علوم و دانش ها در همه رشته ها و تخصص ها از نيازهاي بسيار بنيادين و حياتي محسوب مي شوند و جوامع انساني در پرتو آنها مراحل مختلف رشد و بالندگي و پيشرفت را طي مي كنند و « توسعه » در ابعاد گوناگون و مطابق با نيازهاي مختلف را محقق مي سازند.
علم ودانش در تفكر و فرهنگ اسلامي جايگاهي رفيع و منزلت و ارزشي عظيم دارد و همه رشته ها و تخصص هاي علمي مورد توجه و گراميداشت اين دين مبين و زندگي ساز قرار مي گيرد. اين رشته ها هرگز در معارف و علوم الهي همچون فلسفه حكمت فقه اصول عرفان اخلاق حديث و رجال محدود نمي شود بلكه فيزيك شيمي رياضي هندسه نجوم مهندسي و پزشكي و ساير رشته هاي علوم نيز مورد توجه و بزرگداشت خاص فرهنگ و معارف اسلامي واقع مي شوند. زيرا همه اين شاخه هاي علوم و فنون با نيازهاي اساسي و گوناگون جامعه انساني پيوند و ارتباط دارند و زمينه ساز رفع موانع رشد و توسعه مي شوند و بالندگي و پيشرفت به ارمغان مي آورند و به طور طبيعي آنچه موردنياز جوامع انساني باشد به شدت مورد توجه و نظر و بزرگداشت اسلام است و همواره به تحصيل و كسب آن دعوت و ترغيب مي نمايد.
در فرهنگ و معارف اسلامي به شيوه هاي مختلف از علم و دانش تمجيد شده و با تعابيري زيبا و ژرف ـ كه همانند آن را به هيچ وجه در هيچ نقطه از زمين و در هيچ مكتب فكري و فلسفي نمي توان سراغ گرفت ـ جايگاه و منزلت خاص دانش هاي گوناگون نمايانده شده است .
در ميان تعاريف و تعابير مختلف درباره ارزش علم و دانش تعبير زيباي « عبادت » نام دادن « علم آموزي » بسيار شگفتي زا و تامل برانگيز مي باشد. اين تعبير در كلامي از حضرت امام محمدباقر(ع ) اينگونه مورد توجه قرار گرفته است :
« علم آموزي و دانش اندوزي عبادت است » .
آنچه در محيط فكر و ذهن بسياري از افراد و گروه ها در حوزه هاي مختلف كار و تلاش درباره « عبادت » نقش مي بندد انحصار اين عمل به ذكر و مناجات و دعا و نماز و روزه است در حالي كه در نگاه ژرف و همه سونگر فرهنگ و انديشه اسلامي عبادت هم مفهومي جامع و وسيع دارد و هم داراي مصاديق فراوان مي باشد. اين مفهوم گسترده و مصداق هاي آن در همه شئون زندگي مادي و معنوي و در عرصه هاي فعاليت هاي مختلف فكري فرهنگي علمي صنعتي اجتماعي اقتصادي سياسي نظامي پرورشي و تربيتي تسري و حضور دارد. يعني هر جا كه اثري از زندگي و كار و تلاش و مديريت مي توان يافت مفهوم « عبادت » نيز حاضر است و نقش آفرين مي باشد و تمام تحركات و كوشايي ها در همه صحنه هاي حيات در صورتي كه باانگيزه هاي سالم و خالصانه و در مسير رفع نيازمندي هاي اساسي انسان ها در ابعاد مادي و معنوي صورت گيرد عبادت خدا محسوب مي شود.
اكنون اين پرسش مطرح است كه در علم و دانش چه آثاري نهفته است كه عبادت نام مي گيرد و جويندگان آن همواره در حال طاعت و بندگي خداوند قادر متعال مي باشند
1 ـ اولين و بنيادي ترين اثر بزرگ علم و دانش ايجاد شناخت و بينش هاي لازم براي آموزنده و اندوزنده دانش است . اين شناخت و بينش به گونه اي نقش آفرين و حائز اهميت است كه هر فرد از اين طريق به تميز و تشخيص حق از باطل راه از بيراهه سعادت از شقاوت هدايت از ضلالت و خير از شر دست مي يابد و از ظلمات و تاريكي ها مي رهد و به نور و فروغ و روشنايي مي رسد و به زندگي آميخته به سعادت دنيا و رستگاري عقبا نائل مي آيد.
آيا يافتن راه حق و پرهيز از بيراهه باطل و حركت در مسير پاك و روشن و منتهي به سلامت و سعادت و رشد و كمال و اتصاف به صفات زيبا و عمل به نيكي ها و ارزش ها و فضايل بزرگ كه در اثر معرفت و شناخت و بينش هاي ناشي از علم ودانش به دست مي آيد بزرگترين عبادت خدا محسوب نمي شود
2 ـ علم و دانش همه برخوردها و مواجهات اجتماعي و تمام تعاملات در صحنه هاي كار و تلاش و مديريت را با آگاهي و دانايي قرين و ممزوج مي سازد و به اين ترتيب به صورت پشتوانه اي نيرومند در وراي همه تحركات و تلاش ها و رفتار و سلوك و عملكردها به نقش آفريني مي پردازد و افكار و انديشه ها و طرح ها و برنامه ها و فعاليت هاي همه جانبه و مستمر را ساماندهي مي كند و به نتيجه و ثمر نزديك مي سازد. به اين ترتيب انسان هاي « دانا » در مقابل آدم هاي « نادان » قرار مي گيرند و با فزوني و تداوم رفتار و عملكردهاي خود از رشد جهل و تحركات مخرب جاهلان مي كاهند و زمينه ساز اعمال و رفتار مبتني بر خردورزي مي شوند.
3 ـ علم و دانش از سكون و ركود باز مي دارد و جامعه را به حركت و پيشرفت درمي آورد و استعدادهاي گوناگون را شكوفا مي سازد. شكوفاشدن استعدادهاي دروني در اثر تلاش و فعاليت هاي علمي به مرور مضايق و تنگناها را رفع مي كند و موانع موجود بر سر راه پيشرفت جامعه و كشور را مرتفع مي سازد و دانشوران و متخصصان و مخترعان و مكتشفان بزرگ پرورش مي دهد. اين نخبگان علمي با كنكاش ها و پژوهش ها و اكتشافات خود جامعه و كشور را در بلنداي قله هاي رشد و پيشرفت مي نشانند و در زندگي مردم آسايش به وجود مي آورند و نيازمندي هاي اساسي آنان در همه ابعاد و جنبه ها را برآورده مي سازند.
آثار سه گانه علم و دانش ـ كه در يك نگرشي كلي و مجمل و موجز مطرح گرديد ـ مفهوم اين عبارت و تعبير زيباي حضرت امام محمدباقر(ع ) را كه فرمود : « علم آموزي عبادت است » روشن و نمايان مي سازند.

پيام مهم سوم اسفند 1367 حضرت امام خميني
قسمت اول
اشاره
پيام سوم اسفند 1367 حضرت امام خميني كه به « منشور روحانيت » معروف شد از مهمترين آثار انقلابي باقيمانده از رهبر فقيد انقلاب و بنيانگذار نظام جمهوري اسلامي است كه بسياري از اصول راهبردي انقلاب اسلامي را بويژه در قلمرو وظايف روحانيت و صيانت از نهاد مهم حوزه هاي ديني در خود جاي داده است .
متاسفانه محتواي اين پيام مورد غفلت قرار گرفته و حتي حوزويان نيز به آن اهتمام چنداني ندارند. همين غفلت موجب پيدايش عوارض منفي زيادي براي جامعه و خود حوزه هاي علميه گرديده كه بنيانگذار نظام جمهوري اسلامي آنها را پيش بيني كرده و در باره آنها هشدار داده بودند.
روزنامه جمهوري اسلامي براي چندمين بار علاوه بر تحليل هاي متعددي كه در باره اين پيام منتشر نموده متن آنرا در چهار قسمت از نظر خوانندگان گرامي ميگذراند بدان اميد كه توجه صاحبنظران و دست اندركاران بويژه حوزويان به اهميت بكار بستن رهنمودهاي عميق و نجات بخش پيشواي بزرگ انقلاب اسلامي كه در اين پيام موج ميزند جلب گردد.
بسم الله الرحمن الرحيم
خدمت حضرات روحانيون سراسر كشور و مراجع بزرگوار اسلام و مدرسين گرام و طلاب عزيز حوزه هاي علميه و ائمه محترم جمعه و جماعات ـ دامت بركاتهم
صلوات و سلام خدا و رسول خدا بر ارواح طيبه شهيدان خصوصا شهداي عزيز حوزه ها و روحانيت . درود بر حاملان امانت وحي و رسالت پاسداران شهيدي كه اركان عظمت و افتخار انقلاب اسلامي را بر دوش تعهد سرخ و خونين خويش حمل نموده اند. سلام بر حماسه سازان هميشه جاويد روحانيت كه رساله علميه و عمليه خود را به دم شهادت و مركب خون نوشته اند و بر منبر هدايت و وعظ و خطابه ناس از شمع حياتشان گوهر شبچراغ ساخته اند. افتخار و آفرين بر شهداي حوزه و روحانيت كه در هنگامه نبرد رشته تعلقات درس و بحث و مدرسه را بريدند و عقال تمنيات دنيا را از پاي حقيقت علم برگرفتند و سبكبالان به ميهماني عرشيان رفتند و در مجمع ملكوتيان شعر حضور سروده اند. سلام بر آنان كه تا كشف حقيقت تفقه به پيش تاختند و براي قوم و ملت خود منذران صادقي شدند كه بند بند حديث صداقتشان را قطرات خون و قطعات پاره پاره پيكرشان گواهي كرده است و حقا از روحانيت راستين اسلام و تشيع جز اين انتظاري مي رود كه در دعوت به حق و راه خونين مبارزه مردم خود اولين قربانيها را بدهد و مهر ختام دفترش شهادت باشد. آنان كه حلقه ذكر عارفان و دعاي سحر مناجاتيان حوزه ها و روحانيت را درك كرده اند در خلسه حضورشان آرزويي جز شهادت نديده اند و آنان از عطاياي حضرت حق در ميهماني خلوص و تقرب جز عطيه شهادت نخواسته اند. البته همه مشتاقان و طالبان هم به مراد شهادت نرسيده اند. يكي چون من عمري در ظلمات حصارها و حجابها مانده است و در خانه عمل و زندگي جز ورق و كتاب منيت نمي يابد و ديگري در اول شب يلداي زندگي سينه سياه هوسها را دريده است و با سپيده سحر عشق عقد وصال و شهادت بسته است . و حال من غافل كه هنوز از كتم عدمها به وجود نيامده ام چگونه از وصف قافله سالاران وجود وصفي كنم من و امثال من از اين قافله فقط بانگ جرسي مي شنويم بگذارم و بگذرم . ترديدي نيست كه حوزه هاي علميه و علماي متعهد در طول تاريخ اسلام و تشيع مهمترين پايگاه محكم اسلام در برابر حملات و انحرافات و كجرويها بوده اند. علماي بزرگ اسلام در همه عمر خود تلاش نموده اند تا مسائل حلال و حرام الهي را بدون دخل و تصرف ترويج نمايند. اگر فقهاي عزيز نبودند معلوم نبود امروز چه علومي به عنوان علوم قرآن و اسلام و اهل بيت ـ عليهم السلام ـ به خورد توده ها داده بودند. جمع آوري و نگهداري علوم قرآن و اسلام و آثار و احاديث پيامبر بزرگوار و سنت و سيره معصومين عليهم السلام ـ و ثبت و تبويب و تنقيح آنان در شرايطي كه امكانات بسيار كم بوده است و سلاطين و ستمگران در محو آثار رسالت همه امكانات خود را به كار مي گرفتند كار آساني نبوده است كه بحمدالله امروز نتيجه آن زحمات را در آثار و كتب با بركتي همچون « كتب اربعه » و كتابهاي ديگر متقدمين و متاخرين از فقه و فلسفه رياضيات و نجوم و اصول و كلام و حديث و رجال تفسير و ادب و عرفان و لغت و تمامي رشته هاي متنوع علوم مشاهده مي كنيم . اگر ما نام اينهمه زحمت و مرارت را جهاد في سبيل الله نگذاريم چه بايد بگذاريم در بعد خدمات علمي حوزه هاي علميه سخن بسيار است كه ذكر آن در اين مختصر نمي گنجد. بحمدالله حوزه ها از نظر منابع و شيوه هاي بحث و اجتهاد غني و داراي ابتكار است . تصور نمي كنم براي بررسي عميق همه جانبه علوم اسلامي طريقه اي مناسبتر از شيوه علماي سلف يافت شود. تاريخ بيش از هزار ساله تحقيق و تتبع علماي راستين اسلام گواه بر ادعاي ما در راه بارور ساختن نهال مقدس اسلام است . صدها سال است كه روحانيت اسلام تكيه گاه محرومان بوده است هميشه مستضعفان از كوثر زلال معرفت فقهاي بزرگوار سيراب شده اند. از مجاهدات علمي و فرهنگي آنان كه بحق از جهاتي افضل از دما شهيدان است كه بگذريم آنان در هر عصري از اعصار براي دفاع از مقدسات ديني و ميهني خود مرارتها و تلخيهايي متحمل شده اند و همراه با تحمل اسارتها و تبعيدها زندانها و اذيت و آزارها و زخم زبانها شهداي گرانقدري را به پيشگاه مقدس حق تقديم نموده اند. شهداي روحانيت منحصر به شهداي مبارزه و جنگ در ايران نيستند يقينا رقم شهداي گمنام حوزه ها و روحانيت كه در مسير نشر معارف و احكام الهي به دست مزدوران و نامردمان غريبانه جان باخته اند زياد است . در هر نهضت و انقلاب الهي و مردمي علماي اسلام اولين كساني بوده اند كه بر تارك جبين شان خون و شهادت نقش بسته است . كدام انقلاب مردمي ـ اسلامي را سراغ كنيم كه در آن حوزه و روحانيت پيش كسوت شهادت نبوده اند و بر بالاي دار نرفته اند و اجساد مطهرشان بر سنگفرشهاي حوادث خونين به شهادت نايستاده است در 15 خرداد و در حوادث قبل و بعد از پيروزي شهداي اولين از كدام قشر بوده اند خدا را سپاس مي گذاريم كه از ديوارهاي فيضيه گرفته تا سلولهاي مخوف و انفرادي رژيم شاه و از كوچه و خيابان تا مسجد و محراب امامت جمعه و جماعات و از دفاتر كار و محل خدمت تا خطوط مقدم جبهه ها و ميادين مين خون پاك شهداي حوزه و روحانيت افق فقاهت را گلگون كرده است و در پايان افتخارآميز جنگ تحميلي نيز رقم شهدا و جانبازان و مفقودين حوزه ها نسبت به قشرهاي ديگر زيادتر است . بيش از دو هزار و پانصد نفر از طلاب علوم دينيه در سراسر ايران در جنگ تحميلي شهيد شده اند و اين رقم نشان مي دهد كه روحانيت براي دفاع از اسلام و كشور اسلامي ايران تا چه حد مهيا بوده است . امروز نيز همچون گذشته شكارچيان استعمار در سرتاسر جهان از مصر و پاكستان و افغانستان و لبنان و عراق و حجاز و ايران و اراضي اشغالي به سراغ شيردلان روحانيت مخالف شرق و غرب و متكي به اصول اسلام ناب محمدي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ رفته اند و از اين پس نيز جهان اسلام هر از چند گاه شاهد انفجار خشم جهانخواران عليه يك روحاني پاكباخته است . علماي اصيل اسلام هرگز زير بار سرمايه داران و پول پرستان و خوانين نرفته اند و همواره اين شرافت را براي خود حفظ كرده اند و اين ظلم فاحشي است كه كسي بگويد دست روحانيت اصيل طرفدار اسلام ناب محمدي با سرمايه داران در يك كاسه است . و خداوند كساني را كه اينگونه تبليغ كرده و يا چنين فكر مي كنند نمي بخشد. روحانيت متعهد به خون سرمايه داران زالو صفت تشنه است و هرگز با آنان سرآشتي نداشته و نخواهد داشت . آنها با زهد و تقوا و رياضت درس خوانده اند و پس از كسب مقامات علمي و معنوي نيز به همان شيوه زاهدانه و با فقر و تهيدستي و عدم تعلق به تجملات دنيا زندگي كرده اند و هرگز زير بار منت و ذلت نرفته اند. دقت و مطالعه در زندگي علماي سلف حكايت از فقر و نهايتا روح پرفتوت آنان براي كسب معارف مي كند كه چگونه در پرتو نور شمع و شعاع قمر تحصيل كرده اند و با قناعت و بزرگواري زيستند. در ترويج روحانيت و فقاهت نه زور سر نيزه بوده است نه سرمايه پول پرستان و ثروتمندان بلكه هنر و صداقت و تعهد خود آنان بوده است كه مردم آنان را برگزيده اند. مخالفت روحانيون با بعضي از مظاهر تمدن در گذشته صرفا به جهت ترس از نفوذ اجانب بوده است . احساس خطر از گسترش فرهنگ اجنبي خصوصا فرهنگ مبتذل غرب موجب شده بود كه آنان با اختراعات و پديده ها برخورد احتياطاميز كنند. علماي راستين از بس كه دروغ و فريب از جهانخواران ديده بودند به هيچ چيزي اطمينان نمي كردند و ابزاري از قبيل راديو و تلويزيون در نزدشان مقدمه ورود استعمار بود لذا گاهي حكم به منع استفاده از آنها را مي دادند. آيا راديو و تلويزيون در كشورهايي چون ايران وسايلي نبودند تا فرهنگ غرب را به ارمغان آورند و آيا رژيم گذشته از راديو و تلويزيون براي بي اعتبار كردن عقايد مذهبي و ناديده گرفتن آداب و رسوم ملي استفاده نمي نمود به هر حال خصوصيات بزرگي چون قناعت و شجاعت و صبر و زهد و طلب علم و عدم وابستگي به قدرتها و مهمتر از همه احساس مسئوليت در برابر توده ها روحانيت را زنده و پايدار و محبوب ساخته است و چه عزتي بالاتر از اينكه روحانيت با كمي امكانات تفكر اسلام ناب را بر سرزمين افكار و انديشه مسلمانان جاري ساخته است و نهال مقدس فقاهت در گلستان حيات و معنويت هزاران محقق به شكوفه نشسته است . راستي اگر كسي فكر كند كه استعمار روحانيت را با اينهمه مجد و عظمت و نفوذ تعقيب نكرده و نمي كند ساده انديشي نيست مسئله كتاب آيات شيطاني كاري حساب شده براي زدن ريشه دين و دينداري و در راس آن اسلام و روحانيت است . يقينا اگر جهانخواران مي توانستند ريشه و نام روحانيت را مي سوختند ولي خداوند همواره حافظ و نگهبان اين مشعل مقدس بوده است و ان شاالله از اين پس نيز خواهد بود به شرط آنكه حيله و مكر و فريب جهانخواران را بشناسيم . البته بدان معنا نيست كه ما از همه روحانيون دفاع كنيم چرا كه روحانيون وابسته و مقدس نما و تحجرگرا هم كم نبودند و نيستند. در حوزه هاي علميه هستند افرادي كه عليه انقلاب و اسلام ناب محمدي فعاليت دارند. امروز عده اي با ژست تقدس مابي چنان تيشه به ريشه دين و انقلاب و نظام مي زنند كه گويي وظيفه اي غير از اين ندارند. خطر تحجرگرايان و مقدس نمايان احمق در حوزه هاي علميه كم نيست . طلاب عزيز لحظه اي از فكر اين مارهاي خوش خط و خال كوتاهي نكنند اينها مروج اسلام امريكايي اند و دشمن رسول الله . آيا در مقابل اين افعيها نبايد اتحاد طلاب عزيز حفظ شود