« دورويي » و « دوزباني » از آفات بزرگ حيات اجتماعي و زندگي جمعي به شمار مي رود و مانعي است بر سر راه شكل گيري وفاق و همگرايي و مواجهات و تعاملات صحيح و مفيد و سازنده ناشي از آن در جامعه .
دورويي و دوزباني و هر جلوه و نمود ديگري از « نفاق » ظواهر انسان هاي آلوده به اين خصيصه زشت و خطرناك را به زيبايي و نيك گرايي مي آرايد و واقعيت هاي وجوديشان را پنهان مي دارد و به اين ترتيب هيچ كس نمي تواند اين افراد را بشناسد و به ماهيت و باطن آنان راه يابد و انگيزه هاي ناسالم و مقاصد و اهداف مخرب و زيانمندشان را شناسايي كند.
اين نفاق پيشگان گريزان از حق و شتابان به سوي باطل به دليل آراستن خود به نيكي ها و ارزش ها و پنهان داشتن افكار و انگيزه ها و اهداف ناپاك و مخربشان همواره در مواجهه ها و تعامل ها در محيط هاي گوناگون افراد را به اشتباه مي افكنند و حمايت آنان را نسبت به خود جلب مي نمايند و از اين طريق مقاصد و اهداف ناسالم خويش را جامه عمل مي پوشانند.
رفتار و سلوك و عملكردهاي انسان هاي آلوده به نفاق و دورويي داراي ابعاد و جلوه هاي گوناگون مي باشد. حضرت امام موسي بن جعفر(ع ) در رهنمود ذيل يكي از زيانمندترين رفتار و مواجهات اين افراد را نمايان مي سازند :
« بدترين مردم انسان هاي « دورو » و « دوزبان » هستند كه در حضور آدمي ثنا و تمجيد مي گويند و در غياب و پشت سر او بدگويي مي كنند. »
حضرت امام موسي كاظم (ع ) در اين رهنمود ابتدا اهل نفاق و دورويي را بدترين افراد مي نامد و سپس يكي از بزرگترين ابعاد و جلوه هاي نفاق ورزي آنان را در « حضور » به گونه اي و در « غياب » به گونه اي ديگر معرفي مي كند. يعني در هر زمان و مكان و با مواجهه و تعامل با افراد مختلف در عرصه هاي گوناگون حيات اجتماعي زبان خويش را به واژه ها و كلمات و عبارات پر زرق و برق و آميخته به تعريف و ثنا و تمجيد مي آرايند و پي درپي به مدح و ثناگويي مي پردازند و در غياب و پشت سر افراد زبان را با به كارگيري زشت ترين واژه ها و عبارات به چرخش و تحرك درمي آورند و غيبت و بدگويي و دروغ بافي و تهمت زني و هر نوع سعايت عليه اشخاص را به اوج خود مي رسانند!
اين دورويي ها و دوزباني ها كه منجر به اتخاذ شيوه هاي متضاد در برخورد و مواجهه در حضور و غياب افراد مي گردد آثار بسيار زيانمند و مخربي در صحنه هاي تعامل اجتماعي و عرصه هاي كار و تلاش و مديريت مي آفريند كه در ذيل به مداقه و تعمق مي گذاريم :
1 ـ دورويي ها و دوزباني هاي اهل نفاق موجب جلب اعتماد افراد در عرصه هاي كار و فعاليت مي شود. حاصل نهايي اين عمل را بايد اعتمادورزي به انسان هاي « دورو » و « دوزبان » دانست كه عامل اطمينان خاطر افراد نسبت به اهل نفاق مي گردد و اين اطمينان و اعتماد باعث مي گردد كه حريم زندگي خود را با آزاد گذاشتن ورود اين اشخاص ناسالم به خطر بيفكنند و اسرار خويش را با آنان در ميان نهند و به اين ترتيب به طور ناآگاه و ناخواسته ضربات و زيان هاي مختلفي را متحمل گردند و نسبت به شناسايي عامل يا عوامل اصلي آن قدرت و توان نيابند. اين اعتمادورزي ها در صحنه هاي كار و تلاش و مديريت فزوني مي يابد و برخي از مديران بدون آن كه خود مطلع باشند در دام دو رويان و دو زبانان گرفتار مي آيند و به طور مرئي و ناپيدا ضربات سخت و جبران ناپذيري را از جانب اهل نفاق پذيرا مي گردند!
2 ـ دو رويي و دو زباني موجب تخريب شخصيت اجتماعي افراد مي شود و آبرو و حيثيتشان را هتك مي نمايد و بدبيني ها و بدخواهي ها را عليه آنان برمي انگيزاند. اهل نفاق و دو رويي كه برخلاف ثناگويي ها و تمجيد و تعريف هاي حضوري در غياب و پشت سر افراد به سعايت و سخن چيني و بدگويي و افشاي راز مي پردازند فضاهاي پاك و سالم تعاملات و فعاليت هاي اجتماعي را از حسن ظن و خوش بيني و طراوت و نشاط تهي مي سازند و آفات و آسيب هايي را مي آفرينند كه موجب آلوده شدن فضاهاي مواجهه و تعامل مي شود و در پي آن آثار و نتايج نامطلوب و زيانمند در حوزه هاي كار و تلاش و مديريت ظاهر و نمايان مي گردد.
3 ـ يكي از آثار بسيار خطرناك دورويي ها و دوزباني ها ايجاد اختلاف و درگيري و تنش بين افراد و تيره كردن روابط صميمي و محبت زا با برانگيختن مجادلات و مخاصمات زيانمند مي باشد.
اهل نفاق با دورويي ها و دوزباني هاي خود بذر « فتنه » و « اختلاف » را در زمين پاك قلوب بارور مي سازند و صحنه هاي كار و تلاش و مديريت را متشنج مي نمايد و از اين طريق مطامع و منافع نامشروع و ضد انساني خود را جامه عمل مي پوشانند.
نفاق پيشگان فتنه گر مهرورزي ها و صميميت ها را به كينه ها و كدورت ها تبديل مي كنند وحدت و همبستگي ها را به تفرقه و تشتت منتهي مي سازد شادي و شعف ها را به غم و اندوه ها متصل مي كنند و اميد و تلاش و رشد را به نااميدي و ركود و سكون تبديل مي نمايند.
راستي اين فتنه گري ها و اختلاف افكني ها و تضاد و درگيري و تنش ايجاد كردن ها براي چه صورت مي گيرد
پاسخ اين پرسش مشخص است : براي رسيدن به « نام » و « نان » و « مقام » از طريق « حرام » و گذران چند روزه « دنيا » به قيمت از دست دادن « عقبا » و تاخت و تاز به حريم « ديانت » و زير پا نهادن « انسانيت » .
اكنون مشخص مي شود كه چرا حضرت امام موسي بن جعفر(ع ) نفاق پيشگان و اهل دورويي و دوزباني را بدترين و پست ترين افراد معرفي مي كند و به اين ترتيب جامعه انساني را به مراقبت از خطرات و آفات و زيان هاي ناشي از « نفوذ » و « ضربه زني » آنان ـ كه با پنهان داشتن ماهيت دروني و انگيزه ها و اهداف باطني و آراستن ظاهر خود به نيك انديشي و دلسوزي و خيرخواهي صورت مي پذيرد ـ دعوت و ترغيب مي نمايد.
دامنه اين مراقبت و هوشياري اگرچه بسيار وسيع است و داراي عرصه هاي مختلف و مصداق هاي گوناگون مي باشد لكن صحنه هاي مديريت هاي كلان سياسي و اقتصادي و فرهنگي از اهميت و حساسيت فزون تري برخوردار مي باشند زيرا دو رويان فتنه گر همواره اين مراكز را براي حضور و نقش آفريني مخربشان در اولويت قرار مي دهند كه چنين عرصه هايي به دليل كلان و عظيم بودن مديريت ها و كليدي شدن مناصب و مقام ها و رياست ها و انباشته شدن امكانات مختلف صيدگاه بسيار مهم و پر زرق و برق و سرشار از مطامع و منافع براي اين افراد محسوب مي شود و آنچه از اين مراكز به دست مي آورند قابل مقايسه با رياست و شهرت و ثروتي كه در ساير عرصه هاي كار و فعاليت قابل جذب و اخذ است نمي باشد!
اين « پرسش » كه فتنه گري ها و اختلاف افكني ها و تضاد و درگيري و تنش ايجاد كردن ها توسط نفاق پيشگان و فتنه انگيزان براي چه منظور و هدفي صورت مي گيرد با اين « پاسخ » همراه مي شود : براي رسيدن به « نام » و « نان » و « مقام » از طريق « حرام » و گذران چند روزه « دنيا » به قيمت از دست دادن « عقبا » و تاخت و تاز به حريم « ديانت » و زير پانهادن « انسانيت »
اگرچه دامنه مراقبت و هوشياري براي مهار افراد « دورو » و « دوزبان » بسيار وسيع است لكن صحنه هاي مديريت هاي كلان سياسي و اقتصادي و فرهنگي از اهميت و حساسيت فزون تري برخوردار مي باشند زيرا دورويان و فتنه گران همواره اين مراكز را براي حضور و نقش آفريني مخربشان در اولويت قرار مي دهند كه چنين عرصه هايي به دليل عظيم بودن مديريت ها و كليدي شدن مناصب و رياست ها و انباشته شدن امكانات مختلف كمينگاه بسيار مهم براي اين افراد محسوب مي شود