مجيد زندي
ث به انگيزه آغاز كار فعاليت چهارمين دوره مجلس خبرگان
مردم ما مجلس شوراي اسلامي را به دليل نوع وظايفش كه قانونگذاري است و تصويب بودجه سالانه دولت را در اختيار دارد و همچنين به دليل برگزاري جلسات مكرر آن بيشتر مي شناسند ولي در كشور ما مجلس ديگري هم وجود دارد كه اگرچه جلسات آن به طور عادي هر شش ماه يكبار برگزار مي شود اما چون وظيفه خطير و حساس انتخاب رهبري و نظارت بر عملكرد او را برعهده دارد از شان و جايگاه بسيار بالاتري برخوردار است كه « مجلس خبرگان رهبري » ناميده مي شود.
شايد همه كشورهاي جهان كه داراي نظام جمهوري و حتي سلطنتي هستند مجلس قانونگذاري و مجالس ديگر داشته باشند اما هيچ كشوري در جهان مجلس خبرگان رهبري ندارد كه اعضاي آن با راي مستقيم مردم انتخاب شوند اما ويژگي اصلي آنها اسلام شناسي و فقاهت باشد.
البته اين ويژگي به ماهيت نظام جمهوري اسلامي هم بازمي گردد كه برخلاف نظامهاي سياسي ديگر مكتبي است . يعني خط فكري اسلامي و داشتن رهبري فقيه و مجتهد شاخصه اصلي آن است كه اصطلاحا ولايت فقيه خوانده مي شود تا ضامن عدم انحراف مجموعه نظام همه وزارتخانه ها و سازمانها و نهادها از وظايف اصيل اسلامي باشد.
پس طرح حكومتي كه بر پايه ولايت فقيه پايه ريزي شده انتخاب ولي فقيه در آن نظام از اهميت بسيار زيادي هم برخوردار است كه به عنوان ركن اصلي جامعه مي باشد و انتخاب چنين فردي برعهده نمايندگان مجلس خبرگان است .
در فصل هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي جايگاه مجلس خبرگان در كشور چنين تبيين شده است : پس از مرجع عاليقدر تقليد و رهبر كبير انقلاب جهاني اسلام و بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت آيت الله العظمي امام خميني « قدس سره الشريف » كه از طرف اكثريت قاطع مردم به مرجعيت و رهبري شناخته و پذيرفته شدند تعيين رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است . خبرگان رهبري درباره همه فقهاي واجدشرايط مذكور در اصل پنجم و يكصد و نهم بررسي و مشورت مي كنند هرگاه يكي از آنان را اعلم به احكام و موضوعات فقهي يا مسايل سياسي و اجتماعي يا داراي مقبوليت عامه يا واجد برجستگي خاص در يكي از صفات مذكور در اصل يكصد و نهم تشخيص دهند او را به رهبري انتخاب و معرفي مي نمايند. رهبر منتخب خبرگان ولايت امر و همه مسئوليت هاي ناشي از آن را برعهده خواهد داشت . رهبر در برابر قوانين با ساير افراد كشور مساوي است .
انتخابات چهارمين دوره مجلس خبرگان رهبري در تاريخ جمعه 24 آذر سال جاري در سراسر كشور برگزار شد و 86 نفر از اعضا آن با راي مستقيم مردم انتخاب شدند اين اعضا طي روزهاي سه شنبه چهارشنبه و پنجشنبه هفته گذشته با بجا آوردن مراسم تحليف و قسم ياد كردن فعاليت رسمي خود را آغاز كردند.
مي دانستم افتتاحيه مجلس خبرگان رهبري دوره پنجم 9 سال و سه ماه ديگر برگزار خواهد شد افتتاحيه دوره چهارم را غنيمت شمرده و راهي محل ساختمان سابق مجلس شوراي اسلامي در خيابان امام خميني (ره ) شدم و پس از هماهنگي حراست به جايگاه ميهمانان و خبرنگاران رفته و از بالا قيام اعضا مجلس خبرگان و ساير ميهمانان حاضر در صحن علني اين مجلس كه براي خواندن سرود ملي كشور به پاخاسته بودند تماشا كردم .
پس از قرائت قرآن آيت الله مشكيني به رياست سني چهارمين دوره مجلس خبرگان رهبر انتخاب شدند. و آيت الله جنتي دبير شوراي نگهبان گزارشي از روند برگزاري انتخابات خبرگان چهارم بيان كرد.
سپس آيت الله مشكيني با صلابتي مثال زدني سخنراني خود را آغاز كرد آنجا كه اقدامات رئيس جمهور آمريكا را به گاوي تشبيه كرد كه شاخ دارد ولي عقل ندارد. اين سخن خنده همه حضار و حتي بسياري از سفراي خارجي حاضر در جايگاه ميهمانان را درآورد.
آيت الله مشكيني در اين باره توضيح داد : آمريكا دنيا را مثل يك روستا مي داند و مي خواهد كدخداي اين روستا باشد.
رئيس مجلس خبرگان رهبري در اهميت نقش اين مجلس هم نكته اي بااهميت ذكر كرد و افزود : زماني كه امام خميني رحلت فرمودند ضدانقلاب به فرودگاههاي خارج كشور براي بازگشت پيروزمندانه به ايران آمده بودند اما شب نشده بود كه با نداي تعيين رهبر نااميد شدند. خبرگان بزرگترين كار را در كوتاهترين زمان انجام داد و امروز هرچه بيشتر از آن زمان مي گذرد حقانيت آن انتخاب هم بيشتر روشن مي شود و نداي « آفرين » آن اكنون از دوست و دشمن بلند است و اعلام مي كنند كه مقام معظم رهبري رهبري مقتدر است كه توان اداره جهان اسلام را دارد.
پس از سخنراني آيت الله مشكيني مراسم قسم يادكردن 86 تن از اعضا به قرآن مجيد فرارسيد تا به تكاليف الهي و شرعي خود فقط براي رضاي خدا و خدمت به نظام اسلامي و ملت ايران انجام دهند.
جلسه علني و يا به اصطلاح افتتاحيه مجلس خبرگان رهبري در اين مرحله به پايان رسيد و همه ميهمانان از مجلس خارج شدند و پس از آن با آغاز به كار مرحله دوم اولين روز براي انتخاب اعضاي هيات رئيسه دائم از ميان داوطلبان راي گيري به عمل آمد. براساس اين راي گيري آيت الله مشكيني به عنوان تنها نامزد رياست با كسب 71 راي از مجموع 80 راي بارديگر به عنوان رئيس مجلس خبرگان انتخاب شد و در ادامه از ميان 4 نامزد نايب رئيسي آيت الله هاشمي رفسنجاني با 65 راي نايب رئيس اول و آيت الله محمد يزدي با 49 راي به عنوان نايب رئيس دوم انتخاب شدند و پس از آن از ميان 3 نامزد براي منشي جلسات آقايان دري نجف آبادي و سيداحمد خاتمي با 68 و 56 راي انتخاب شدند .
طي سه روز برگزاري جلسات صبح و عصر اعضا مجلس خبرگان رهبري اداي احترام به امام خميني و حضور در مرقد مطهر امام ديدار با رهبر معظم انقلاب و ديدار با رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام از ديگر برنامه هاي جنبي اولين جلسه مجلس خبرگان رهبري بوده است .
در زمينه مسايل قابل طرح در جلسات غيرعلني مجلس خبرگان رهبري و همچنين فعاليت كميسيون هاي تخصصي آن حجت الاسلام والمسمين عباس كعبي نماينده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبري و عضو حقوقدان شوراي نگهبان كه چندين دوره عضو مجلس خبرگان رهبري هم بوده در گفت وگو با گزارشگر ما مي گويد : راهبرد آينده مجلس خبرگان رهبري فعال كردن كميسيون هاي استاني اين مجلس است .
وي مي افزايد : چون اين جلسه اولين جلسه اين دوره از مجلس خبرگان رهبري محسوب مي شود بحث ها و مصوبات بيشتر در زمينه اركان اجرايي مجلس خبرگان شامل شكل گيري دبيرخانه و كميسيون هاي شش گانه اين مجلس بوده است .
مجلس خبرگان رهبري داراي شش كميسيون شامل كميسيون حراست و پاسداري از ولايت فقيه كميسيون تحقيق و بررسي كميسيون سياسي و اجتماعي كميسيون آيين نامه و قوانين خود مجلس كه كميسيون اصل 108 هم خوانده مي شود كميسيون اصل 107 و 109 در مورد بررسي افرادي كه شرايط رهبري آينده نظام را دارا مي باشند و كميسيون اداري و مالي مي باشد.
وي مي گويد : در جلسات غيرعلني نمايندگان نظرات خود را در قالب نطق بيان كردند كه به موضوعات مبتلا به مردم درباره اصل رهبري و ولايت فقيه مربوط مي شد كه در نهايت هم در ديدار با رهبري اعضا نظرات خود را و رئيس مصوبات و بيانيه پاياني مجلس خبرگان را به اطلاع رهبري رساندند.
وي با اشاره به اهميت دبيرخانه در ساختار مجلس خبرگان رهبري مي افزايد : چون در اين دوره آيت الله اميني اصلا نامزد نشدند و آيت الله يزدي به عنوان نايب رئيس دوم مسئوليت دبيرخانه را هم به عهده دارند.
دبيرخانه هم مي تواند كميسيون ها را فعال كند دستور جلسه براي هيات رئيسه تدوين نمايد دستورهاي كميسيون ها را هدايت نمايد رابطه اعضا خبرگان را با دستگاههاي گوناگون كشور انجام دهد و نهاد خبرگان رهبري را بهتر به جامعه معرفي نمايد.
عضو مجلس خبرگان رهبري ادامه مي دهد : در دوره گذشته آئين نامه اي براي فعاليت مجلس تدوين كردند كه اكنون نوبت اجرايي كردن آن آئين نامه است كه عملكردها يكنواخت شده از تداخل در كار هم جلوگيري شود.
وي درباره برنامه هاي چشم انداز فعاليت مجلس خبرگان هم مي گويد : تشكيل دبيرخانه هاي استاني يا منطقه اي خبرگان كه در آئين نامه هم پيش بيني شده تا در هر استاني دبيرخانه اي تشكيل شود تا گزارش خبرگان را در آن استان تعقيب و بر حسن اجراي كارها نظارت نمايند.
آقاي كعبي درباره وظايف اعضا مجلس خبرگان هم توضيح مي دهد : وظيفه قانوني و شرعي اعضا تعيين رهبري و احراز تداوم صفات رهبري است اما اين افراد مجتهد و فاضل كه منتخب و معتمد مردم هم هستند وقتي كه دور هم جمع مي شوند نمي توانند به مسايل جاري كشور سياست خارجي و داخلي نگراني هاي معيشتي و غيرمعيشتي مردم بي تفاوت باشند تا بتوانند به عنوان بازوي رهبري به مردم خدمت كنند و گره از كار مردم و كشور باز نمايند.
وي ادامه مي دهد : فعاليت نمايندگان مجلس خبرگان تنها حضور هر شش ماه يكبار در جلسه مجلس نيست بلكه در كميسيون هاي اعلام شده هم شركت مي كنند كه اين كميسيون ها هر دو هفته و يا هر ماه تشكيل مي شود مگر اينكه جلسه اي نداشته باشند.
وي درباره محتواي مسايل مطرح شده در كميسيون ها و جلسات غيرعلني مجلس خبرگان رهبري هم مي گويد : همانطور كه مجلس خبرگان رهبري را تعيين مي كند و در قسمي هم كه ياد كرده حراست از منصب الهي « رهبري » را برعهده دارند و براي حراست از اين منصب الهي مجموعه كارهايي هم لازم است كه اين بخش مربوط به كميسيون حراست و پاسداري از ولايت فقيه است تا مسايل و مشكلات اين حوزه را بررسي نمايد. تا حدي كه در بند چهار وظايف اين كميسيون آمده است كه گردآوري اطلاعات و آمار ميداني و بررسي آسيب هاي فكري و آفت هاي عملي حكومت ديني و ارائه راهكارهاي عملي براي رفع و دفع آنها از جمله وظايف اين كميسيون است .
حجت الاسلام والمسلمين كعبي ادامه مي دهد : مسايلي كه به شكل استراتژي به اصل نظام آسيب مي رساند موجب دلنگراني خبرگان رهبري است كه در جلسات خود به بررسي آن و راهكارهاي مقابله با آن مي پردازند. و از اين جايگاه مجلس خبرگان و كميسيون هاي آن مي توانند مسئولان ارشد نظام را بخواهند و درباره امنيت فرهنگ اقتصاد سياست و مسايل مختلف توضيحات بخواهند و اطلاعات و عملكرد بگيرند تا در گزارش هاي اجلاس آن اقدامات ذكر شود.
وي مصوبات اين مجلس را توصيه اي مي داند و مي افزايد : چون دستگاههاي مختلف كشور زيرنظر مجلس خبرگان كار نمي كنند اين مجلس تنها مي تواند مسايل موجود را به اطلاع دستگاهها برساند و از آنها بخواهد اقدامات خود را اصلاح نمايند.
نماينده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبري تعيين راهكار همكاري گسترده تر مجلس خبرگان رهبري با دستگاههاي اجرايي كشور را از جمله بندهاي ديگر آئين نامه جديد مجلس خبرگان رهبري عنوان مي كند و مي افزايد : اين كار علاوه بر نزديكي مجلس خبرگان رهبري به ساير اركان نظام براي ارائه نظرات كارشناسي خود مجلس خبرگان رهبري بيشتر به افكار عمومي داخلي و بين المللي معرفي خواهد شد.
حجت الاسلام والمسلمين كعبي دعوت از كارشناسان و متخصصان غيرعضو مجلس خبرگان را از ديگر موارد موجود در آئين نامه جديد مجلس خبرگان معرفي مي كند و مي افزايد : اين بند از آئين نامه به منظور استفاده از نظرات همه كارشناسان و نخبگان كشور در كمك به اهداف مجلس خبرگان رهبري انجام مي شود تا از اين طريق كار گروههاي تخصصي هم در بدنه مجلس خبرگان ايجاد گردد.
عضو حقوقدان شوراي نگهبان درباره آفت هايي كه مجلس خبرگان رهبري را تهديد مي كند هم مي افزايد : اعضا اين مجلس بايد اطلاعات خود را در مورد موضوعات داخلي و بين المللي به روز كنند تا بتوانند هميشه بهترين تصميم را اتخاذ نمايند.

مساله ديگري كه طرح آن لازم است اينكه چون اعضا مجلس خبرگان در راستاي تكليف شرعي خود به پاسداري از ركن اصلي نظام جمهوري اسلامي مشغول هستند از اين مجلس هيچ حقوق و مزايايي دريافت نمي كنند چون به اقتضاي فقاهت و اجتهاد خود و به عنوان تكليفي شرعي به ايفاي نقش سياسي و اجتماعي خود در جامعه مشغول هستند همچنانكه مجتهدين و فقها در طول چند قرن گذشته همواره اثرگذار و سرنوشت ساز بودند و حال كه جمهوري اسلامي ايجاد شده وظيفه حراست و پاسداري از ولايت فقيه و تشخيص احراز شرايط رهبري از طرف ملت به آنها واگذار شده است .
نكته ديگر اينكه عمر اين دوره از مجلس خبرگان از 8 سال 3 دوره گذشته به طور استثنا 9 سال و 3 ماه تعيين شده است تا انتخابات آينده اين مجلس با نهمين دوره مجلس شوراي اسلامي به صورت تجميع برگزار شود.
البته از لحاظ قانوني تدوين آئين نامه داخلي مجلس خبرگان به عهده خود اعضا است و اعضا اين مجلس در دوره گذشته ـ دوره سوم ـ عمر مجلس فعلي ـ دوره چهارم ـ را 9 سال و 3 ماه تعيين كردند زيرا بخاطر كاهش هزينه هاي انتخابات كاهش و افزايش دوره رياست جمهوري و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي براي اجراي طرح تجميع انتخابات ممكن نيست و برخلاف قانون اساسي مي باشد و از لحاظ قانوني اين مساله تنها براي اعضا مجلس خبرگان رهبري ممكن بود.
به هر حال با توجه به انتظارات مردم از اطلاع رساني دقيق تر از عملكرد مجلس خبرگان رهبري همچنانكه خود اعضا هم در نطق هاي سه روز گذشته خود اعلام كردند خبرگان رهبري مي توانند با برنامه هاي رسانه اي به ويژه مطبوعات و راديووتلويزيون ارتباط بيشتر با مردم داشته باشند تا اين مجلس هرچه بيشتر به جايگاه خود در بطن جامعه برسد.
مجلس خبرگان رهبري با شش كميسيون تخصصي تحت عناوين حراست و پاسداري از ولايت فقيه تحقيق و بررسي سياسي و اجتماعي اداري و مالي آئين نامه ها و قوانين و كميسيون اصل 107 و 109 به وظايف قانوني خود براي تشخيص احراز ويژگي هاي رهبري مصوب قانون اساسي عمل مي كند
عمر مجلس فعلي خبرگان رهبري در راستاي تجميع برگزاري انتخابات همزمان با دوره نهم مجلس شوراي اسلامي از 8 سال دوره هاي گذشته به 9 سال و 3 ماه افزايش يافته است
مجلس خبرگان رهبري براي حسن اجراي كارها در دوره جديد دبيرخانه هاي استاني و منطقه اي را در سراسر كشور تاسيس مي كند
حجت الاسلام والمسلمين كعبي عضو حقوقدان شوراي نگهبان و نماينده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبري : اگرچه طبق قانون وظيفه تعيين رهبري و احراز تداوم صفات رهبري از وظايف مجلس خبرگان است اما چون اين افراد به عنوان فاضل و مجتهد و معتمد ملت دور هم جمع مي شوند نمي توانند به مسايل سياست داخلي و خارجي كشور و مشكلات معيشتي و غيرمعيشتي مردم بي تفاوت باشند