كتاب « اسلامي سازي معرفت » را مجيد مرادي تدوين و ترجمه كرده و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه آن را در 257 صفحه منتشر كرده است .
جريان اثبات گرايي در علم كه اگوست كنت آن را سازماندهي كرد هم از سوي متفكران غربي به نقد كشيده شد و هم از سوي متفكران مسلمان . مهم ترين عناصر نظريه اثبات گرايي اعتقاد به وحدت روش شناختي علوم طبيعي و علوم انساني و اجتماعي رد هرگونه منبع خارجي براي حقيقت آزادسازي نظريه اجتماعي از قيد خداشناسي و متافيزيك تجربه گرايي و تفكيك ارزشها از علم است .
چنانچه در غرب پوير و اصحاب مكتب فرانكفورت ـ كه به سبب انتقادشان به نظريه اثبات گرايي مكتب انتقادي نام گرفتند ـ كليت و يا تك تك عناصر اثبات گرايي را به نقد كشيدند اصحاب نظريه اسلامي سازي معرفت هم انتقادات كم و بيش مشابهي را متوجه آن كردند.
هر چند در مواردي مانند نسبيت حقيقت و رد هرگونه جزم از آنان جدا مي شوند. اينان همان گونه كه واقعيت را پيوسته با ارزش و دانش را مرتبط با علائق و توصيف را همسايه تجويز مي دانند وحي را هم به عنوان منبعي اساسي براي معرفت به شمار مي آورند و بر آنند كه حقيقت علمي منحصر به تجربه و وجود واقعي منحصر به وجود مادي نيست و گذشته از روش استنباطي روش تجربي و روش تاريخي روش چهارمي به نام روش اسلامي را مطرح مي كنند كه وحي را منبعي معرفتي در حوزه علوم اجتماعي و ديگر حوزه ها مي داند و مي تواند در سه سطح به كمك علوم اجتماعي بشتابد : رشد و ارتقاي معرفتي علوم اجتماعي تصحيح خطاهاي متافيزيك علوم اجتماعي و پي ريزي قواعد اجتماعي .
علم ديني
كتاب « علم ديني » را كه گزارشي از ديدگاه برخي متفكران ايراني پيرامون چيستي و امكان و ضرورت علم ديني است حميدرضا حسني و مهدي علي پور و محمدتقي موحد ابطحي تدوين و تعليق كرده اند و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه آن را در 234 صفحه منتشر كرده است .
پژوهش در مباني فلسفي معرفت شناختي و روش شناختي علم ديني و بررسي نسبت بين علم و دين به منظور بررسي و تبيين امكان ضرورت و ساختار علم ديني از ضرورت هاي پژوهشي در حوزه فلسفه علوم انساني و اجتماعي به شمار مي رود.
اين مجموعه حاصل برخي از مهم ترين ديدگاه هايي است كه در زمينه علم ديني در ايران ابراز شده است . در اين مجموعه سعي بر آن بوده است كه هم ديدگاه هاي مخالف امكان تحقق علم ديني و هم طيف متنوعي از ديدگاه هاي موافق با آن ارائه و بررسي شود. برخي از ديدگاه ها علم ديني را نه ممكن مي دانند و نه ضروري . در مقابل ديدگاه هاي ديگر كه از طيف متنوع و گسترده اي برخوردارند و علم ديني را امري ضروري ممكن و حتي برخي تحقق يافته مي دانند. در اين ميان شايد طبيعي ترين ديدگاه در باب علم ديني ديدگاهي است كه در حوزه هاي ديني به طور روشمند در استنباط معارف ديني رايج و به روش اجتهادي موسوم است .
گروه فلسفه علوم انساني پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در مجال مختصر اين اثر ملاحظاتي را در پي اين ديدگاه ها عرضه داشته كه اميد است پژوهشگران گرانقدر حوزه و دانشگاه با رهنمودهاي ارزشمند خود در اين زمينه بر غناي اين مباحث در عرصه علمي كشور بيفزايند.
جوان و آرامش روان
كتاب « جوان و آرامش روان » را علي نقي فقيهي نوشته و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه آن را در 368 صفحه منتشر كرده است .
از مهمترين هدف هاي علمي پژوهشي دبيرخانه دائمي همايش مشاوره از ديدگاه اسلامي كشف روش هاي درمان اختلالات رواني از متون اسلامي و ارائه راهكارهاي درماني برداشت شده از قرآن و احاديث و به تجربه گذاشتن آنهاست . اين كتاب دربردارنده 24 مقاله برگزيده سومين همايش مشاوره اسلامي است كه در هفت محور : « مشاوره و نظريه پردازي » « مشاوره و آسيب ها » « مشاوره و اضطراب » « مشاوره و مشكلات رواني نوجوانان و جوانان » « مشاوره و شناخت ـ رفتار درمانگري » « مشاوره و زوج درمانگري » « مشاوره و سلامت روان » تنظيم شده و به برخي يافته هاي جديد در راستاي هدف ياد شده دست يافته است از جمله : « شناسايي برخي روش هاي درماني آسيب زا » « شيوه زوج درمانگري براي حل مشكلات خانوادگي » « روش شناخت ـ رفتار درمانگري اسلامي در درمان اختلالات عاطفي چون ; افسردگي و وسواس » و « آداب و وظايف ديني به مثابه راهكارهاي معنوي در رفع اضطراب و ناسازگاري هاي اجتماعي و.... » .
عقل و دين از ديدگاه كانت
كتاب « عقل و دين از ديدگاه كانت » را رضا بخشايش نوشته و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه آن را در 171 صفحه منتشر كرده است .
به نظر كانت ايمان خردورزانه مبتني بر زمينه عقل عملي است و نه عقل نظري ; زيرا عقل نظري توانايي اثبات درستي يا نادرستي دعاوي ديني را ندارد. چنين ايماني از وجدان اخلاقي انسان نشات مي گيرد. اين ايمان گرچه امكان همراهي با باور نظري ـ نه شناخت نظري ـ به مفهوم خداوند از طريق ايده عقل محض برهان نظم و غايت را نيز دارد ولي مراجعه مستقيم به كتاب مقدس و كاوش در محتواي آن به منظور ساخته شدن انسان هاي بهتر و آراستگي به اخلاق و كردار نيك فرجامين غايت دينداري است .
به نظر كانت كليت (فاقد شقاق و جدايي فرقه اي بودن ) اصالت و پاكي تغييرناپذيري و رابطه بر زمينه اصل آزادي چهار خصيصه يك نهاد ديني و نشانه هاي آن است . كانت در معرفي خداوند به اوصافي مانند محيط بودن بر زمان صانع اخلاقي بودن لطف داشتن و غايت الغايات هستي بودن تكيه مي كند. كانت به طور گذرا به مباحثي همچون شكرگزاري توكل و رضا به قضاي الهي نيز مي پردازد.
كانت براي اين مسئله كه ذات خدا ناشناختي است مبنايي فلسفي به دست داده و راه را براي شناخت خداوند از طريق علم حصولي و با دلايل فلسفي مسدود مي داند. در عين حال باور صادق موجه به گزاره ها و اعتقادات ديني را ممكن مي داند. كانت آنجا كه از عقل محض عملي سخن مي گويد بر تقدم عقل بر دين حكم رانده و آنجا كه به خدا و صفات او نزديك مي شود به تقدم دين و تدين بر عقل و تعقل تمايل نشان مي دهد.
خلافت فاطميان
كتاب « زمينه هاي پيدايش خلافت فاطميان » را محمدعلي چلونگر نوشته و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه آن را در 256 صفحه منتشر كرده است .
از زمان فتح افريقيه و مغرب توسط مسلمانان آتش مخالفت و شورش عليه امويان و عباسيان در اين منطقه شعله ور بود. اسماعيليان در نيمه دوم قرن سوم هجري با اعزام « ابوعبدالله شيعي » دعوت خود را در افريقيه و مغرب آغاز كردند و كمتر از دو دهه موفق به تشكيل مهم ترين حكومت شيعي تا آن تاريخ شدند. تشكيل اين حكومت در ميان بربرها مبتني بر زمينه هاي سياسي اجتماعي فرهنگي مذهبي و اقتصادي مهمي بود. ضعف عباسيان در اواخر قرن سوم موقعيت جغرافيايي افريقيه و مراكز اصلي آن اختلاف ميان مخالفان فاطميان ضعف سياسي و نظامي فرقه شيعي زيدي در اواخر قرن سوم و رهبري واحد و نيرومند فاطميان در مغرب از جمله اين زمينه هاست . نفوذ علويان و شيعيان نيز كه از قرن دوم در افريقيه و مغرب از پايگاهي رفيع برخوردار بودند در اقبال به فاطميان كمك شايان كرد.
موقعيت تجاري افريقيه و مغرب علاوه بر اين كه از لحاظ اقتصادي جايگاه ممتازي براي تشكيل خلافت فاطميان ايجاد كرده بود موجب شده بود داعيان فاطمي از مراكز و شبكه راه هاي تجاري براي گسترش قيام نيز بهره ببرند.
بحران اقتصادي افريقيه و مغرب در اواخر قرن سوم موقعيت ويژه اي براي تبليغ اصول مساوات جويانه اسماعيليان فراهم كرد و فاطميان با طرح شعارهاي اميدبخش قبايل درمانده را مجذوب حكومت خويش كردند.
نظام قضايي عصر صفوي
كتاب « نظام قضايي عصر صفوي » را حسن زنديه ترجمه كرده و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه آن را در 184 صفحه منتشر نموده است .
در عصر صفوي تا نيمه سده هفدهم ميلادي شاه نقش مهمي در امور قضايي داشت . از آن پس « ديوان بيگي » نماينده تام الاختيار شاه در حقوق عمومي و نمايندگان وي در رده هاي پايين تر بيشتر كارهاي قضايي را بر عهده داشتند.
جايگاه ديوان بيگي در مقايسه با حكام شرع چندان برجسته و استحكام يافته بود كه كسي نمي توانست با او به چالش برآيد. « صدر » نيز كه رياست تشكيلات مذهبي قضايي و اوقاف آن دوره را به عهده داشت مهم ترين منصب مذهبي در عصر صفوي بود. نقش ديوان بيگي در امور قضايي شناسايي بيشتر متصديان اين مقام كاركرد نظام محكمه بازجويي كيفيت تشكيلات قضايي و ماهيت احكام و اجراي آن ها همچنين نقش صدر كاركرد او تقسيم بندي اين منصب به صدر خاصه و عامه وظايف قضايي صدر و ديگر اعضاي نهاد مذهبي اي كه او در انجام وظيفه اش ياري مي كردند صدور عصر صفوي و سال هاي صدارت آن ها تشكيل دهنده بخش هاي اين كتاب است .
نظام قضايي مركزي تشكيلات قضايي ايالات كه مقامات رده هاي پايين تر نظير كلانتر نقيب احداث محتسب و يارغو آن ها را اداره مي كردند و در مجموع « كاركرد نظام قضايي عصر صفوي » موضوعي است كه اين كتاب به كاوش آن پرداخته است .
گامي به سوي علم ديني
كتاب « گامي به سوي علم ديني » را حسين بستان نوشته و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه آن را در 167 صفحه منتشر كرده است .
در فهرست مطالب كتاب مذكور عناوين زير ديده مي شود : صدق و عقلانيت نظريه هاي صدق عقلانيت مطلق عقلانيت نسبي تعريف علم قلمرو و روش علم ويژگي هاي شناخت علمي چيستي علم ديني و عناوين متعدد ديگر.
جامعه شناسي كجروي
كتاب « جامعه شناسي كجروي » را علي سليمي و محمد داوري نوشته اند و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه چاپ دوم آن را در 544 صفحه به چاپ رسانده است .
مجموعه حاضر محصول مقدماتي طرح پژوهشي است كه بنا دارد فهم اجتماعي « كجروي » را به ديدگاههاي اسلامي پيوند بزند و حاصل را در قالب الگويي نظري به جامعه علمي عرضه كند. مقدمه كتاب به پيشينه منابع روشهاي شناخت ويژگيها و واقعيتهاي علم ورزي در حوزه « جامعه شناسي كجروي » پرداخته است . فصل نخست چيستي كجروي و طبيعت اجتماعي آن را با هدف شناخت مفهوم طبيعت و ويژگيهايش تحليل مي كند. فصل دوم كار را با بررسي نكات شايان توجه در شناخت صحيح قشرها گروهها و افرادي پي مي گيرد كه پديدآورنده رفتارهاي كجروانه در جامعه اند. فصل سوم دربردارنده تبيينهاي كجروي و مفهوم و ويژگيهاي تبيين در علوم اجتماعي و قلمرو مطالعه جرم و كجروي است و فصل چهارم با بيان پيشنهادهاي كنترلي تبيينهاي كجروي و مكانيسمها و راهكارهاي كنترل اجتماعي گامي در راه معرفي اين گستره برمي دارد.