نوروز با اسكناس 5000 توماني در جيب كودكان !
مجيد زندي
از صبح دوشنبه هفته آينده بانك هاي كشور اسكناس جديدالانتشار 50000 ريالي (پنج هزار توماني ) را در اختيار مشتريان قرار مي دهند و اين اسكناس به عنوان درشت رقم ترين اسكناس رايج رسما وارد مبادلات بازرگاني مردم ايران خواهد شد.
توليد چاپ و انتشارات اين اسكناس ها پس از عرضه 6 ميليون برگ به طور دائم ادامه خواهد داشت و همچون ساير اسكناس ها چاپ آن ادامه خواهد يافت .
اگر چه اسكناس نو همزمان با نوروز حركت خوش يمني است اما همچنانكه در پشت اسكناس به نقل از پيامبر گرامي اسلام آورده شده كه « اگر دانش در ثريا هم باشد مرداني از سرزمين پارس بر آن دست خواهند يافت » اي كاش مسئولان اقتصادي كشور راههاي كاهش تورم را هم به درستي بياموزند تا مردم اين سرزمين مجبور نباشند هر چند سال صفر ديگري را به اسكناس هاي رايج خود اضافه كنند و اسكناس هايي باارقام هاي درشت تر را همزمان با گراني كالاها وخدمات به نظاره بنشينند تا حدي كه دو بسته از همين اسكناس 5000 توماني به رقم كلان يك ميليون توماني رسيده كه روزگاري ترسيم آن خارج از پذيرش ذهن و غيرقابل باور مي نمود.
كاهش ارزش پول ملي اگر چه تا حدودي براي افزايش صارات غيرنفت كشورها موثر است و كشوري همانند ژاپن و تركيه در اين زمينه پيشگام بوده اند و به نتايج بسيار مثبتي هم رسيده اند; اما بايد با شرايط داخلي مردم هم همخواني داشته باشد . يعني اگر قرار است اين اسكناس 5000 توماني را به راننده تاكسي بدهيم و از او بخواهيم 150 تومان كسر نمايد و يا اگر به شاطر محله بدهيم و از او دو قرص نان 50 توماني تقاضا كينم چه شرايطي فراهم خواهد شد
به هر حال چه بخواهيم چه نه اين اسكناس عنقريب در جيب مردم و حتي كودكان و نوجوانان ماقرار مي گيرد كه بعضا آزين سفره هاي هفت سين هم قرار خواهد گرفت اما آيا اين اسكناس مي تواند آخرين دوره افزايش شماره نقطه ها بر روي اسكناس ها در كشور ما باشد و همانند كشور تركيه بخاطر خسته شدن مردم آن از شمارش نقطه هاي روي اسكناس هاي يك ميليون ليري دولت مركزي به يكباره پنج صفر را از روي اسكناس ها پاك كند اما ارزش آن كمافي السابق بماند !
مردم انتظار دارند در شرايطي كه وزارت امور اقتصادي و دارايي و بانك مركزي ايران به فكر چاپ اسكناس هاي 5000 توماني افتاده اند با استفاده از نظرات طراحان اقتصادي به رونق اقتصادي سفره خانواده ها هم همت نمايند.
در اين زمينه دكتر مرتضي الله داد اقتصاددان و عضو هيات علمي دانشگاه نيز با پذيرش اثر رواني چاپ ارقام درشت تر در شرايط معمولي بر قيمت ها به گزارشگر ما مي گويد : مشكل تورم در اقتصاد ملي چاپ اسكناس 5000 توماني يا 2000 توماني نيست زيرا در كشور ما عوامل متعددي از جمله افزايش قيمت مسكن بنزين و... هم به اثرات تورمي دامن مي زنند.
وي ادامه مي دهد : ريشه اصلي تورم در كشور افزايش نقدينگي است كه درسالهاي اخير نه تنها مهار نشده كه همه ساله اضافه هم شده است تا حدي كه وضعيت تورمي دركشور چاره اي جز چاپ اسكناس با ارقام بزرگتر پيش پاي مسئولان بانك مركزي و وزارت اقتصاد قرار نداده است .
اين كارشناس مسايل پولي و بانكي ادامه مي دهد : با شرايطي كه در كشورما حاكم است حتي اسكناس هاي 50 هزار توماني و 100 هزار توماني هم مي تواند منشتر شود زيرا اسكناس به تنهايي تورم زانيست اما چون بانك مركزي براي حفظ چنين اسكناس هاي با مشكلات امنيتي مواجه است به چاپ چك پول هاي 50 و 100 هزار توماني مبادرت ورزيده كه مشتريان بانك ها بايد آن را پشت نويسي كنند وتلفن و آدرس بدهند.
وي ادامه مي دهد : در حال حاضر هم اگر چه بانك ها چك پول ها را صادر مي كنند. اما اين چك پول ها فقط در اولين يا در تع دادي از بانك هاي خصوصي دومين خرج بايد به بانك بازگردد و كارايي فراواني ندارد.
دكتر الله داد با انتقاد از رواج كند استفاده از پول الكترونيكي در كشور هم مي افزايد : اصل ايجاد اين سيستم براي استفاده جايگزين با اسكناس بوده كه هنوز اين طرح موفق نبوده كه لازم است دولت شرايطي را ايجاد كند تا مبادلات پولي با استفاده از كارت هاي اعتباري افزايش يابد.
البته بانك مركزي هم در اطلاعيه خود چاپ اسكناس 5000 توماني را به منظور تسهيل در امر مبادلات و امكان خدمت رساني بيشتر شعب بانك ها به مردم و اصلاح تركيب پول كشور ارزيابي كرده است .
سيدجليل جليليان مديركل ريالي و نشر بانك مركزي هم در گفت وگو با خبرنگاران ضريب ايمني اسكناس 5000 توماني را بالا مي داند و مي گويد : براي جلوگيري از سواستفاده و چاپ تقلبي اين اسكناس طرح « ديد از داخل » گنجانده شد كه عدد يا شكلي را به صورت مكمل در دو طرف اسكناس به تصوير مي كشد و عدد 50 هزار ريال در پشت و روي اسكناس گنجانده شده كه آن نيز از طرح هاي ايمني بخش به اين اسكناس مي باشد.
وي مي افزايد : وضعيت سرانه اسكناس در كشور ما اصلا مناسب نيست . در حاليكه اين سرانه در كشورهاي اروپايي 12 تا 16 برگ و در هند و پاكستان 44 و 50 برگ است اين رقم متاسفانه در ايران 111 برگ است .
وي ادامه مي دهد : تعداد برگ هاي اسكناس در ايران در سال 1356 600 ميليون برگ بوده كه اين رقم اكنون به 7 ميليارد و 600 ميليون برگ افزايش يافته است .
به گفته جليليان ايران داراي 6 ميليارد و 300 ميليون قطعه سكه است كه سرانه هر ايراني 92 قطعه مي باشد اما سرانه در ساير كشور 300 سكه است كه كشور ما در اين زمينه عقب است .
وي مي افزايد : عمر متوسط اسكناس در كشور ما فقط 5 سال است تا حدي كه در مورد اسكناس هاي ريز مانند 50 توماني اين زمان به يكسال هم نمي رسد.
وي ادامه مي دهد : عمر متوسط اسكناس هاي درشت نيز در دوره قبل 3 سال و نيم بوده كه باتلاش روابط عمومي بانك مركزي و تبليغات موثر در خصوص نگهداري صحيح از برگ هاي اسكناس اين عمر به 5 سال افزايش يافته است .
وي همچنين در خصوص جايگزين اسكناس هاي فرسوده در كشور هم مي گويد : يك ميليارد و 400 ميليون برگ از 7 6 ميليارد برگ اسكناس موجود در كشورفرسوده است كه بانك مركزي و 45 هزارتحويلدار شبكه بانكي توانسته اند 50 درصد از برگ هاي فرسوده را از سيستم مبادلات پولي كشور خارج نمايند تا حدي كه ركورد از رده خارج كردن اسكناس هاي فرسوده در شبكه بانكي 706 ميليون برگ طي يكسال بوده است .
وي در باره شرايط نابودي فوري چك پول ها عليرغم صرف هزينه هنگفت براي چاپ آن هم مي افزايد : شايد چك پول مانند اسكناس سرعت نقدشوندگي بالايي داشته باشد اماعمر آن بسيار كوتاه است چرا كه يك چك پول به محض رسيدن به شعبه بانك توسط تحويل دار ابطال و از جريان خارج مي شود.
آقاي جليليان در خصوص هزينه چاپ هر برگ اسكناس هم مي گويد : هرچه ارزش اسمي اسكناس بيشتر باشد به خاطر جلوگيري از مقوله جعل آن فاكتورهاي بيشتري در بخش ايمني رعايت مي شود و هزينه چاپ را افزايش مي دهد كه در هر حالت هزينه توليد هر برگ اسكناس از 91 ريال براي اسكناس 10 توماني تا 299 ريال براي اسكناس 2 هزار توماني است كه هزينه چاپ اسكناس 5000 توماني هم در پايان سال آينده محاسبه و اعلام خواهد شد.
در اين باره دكتر غلامرضا اسلامي بيدگلي اقتصاددان و عضو هيات عملي دانشگاه تهران هم درگفت و گو با گزارشگر ما مي گويد : من مزاياي اين كار را بيشتر از معايب آن مي بينم زيرا بانك مركزي چه اسكناس 500 توماني و چه 5000 توماني چاپ كند به يك اندازه كاغذ نياز دارد . پس چاپ يك اسكناس 5000 توماني به اندازه 10 اسكناس 500 توماني صرفه جويي شده است .
وي مي گويد : اين كار حمل ونقل پول را هم براي مردم آسان مي سازد زيرا يك بسته 100 تايي آن 500 هزار تومان خواهد شد و همين كار باعث تسهيل در مبادلات تجاري مي شود.
وي مي افزايد : نظريه اي اقتصادي وجود دارد كه مي گويد پول بد پول خوب را از جريان خارج مي كند و اين براي پول هاي پرقدرت است زيرا شما تا اسكناس 1000 توماني كهنه داري اسكناس نو خود را خرج نمي كني و از لحاظ رواني هم تا اسكناس نو را در اختيار داري سعي مي كني كمتر آن را خرج كني يا اصلا آن را خرج نكني كه اين اثر رواني حتي مي تواند ـ اگر چه محدودـ نقشي براي مهار هزينه هاي زندگي داشته باشد كه در حد همين رويه معمولي اثرگذار است .
دكتر اسلامي بيدگلي ادامه مي دهد : هر چجند سال يكبار مردم به اسكناس هاي درشت تر نياز دارند و از عمر 1000 توماني چندين دهه و از 2000 توماني هم چند سال گذشته است و اسكناس با ارزش بالاتر نياز امروز است . زيرا بانك مركزي هر كشوري موظف است براي آسايش مردم در مبادلات بانكي هم طرح و برنامه هايي مخصوص داشته باشد تا گردش پول را تسهيل نمايد.
وي در باره اثرات منفي اين كار براي كاهش ارزش پول ملي با اضافه شدن نقطه هاي جديد به رقم اسكناس ها هم مي افزايد : ممكن است آثار رواني داشته باشد اما مشكلات تورمي كشورربطي به ارزش اسكناس ندارد ولي نمي توان بخاطر اثرات رواني كاهش ارزش پول ملي تسهيلات بانكي را در اختيار مردم قرار ندهد.
لازم به يادآوري است اسكناس 5000 توماني كه از هفته آينده در اختيار مردم قرار مي گيرد اصول امنيتي زير را دارا مي باشد : نخ امنيتي پنجره اي از نوع هولوگرافي با عرض 2 5 ميلي متربا آرم بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران كه تغيير رنگي در سطوح طرح درج شده بر روي آن با مقدار كمي تغيير زوايه تابي نور قابل مشاهده خواهد بود همچنين درج نوشته بي رنگ 50000 در متن آن قرار دارد كه در مقابل تابش نور به سهولت قابل رويت مي باشد.
طرح مخفي در قسمت كتيبه پايين سمت چپ تصوير حضرت امام (ره ) هم كه با نوشته حروف انگليسي پنجاه هزار ريال با تغيير زاويه ديد از روبرو مشخص خواهد شد و همچنين در طرح كتيبه مجاور تصوير در سمت راست تصوير عدد 50000 ريال به صورت عمودي درج گرديده كه اين عدد از جهت عرضي به سهولت قابل مشاهده مي باشد. براي ديدن اين موارد بايستي اسكناس را به صورت خوابيده در كف دست و در مقابل تابش نور نه چندان زياد در راستاي ديد چشم قرار داد.
سمت چپ و پايين سه نقطه برجسته (دو نقطه با هم درداخل يك كادر و يك نقطه به تنهايي در داخل يك كادر) به صورت عمودي براي سهولت شناسايي اين اسكناس توسط عزيزان روشندل در نظر گرفته شده است .
مشخصات پشت اسكناس هم خلوت تر از اسكناس هاي قبلي است به گونه اي كه تنها نقشه كشور جمهوري اسلامي ايران و آرم انرژي هسته اي و حديثي از پيامبر اكرم (ص ) درباره علم دوستي ايرانيان و عنوان خليج هميشه فارس زينت بخش آن مي باشد.
به هر حال نبايد فراموش كرد كه چاپ اسكناس در داخل كشور يكي از آرزوهاي بسيار قديمي ملت ايران بوه است كه يكي از اهداف رهايي از سلطه اقتصادي و سياسي بيگانگان و جلوگيري از تسلط آنها بر منابع حياتي و ذخاير كشور هم به شمار مي رود و امروز واقعا افتخار مي كنيم كه عكس رهبر فقيد انقلاب اسلامي حضرت امام خميني (ره ) زينت بخش اسكناس جديد است كه طراحي و چاپ آن پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران انجام شده است .
پس از پيروزي انقلاب اسلامي اين استقلال رنگ و بوي ويژه اي هم گرفت كه كارهاي اقتصادي و مالي كشور تماما در اختيار كارشناسان ايراني قرار گيرد و همانگونه كه پيشتر اشاره شد مهار تورم و احساس آرامش مردم از فضاي مالي و اقتصادي متعادل كشور هم از آرزوهاي ملت ايران است كه اميدواريم آن نيز با برنامه ريزي دقيق همه نخبگان اقتصادي كشور بسيار زود محقق شود.
اي كاش مسئولان اقتصادي كشور همانند شيوه چاپ ونشر اسكناس راههاي كاهش نرخ تورم را هم به درستي بياموزند تامردم مجبور نباشند هر چند سال اسكناس هاي با ارقام بزرگتر كه صفر جديدي به اعداد آن اضافه مي شود ببينند
دكتر مرتضي الله داد كارشناس مالي و عضو هيات علمي دانشگاه تهران : با شرايطي كه در كشور ما حاكم است حتي اسكناس هاي 50 و 100 هزار توماني هم جاي انتشار دارد زيرا اسكناس به تنهايي تورم زا نيست بلكه افزايش نقدينگي باعث بروز تورم مي شود
دكتر غلامرضا اسلامي بيدگلي اقتصاددان و عضو هيات علمي دانشگاه : اسكناس في نفسه تسهيل كننده مبادلات تجاري است و نقش تعيين كننده اي در كاهش يا افزايش ارزش پول ملي ندارد
مديركل ريالي و نشر بانك مركزي : تعداد برگ هاي اسكناس در ايران در سال 56 فقط 600 ميليون برگ بوده كه اين رقم اكنون به 7 ميليارد و 600 ميليون برگ رسيده است
در حاليكه سرانه اسكناس در كشورهاي اروپايي 12 تا 16 برگ و در هند و پاكستان هم 44 و 50 برگ است اين رقم در ايران 111 برگ به ازا هر نفر است
