد به ويژه عالمان و دانشمندان از شرح صدر و قدرت تحمل ديگران برخوردار نگردند از كشف حقايق باز مانده گامي در اين راه بر نمي دارند.
تعصبات مذهبي از عوامل اساسي دور ماندن از حقيقت است و افراد را به پايبندي به خواست هاي شخصي و عدم انعطاف در شنيدن سخن و سوداي ديگران فرا مي خواند.
راه كشف حقيقت كنار گذاشتن تعصبات مذهبي و احساسات و عواطف شخصي است كه به هر دليل بدان تعلق خاطر پيدا شده است و تا زماني كه امر بر اين منوال باشد و ما تحت تاثير حساسيت هاي مذهبي باشيم نمي توانيم در راه همگرايي مسلمانان گام برداريم . در اين راه لازم است كه اختلافات را در محدوده بحث هاي علمي منحصر كنيم و از تعصباتي كه نسل هاي گذشته براي ما به ارث گذاشته اند و در اثبات آن هيچ سند و مدركي وجود ندارد دست كشيده به ائمه معصومان و در راس آنان اميرمومنان عليهم السلام اقتدا كنيم و به شيوه هاي تعامل آنان با مخالفين اعتقادي خود توجه كرده عمل نماييم . (10 )
مسئله تعصب و تقليد غير مجاز در اموري كه باب اجتهاد در آنها باز است در صدر اسلام نمونه اي نداشته و مسلمانان با اجتهاد آزاد و اختلاف نظر طبيعي به دور از دشمني جدايي و تعصب در كنار همديگر مي زيستند ولي در دوره هاي بعد پاي تعصب به ميان آمد و چهار مذهب حنفي و مالكي حنبلي و شافعي در بين اهل سنت پيدا شد و پيروان اين چهار مكتب نسبت به موسس آن تعصب به خرج دادند تاآنجا كه باب اجتهاد را به روي خود بستند و تنها از آنان تقليد كردند در حالي كه در زمان اين فقها و شاگردان برجسته آنان تعصبي وجود نداشت و هر دسته تنها خود را بر حق و ديگران را بر باطل نمي دانست بلكه نسبت به افكار و نظريات يك ديگر احترام مي گذاشتند . (11 )
اين تعصبات در پيوند با سياست و استعمار توانست موجبات تفرقه و جدايي امت اسلام را در دوره هاي بعد تا عصر كنوني فراهم نمايد.
شيخ محمود شلتوت در ضمن فتواي تاريخي خود در اين باره مي گويد :
بنابراين سزاوار است كه مسلمانان اين حقيقت را دريابند و از تعصب نا حق و ناروايي كه نسبت به مكتب معيني دارند دوري گزينند زيرا دين خدا و شريعت او تابع مكتبي نبوده و در احتكار و انحصار مكتب معيني نخواهد بود . (12 )
وي پس از صدور فتواي تاريخي خود در پاسخ به اين سوال كه « وظيفه و هدف دانشگاه الازهردر اين دوره چيست » گفت :
مهم ترين نقطه اساسي در برنامه من عبارت است از پيكار با تعصبات و تحقيق و بررسي علوم ديني در محيطي پر از صفا و برادري بحث در يافتن بهترين راهي كه بتوان به تحكيم دين و ايمان خدمت كرد و پيروي از دليل قوي از هر افقي كه بدرخشد » . (13 )
ابوزهره استاد دانشگاه الازهر و رئيس دانشكده حقوق قاهره در اين باره مي گويد :
در نتيجه تعصبات مذهبي و قومي افتراق و اختلاف موجود ميان مسلمين در فكر و احساس و انگيزه و شعور آنان رخنه كرده به حدي كه يك مسلمان به مسلمان ديگري كه با او در انگيزه فكري اختلاف دارد به ديده دشمني كه در كمين او نشسته است مي نگرد نه مخالفي كه هر دو در جستجوي حقايق شريعت الهي اند. تعصب افكار مذهبي او را طوري گمراه كرده كه آن چه براي او اهميت دارد دفاع از فكر و انديشه خود و پيروي آن است نه دفاع از دين و پيروزي دين و اهل يقين . (14 )
د. اتهامات واهي و شايعات كذب
يكي ديگر از عوامل تفرقه و يا موانع وحدت و همگرايي بين مسلمانان اتهاماتي است كه مسلمانان نسبت به همديگر وارد مي سازند.
ريشه برخي از نسبت هاي ناروا در هواهاي نفساني و انديشه هاي هوس آلود و ريشه برخي ديگر از آنها در توطئه هاي استعماري و استكباري است كه با استفاده از زمينه هاي موجود در بين مسلمانان رواج بيشتري يافته است . گاه اين افتراها به حدي مبتذل است كه مايه تعجب همه ـ چه شيعه و چه سني ـ است زيرا كه هيچ پايه و اساسي نداشته و از ساخته هاي دست بيگانگان است .
ريشه برخي ديگر از اين نسبت هاي ناروا و دروغ هاي بزرگ جهل و ناآگاهي مسلمانان نسبت به يكديگر است و اين نوع نسبت ها با عميق تر شدن شكاف و جدايي ميان مسلمانان پيوسته رو به رشد و گسترش بوده اند چرا كه دوري مسلمانان از همديگر و نبودن زمينه هاي تفاهم و گفتگو موجبات عدم شناخت از همديگر را فراهم آورده است .
سيد شرف الدين با اشاره به وضعيت دردناكي كه مسلمانان بر اثر خصومت هاو دشمني ها نسبت به همديگر مبتلا شده بودند مي گويد :
افسوس و صد افسوس كه برادران مسلمان كه به يك مبدا و به يك دين معتقدند حضورشان در پهنه حيات هميشه حضوري خصمانه بوده است و پيوسته با هم درگير شده اند و چونان مردم بي فرهنگ درگيري را به اوج رسانيده اند... اين است جو اجتماعي نگراني بار مسلمين در طول سال و سده ها! و اين است مصيبت هايي كه از هر سوي ما را در ميان گرفته است از پيش و پس و از راست و چپ و در اين ميان قلم هايي كه به كار مي افتد... گاه قلم هايي است كه اميد هيچ چيزي به نوشته هاي آنها نيست و گاه قلم هايي است كه مزدور و گاه قلم هايي در گروه گرايي و گاه دستخوش احساسات و در كشاكش اين اوضاع است كه جامعه اسلام به سقوط كشانيده مي شود . (15 )
در اين باره در مقدمه كتاب « النص و الاجتهاد » چنين آمده است :
نظر شرف الدين اين بود كه بسياري از اختلافات سني و شيعه پايه درستي ندارد بلكه سرچشمه آنها دروغ ها و اتهام ها و تبليغاتي است كه در شرايط زماني خاص مطرح شده است و قدرت هاي سياسي گذشته آنها را اشاعه داده اند . (16 )
در كتاب « الفصول المهمه » به برخي از موانع همگرايي بين مسلمين اشاره شده است سيد شرف الدين در اين زمينه تكفير و تحقيري كه نسبت به شيعه صورت مي گيرد و نيز روي برگرداندن از مذهب اهل بيت را از جمله عوامل دوري مسلمين و از جمله موانع همگرايي شمرده است . (17 ) و به نظر او شيعيان بدين سبب از برادران اهل سنت خود فاصله گرفته اند كه آنان نسبت به شيعيان اتهاماتي وارد مي سازند و همچنين به اين دليل كه اهل سنت از مذهب اهل بيت اعراض داشته اند. بي شك عوامل ديگر جدايي در ايراد اتهامات و نسبت هاي ناروا بي تاثير نيست عواملي كه موجبات دوري مسلمانان را از همديگر فراهم نموده و براثر اين دوري شناخت آنان از همديگر به حداقل رسيده و در اين حال توطئه گران با شايعه پراكني دروغ هايي را رواج داده و افكار مسلمين را نسبت به هم تحريك نموده و نا آگاهان از مسلمانان خود رواج اين شايعات و اتهامات دروغ را در سطح وسيعي مرتكب شده اند و اين مسئله اختصاص به گروهي خاص نداشته و در ميان شيعيان هم افرادي يافت شده اند كه عهده دار نشر اكاذيب و وارد ساختن و رواج اتهامات نسبت به اهل سنت بوده اند و خواسته يا ناخواسته آتش بيار معركه جدايي و تفرقه بين مسلمانان شده اند و بدون در نظر گرفتن مصالح عالي مسلمانان اقدام به عميق سازي شكاف به وجود آمده بين مسلمانان نموده اند و اين اقدامات تفرقه افكنانه زماني پايان خواهد يافت كه همه مسلمانان يك تصميم جمعي بر منع شايعه پراكني و رواج اتهامات بر عليه يكديگر گرفته و پيروان خود را به رعايت و اجراي اين تصميم ملزم نمايند به اميد آن روز.
پي نوشت ها :
(1 ) همبستگي مذاهب اسلام ص .68
(2 ) همان .
(3 )استراتژي وحدت در انديشه سياسي اسلام سيد احمد موثقي ج 2 ص .164
(4 ) همبستگي مذاهب اسلام عبدالكريم بي آزار شيرازي ص 69 .70
(5 ) همان ص .310
(6 ) استراتژي وحدت در انديشه سياسي اسلام سيد احمد موثقي ج 2 ص .163
(7 ) همان ص .166
(8 ) جعفر سبحاني منطق شيعه در كنگره ها و مجامع علمي ص .6
(9 ) ر . ك : سوره نسا آيه 82 ; سوره محمد آيه 24 ; سوره مومنون آيه 68 ; سوره ص آيه .29
(10 ) برگرفته از نداالوحده و التقريب بين المسلمين و مذاهبهم محمد واعظ زاده خراساني ص .102
(11 ) همبستگي مذاهب اسلام عبدالكريم بي آزار شيرازي ص 99 ـ .100
(12 ) همبستگي مذاهب اسلام ص .311
(13 ) همان ص .321
(14 ) توحيد كلمه عبدالكريم بي آزار شيرازي ص 148 نقل از استراتژي وحدت در انديشه سياسي اسلام سيد احمد موثقي ج 2 ص .228
(15 ) شرف الدين محمدرضا حكيمي ص 180 دفتر نشر فرهنگ اسلامي .
(16 ) النص و الاجتهاد ص 7 و .506
(17 )الفصول المهمه ص .180
منبع : نشريه پگاه حوزه شماره 157
اخيرا دست هاي استعمار كتابي مجهول المولف و پر از دروغ و افترا را چاپ كرده كه به دروغ آن را به شخصي كه مدتي در نجف و در حوزه علميه آن به تحصيل پرداخته و سپس از مذهب شيعه رويگردان شده نسبت داده است و آن را با تيراژ بسيار زياد چند ده ميليوني چاپ و منتشر كرده در ميان حجاج كشور سعودي توزيع كرده اند
از جمله تلاش هاي استعمار در مرحله نخست ايجاد نظام هاي ضد ديني و در مرحله دوم حمايت فراوان اقتصادي سياسي و فرهنگي از آنها است . به اين ترتيب كشورهاي مختلف با حمايت از اسلام آمريكايي در مقابل اسلام ناب ايستادگي كرده به ترسيم چهره اي غير واقعي از اسلام كه از حقايق و معارف ناب اسلامي تهي است منتهي شده است و اين امر عملا موجبات تفرقه و جدايي مسلمانان را فراهم كرده است
سطحي نگري از بزرگ ترين زمينه هاي تفرقه و مناسب ترين وسيله براي پياده شدن نقشه هاي استعمار است لذا دشمنان اسلام همواره كوشيده اند تا مسلمانان را از تحقيق و پژوهش و ژرف انديشي باز دارند; چرا كه با ژرف نگري مي توانند به سرچشمه هاي زلال وحدت برسند و مايه هاي اختلاف را تنها در امور فرعي و جزئي بيابند و با گرد آمدن حول محور اصول به ريسمان استوار خدايي چنگ زنند
براي بازگشت به مجد و عظمت شايسته مسلمين همه مسلمانان به ويژه عالمان بايد در مورد دين و عقايد اسلام علم و آشنايي صحيح و عميق به دست آورند و از هرگونه سطحي نگري و اعتقادات سست و بي پايه پرهيز نمايند كه با اين كار هم توطئه دشمنان در دور نگه داشتن مسلمانان از علوم و معارف بي اثر مانده هم خود به حقيقت دين رسيده از سرچشمه هاي پاك دين سيراب مي شوند
