از نهضت حسيني تا انقلاب خميني
تاثيرپذيري انقلاب اسلامي از عنصر مقاومت حسيني
علي اكبر سبزيان
مقدمه
امام خميني بزرگ مردي است كه در عصر سياه شاهنشاهي « بيرق سرخ عاشورا » را برافراشت و با قدرت معنوي سترگ نسل عاشورائيان را با زلال اشك و صداقت چون سيل خروشان روانه ي ميدان كرد.. و همه ديدند چگونه اشك ها شعر قيام را با چشم ها زمزمه كردند. از سرشعور جوشيدند و با شور برگونه ها جاري شدند و سرانجام دست ها يكي شدند و عليه ستم گره خوردند و شاه جور را مانند يزيد به زير كشيدند.
مقاله حاضر نگاهي است كوتاه و اجمالي به تاثيرپذيري انقلاب امام خميني (ره ) از نهضت امام حسين عليه السلام .
انقلاب اسلامي
انقلاب اسلامي نه تنها معادلات خاورميانه اي و منطقه اي را برهم زد و موجب بيداري جهان اسلام شد بلكه معادلات كل جهان را با چالشي جدي رو به رو ساخت و مكاتب سياسي و فرهنگي دنيا را در بن بست تحليلي قرارداد.
انقلاب شكوهمند اسلامي ايران از ويژگي هاي منحصر به فردي برخوردار است كه آن را از ساير انقلاب هاي جهان متمايز مي سازد. معمار كبيرانقلاب اسلامي حضرت امام خميني (ره ) در وصيت نامه ي سياسي ـ الهي خود به صراحت به اين نكته اشاره كرده اند : « شك نبايد كرد كه انقلاب اسلامي ايران از همه ي انقلاب ها جداست هم در پيدايش هم در كيفيت مبارزه و هم در انگيزه ي انقلاب و قيام . »
با پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي ايران پيام هاي الهي و معنوي امام خميني (ره ) در سرتاسر گيتي طنين انداز گرديد. ايشان با تكيه بر آموزه هاي ژرف اسلام ناب محمدي صلي الله عليه و آله و سلم و تاسي از نهضت عاشوراي حسيني (ع ) مناسبات اجتماعي سياسي و فرهنگي جهان معاصر را عميقا متحول ساخته و نظام هاي الحادي و مادي را به چالش كشيده و عصر جديدي را آغاز نمودند.
مقام معظم رهبري در باره ي ويژگي هاي اين عصر مي فرمايند : « آن روزي كه دين و معنويت ضد ارزش به حساب مي آمد و مورد استهزا قرار مي گرفت .گذشته است .امروز بي ديني و از اعتقاد معنوي تهي بودن يك ضد ارزش است و اين از ويژگي هاي عصر جديدي است كه امام خميني آن مرد بزرگ پرچم آن را در جهان برافراشت .
و دگر باره تاكيد مي كنند اين دوران دوران اسلامي و دوران غلبه ي ارزش هاي الهي و معنوي است .اين دوران دوران امام خميني (ره ) مي باشد . (1 )
حضرت امام خميني (ره ) در وصيت نامه ي سياسي ـ الهي خويش از اهميت و اعجاز انقلاب چنين ياد مي كنند :
« اهميت انقلاب شكوهمند اسلامي كه دستاورد ميليون ها انسان ارزشمند و هزاران شهيد جاويد آن و آسيب ديدگان عزيز اين شهيدان زنده است و مورد اميد ميليون ها مسلمان و مستضعف جهان است به قدري است كه ارزيابي آن از عهده ي قلم و بيان والاتر و بالاتر است . »
استاد شهيد مرتضي مطهري : انقلاب عاشورائي امام خميني را اين گونه بيان مي كند : « نداي امام خميني (ره )از قلب فرهنگ و اعماق تاريخ و از ژرفاي روح اين ملت برمي خاست مردمي كه در طول 14 قرن حماسه ي محمد(ص ) زهرا(س ) حسين (ع ) زينب (ع ) سلمان ابوذر و صدها هزار زن و مرد ديگر را شنيده بودند و اين حماسه ها با روحشان عجين شده بود. بار ديگر همان ندا را از حلقوم اين مرد شنيدند و علي و حسين را در چهره ي او ديدند مردمي كه سال ها اين آرزو كه در زمره ي ياران امام حسين (ع )باشند را در سر مي پروراندند به ناگاه خود را در صحنه اي اين چنين مشاهده كردند گويا حسين (ع ) را به عينه مي ديدند . كربلا حنين بدر احد تبوك و خيبر ... را مي ديدند . » (2 )
دكتر فتحي شقاقي مكتب آموز امام خميني (ره ) در مقدمه ي كتاب « جهاد اسلامي » كه آن را به امام خميني و حسن البنا تقديم كرده است مي نويسد :
« منطق نخستين حركت اسلام بارديگر ظاهر شده است . رسانه هاي غربي و شاگردانش متحير و سرگردان انگشت به دهان مانده اند! با قلم هايشان كه به مركب شيطان آغشته است در باره ي آيت الله مي نوشتند كه توده هاي ميليوني تشنه ي آزادي و بازگشت به خدا گرداگرد او جمع شده اند و در حالي كه آنان هر روز براي جيمز جونز عامل كشتار جوانان آمريكا در فكر يافتن بهانه اي بودند كامپيوترهاي آمريكا زسر ناتواني درمانده شدند كه ميان شهادت امام حسين (ع ) در بيش از 1300 سال پيش با سرنگوني نظامي كه مدرن ترين و باثبات ترين نظام هاي غرب آسيا شمرده مي شد چه ارتباطي وجود دارد.
ميشل فوكو انديشمند شهيرغرب آن هنگام كه در بحبوحه ي مبارزات مردم ايران در محرم سال 1357 وارد تهران شد : در ارزيابي مشاهدات خود از حضور و پشتيباني مردم از انقلاب امام (ره ) گفت : « اين انقلاب اولين انقلاب پست مدرنيستي در جهان معاصر است كه پايه هاي اقتدار خود را بر حضور همه جانبه ملت بنا نهاده است و امروز ديگر نمي توان مدعي بود كه قدرت سياسي صرفا از لوله تفنگ بيرون مي آيد. »
تفاوت نهضت امام خميني (ره ) با ساير نهضت ها
تفاوت نهضت امام خميني (ره ) بانهضت هاي گذشته اين است كه نهضت امام هم ضد استبدادي بود و هم ضداستعماري برعكس نهضت هاي سده گذشته كه يا ضد استعماري بودند يا ضد استبدادي و حركتي كه هردو جنبه را داشته باشد كمتر ديده مي شود. اما امام از روزي كه نهضت را آغاز كردند در جهت مبارزه با استبداد و استعمار حركت نمودند.
ويژگي نهضت امام و رهبري امام و مردم تبلوري از نهضت حسيني بود. امام مردم را عاشورايي تربيت كردند و مكتب عاشورا را در ميان مردم احيا كردند. فداكاري از خودگذشتگي و سازش ناپذيري در برابر دشمن و بيعت نكردن با طاغوت را امام به گونه اي به مردم آموختند كه مردم يكپارچه عاشورايي شدند و راه عاشورائيان را پي گرفتند و از اين طريق مي توان گفت كه در نهضت امام نهضت عاشورا احيا شد و دنبال شد و با همان هدف حسيني مردم به صحنه آمدند و مبارزه كردند.
در دو فصل امام (ره ) نهضت را به فرهنگ عاشورا گره زدند :
يكي در فصل اول نهضت يعني روزهاي محرم سال 1342 كه تريبون بيان مسائل نهضت حسينيه ها ومجالس روضه خواني و هيات سينه زني و روضه روضه خوان ها و ذكر مصيبت گويندگان مذهبي شد و ديگري فصل آخر نهضت يعني محرم سال 1357 بود كه امام (ره ) صريحا اعلام فرمودند :
« ماه محرم گرامي و بزرگ داشته شود و مردم مجالس برپا كنند. » ايشان عنوان اين ماه را ماه پيروزي خون بر شمشير قرار دادند و مجددا همان طوفان عظيم عمومي ومردمي به وجود آمد; يعني ماجراي نهضت كه روح وجهت حسيني داشت با ماجراي ذكر مصيبت حسيني و ياد امام حسين (ع ) گره خورد.
امام خميني (ره ) با ظرافت آن تصور غلط روشنفكري مآبانه قبل از پيروزي انقلاب را كه در برهه اي از زمان رايج بود از بين بردند. ايشان جهت گيري سياسي مترقي انقلابي را با جهت گيري عاطفي در قضيه عاشورا پيوند و گره زدند و روضه خواني و ذكر مصيبت را احيا كردند و فهماندند كه اين يك كار تجملاتي و قديمي و منسوخ در جامعه ما نيست ; بلكه ياد امام حسين (ع ) و ذكر مصيبت و بيان فضايل آن بزرگوار چه به صورت روضه خواني و چه به شكل مراسم عزاداري گوناگون ـ بايد به شكل رايج و معمول گريه آوري و عاطفه برانگيز و تكان دهنده دل ها در بين مردم باشد و از آن چه كه هست قوي تر هم بشود. امام بارها بر اين امر تاكيد مي كردند و عملا هم خودشان وارد مي شدند.
مقام معظم رهبري در اين باره مي فرمايند :
« اگر در جامعه ما عشق به امام حسين (ع ) و ياد او و ذكر مصايب و حوادث عاشورا معمول و رايج نبود معلوم نبود كه نهضت با اين فاصله زماني و با اين كيفيتي كه پيروز شد به پيروزي مي رسيد اين عامل فوق العاده موثري در پيروزي نهضت بود و امام راحل در راه همان هدفي كه حسين بن علي (ع ) قيام كرده بودند از اين عامل حداكثر استفاده را كردند.
كاركرد مجالس عزاي حسيني از ديدگاه امام خميني
از ديدگاه امام خميني (ره ) دو كاركرد اساسي براي مجالس عزاي حسيني مي توان تعريف كرد. بخش اول كار كرد معنوي و بخش دوم كاركرد اجتماعي وسياسي و تاثيرات عميق آن در اين حوزه است . از اين منظر كليه تاثيرات شخصي و اخلاقي در محدوده كاركرد معنوي تعريف مي شود و آثاري كه به نوعي به نظام اجتماعي در همه ابعاد آن مربوط مي شود در محدوده كار كرد دوم قرار مي گيرد. البته از آن روي كه جنبه اول يعني كاركرد معنوي همواره در طول ساليان دراز مورد تاكيد وآشناي شيعيان بود. امام (ره ) به دليل مقتضيات ويژه آن روز عموما بر جنبه دوم يعني كاركرد اجتماعي و سياسي پرداختند.
امام (ره ) در همين رابطه فرمودند :
« اين اجتماع عاشورا و اين برگزاري عزاي شهيد عالم اين آنقدر بركات دارد. همان وقتي هم كه اين مسائل سياسي در آن مطرح نمي شد آنقدر بركات داشت براي ملت ها كه احصا نبود3.
و نيز فرمودند :
« گمان نكنيد كه اگر اين مجالس عزا نبود و اگر اين دستجات سينه زني نبود 15 خرداد پيش مي آمد . هيچ قدرتي نمي توانست 15 خرداد را آن طور كند مگر قدرت خون سيدالشهدا عليه السلام 4. »
مجالس روضه و عزاداري سيدالشهدا(ع ) انقلاب آفرين و مبدا قيام تاريخي پانزده خرداد شد كه مبدا انقلاب بزرگ اسلامي است . در عاشوراي سال 1342 كه دو روز بعد از آن امام خميني (ره ) دستگير و زنداني شد و حوادث پانزدهم خرداد پيش آمد نوحه مجالس عزاي حسيني اين بود :
گفت عزيز فاطمه نيست زمرگ واهمه
تا به تنم توان بودزير ستم نمي روم
ننگ حيات و ذلتش عزت مرگ و لذتش
من زيزيد بي پدرظلم و ستم نمي كشم
شعر رايج عزاي انقلابي نيز اين بود :
بزرگ فلسفه قتل شاه دين اين است
كه مرگ سرخ به از زندگي ننگين است
نه ظلم كن به كسي ني به زير ظلم برو
كه اين مرام حسين است و منطق دين است
مقام معظم رهبري در خصوص بهره برداري امام خميني (ره ) از ماجراي عاشورا فرمودند : « در 15 خرداد كه در سال 42 شمسي (83 قمري ) با دوازدهم محرم مصادف بود امام بزرگوار ما(رض ) در عرصه عاشورايي و با بهره برداري به بهترين شكل ممكن از ماجراي عاشورا و محرم توانستند پيام حق و داد برآمده از دل خود را به گوش مردم برسانند و مردم را متحول كنند.
اولين شهداي ما هم در ماجراي پانزدهم خرداد در تهران ورامين و بعضي جاهاي ديگر همين سينه زن هاي حسيني بودند كه آمدند و در معرض تهاجم دشمن عاشورا قرار گرفتند . در سال 57 هم مشاهده كرديد ماجراي آن روز و ماهي را كه در آن خون بر شمشير پيروز مي شود. اين نام را امام بزرگوار از همه قضاياي محرم خلاصه گيري استحصال و مطرح كردند.
همين طور هم شد. يعني مردم ايران به پيروي از حسين بن علي عليه السلام درس عاشورا را گرفتند و در نتيجه خون بر شمشير پيروز شد. »
ويژگي هاي نهضت امام خميني و نهضت حسيني
نهضت امام خميني (ره ) همان ويژگي هائي را داشت كه نهضت حسيني در برابر طاغوتيان زمان در برداشت . همان گونه كه درباره نهضت حسيني مي بينيد كه سيدالشهدا(ع ) در نهضت و مبارزه هيچ گاه به اين انديشه نبودند كه از نيرو و قواي لازم برخوردار نيستند و تسليحات و تجهيزات كافي را براي مبارزه ندارند. حتي با تن واحد و با دست خالي در برابر طاغوتيان ايستادند و انجام وظيفه كردند و اداي تكليف نمودند.
در ويژگي هاي نهضت امام خميني (ره ) هم مي بينيم وقتي كه نهضت آغاز مي شود امام نهضت شان را در شرايطي شروع مي كنند كه نه تجهيزات لازم براي مقابله با يك رژيم تا بن دندان مسلح در اختيار داشتند و نه نيروي كافي براي مقابله با آن رژيم . لذا بسياري حركت ايشان را حركتي غيرمعقول و بي فايده قلمداد مي كردند. امام امام راحل مي فرمودند : هدف اداي تكليف است و ما بايد به وظايف مان و تكاليف مان عمل كنيم . اين مهم نيست كه تا چه حدي به پيروزي نايل مي شويم يا نمي شويم 5.
ويژگي ديگري كه نهضت امام با نهضت حسيني همخواني دارد; اين است كه مي بينيم در نهضت حسيني امام حسين (ع ) با روشنگري و با افشاگري و با آگاهي دادن به توده ها نهضت را گسترش مي دادند و سعي مي كردند به توده هاي محروم جامعه آگاهي ببخشند و آنها را با وظايف شان آشنا سازند و رشد سياسي و فكري به آنها بدهند و آنها را به صحنه بياورند. همين انگيزه را در نهضت امام خميني (ره ) هم مي بينيم .
امام (ره ) در آغاز نهضت به ملت توجه داشتند. سعي نمودند ملت ايران را آگاهي ببخشند. رشد فكري بدهند و به وظايف شان آشنا سازند. اين هم كاملا مشابه حركت انبيا بود.
سومين ويژگي كه در نهضت امام (ره ) و نهضت سيدالشهدا(ع ) به چشم مي خورد اين است كه در نهضت امام حسين عليه السلام بند و بست معامله كردنش رايزني براي تفاهم سازش با دشمنان و چشم پوشي كردن از مباني هرگز نيست . بلكه قاطعيت جديت و پافشاري بر روي اصول ومباني هدف اباعبدالله (ع ) را تحقق مي بخشد. امام (ره ) در مبارزاتشان هرگز اهل بند و بست معامله و كرنش نبودند. در هدف شان پابرجا و استوار ايستادگي كردند و مقاومت نشان دادند. ثبات قدم داشتند. مقاومت امام (ره ) نقش موثري در پيروزي نهضت و فراگير شدن نهضت و بوجود آمدن انقلاب داشت .
هدف ديگري كه باز در نهضت حسيني شاهد آن هستيم و حضرت امام هم با همان شيوه مبارزات شان را دنبال كردند اين است كه در نهضت حسيني طبق تكاليف ديني و وظايف اسلامي و اخلاقي در گام نخست سعي كردند كه طاغوت زمان را هشدار بدهند آگاهي بدهند و از طريق تبليغ با آنها اتمام حجت كنند و آنها را كاملا به انحرافات شان و لغزش هاشان آشنا سازند. مي بينيم كه در نهضت امام هم همين شيوه به كار گرفته مي شود. امام هم در نخست تلاش مي كند كه شاه را نصيحت كند. حق مطلب را به او ابلاغ كند و او را به راه خطايي كه در پيش گرفته و راه انحرافي كه در پيش دارد آگاه سازد.
اين ويژگي هائي است كه در نهضت حضرت امام خميني (ره ) كاملا مشخص و بارز است كه مي توان گفت برگرفته و الهام گرفته از نهضت عاشوراست . نهضت امام خميني (ره ) دنباله نهضت امام حسين (ع ) بود و الگوي امام و نهضت امام حركت اباعبدالله (ع ) بود. ما كه امروز اين نظام اسلامي را لمس مي كنيم و بركات آن را از نزديك مي بينيم بيشتر از اسلاف خود قدر نهضت حسيني و معناي آن را درك مي كنيم .
آن بزرگوار براي چنين چيزي حركت كرد. براي همين قيام كرد كه رژيم هاي فاسد ومخرب انسان و دين ويران گر صلاح در جامعه نباشند و نظام اسلامي و الهي و انساني و مبني بر صلاح در جامعه استقرار پيدا كند.
اين مقاله را با فرمايشات گهربار بنيان گذار نظام مقدس جمهوري اسلامي امام راحل و مقام معظم رهبري به پايان مي برم :
« ما در نيمه راهيم . اگر پيام امام حسين (ع ) را زنده نگه مي داريم اگر نام امام حسين (ع ) را بزرگ مي شماريم اگر اين نهضت را حادثه عظيم انساني در طول تاريخ مي دانيم و بر آن ارج مي نهيم ; براي اين است كه يادآوري اين حادثه به ما كمك خواهد كرد كه حركت كنيم و جلو برويم و انگشت اشاره امام حسين (ع ) را تعقيب كنيم و به لطف خدا به آن هدف ها برسيم وملت ايران ان شاالله خواهد رسيد. نام امام حسين (ع ) را خدا بزرگ كرده است و حادثه كربلا در تاريخ آن را نگه داشته است . » 6
و فرمايش امام راحل (ره ) :
محرم و صفر است كه اسلام را زنده نگه داشته است
پاورقي :
1 ـ (69 3 13 ) و (70 3 14 )
2 ـ شهيد مطهري ـ پيرامون انقلاب اسلامي ـ .119
3 ـ صحيفه نور ـ ج 13 ـ ص .155
4 ـ همان ج 6 ـ ص .209
5 ـ شهيد مدرس نيز مي فرمود : از ترس مرگ كه نبايد خودكشي كنيم . روح هر دوشان شاد.
6 ـ نماز جمعه تهران : .1379 1 29
با پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي پيام هاي الهي و معنوي امام خميني در سرتاسر گيتي طنين انداز گرديد. امام باتكيه برآموزه هاي ژرف اسلام ناب محمدي (ص ) و تاسي از نهضت عاشوراي حسيني مناسبات اجتماعي و سياسي و فرهنگي جهان معاصر را متحول ساخت و عصر جديدي را آغاز نمود
امام خميني مردم را عاشورايي تربيت كرد و مكتب عاشورا را در ميان مردم احيا نمود. فداكاري از خودگذشتگي سازش ناپذيري در برابر دشمن و بيعت نكردن با طاغوت را امام به گونه اي به مردم آموخت كه مردم يكپارچه عاشورايي شدند و راه عاشورائيان را دنبال كردند
متفكر شهيد استاد مطهري :
نداي امام خميني از قلب فرهنگ و اعماق تاريخ و از ژرفاي روح اين ملت برمي خاست . مردمي كه حماسه محمد(ص ) زهرا(س ) حسين (ع ) زينب (س ) سلمان ابوذر و صدها هزار زن و مرد ديگر را شنيده بودند و اين حماسه ها با روحشان عجين شده بود بار ديگر همان ندا را از حلقوم اين مرد شنيدند
