عزاداري فقط علم داري نيست
ث مجيد زندي
السلام عليك يا اباعبدالله و علي الارواح التي حلت بفنائك . اين روزها
ناله هر سينه زن بخاطر مظلوميت و شهادت امام حسين (ع ) و 72 تن از ياران
باوفاي اوست و به تعبيري اگر در اين مصيبت عظمي
خون از ديده ها هم
جاري شود كم است و هر روضه اي هم براي سيدالشهدا(ع ) تلاش براي
جاودانه ماندن راه و عمل امام حسين (ع ) خواهد بود.
اگر چه حافظ خون خدا فقط خداوند است و بس ; اما به توصيه ائمه
اطهار اگر دوست داريم نهضت امام حسين (ع ) محفوظ بماند حفظ سنت ها
و شعائر عزاداري بر سيد الشهدا بسيار ضروري است . اما همانند بسياري از
سنت ها و باورها به مرور زمان و به خاطر كم اطلاعي و يا بي اطلاعي برخي از
مبلغان و مرثيه سرايان
موضوعاتي خارج از تاريخ و حماسه عاشورا به
روضه امام حسين وارد شده كه اگر همه شيعيان چه وعاظ و خطبا و چه
مردم عادي مراقب نباشند
موضوعات فرعي وحاشيه اي و حتي مطالب غير
واقع و دروغ جاي اصل مي نشيند و مسير حركت و هدف الهي امام
حسين (ع ) را در افكار آيندگان منحرف خواهد كرد كه اين مساله چيزي
نيست جز انحراف در نتيجه حركت امام حسين (ع ) كه همان احيا امر به
معروف ونهي از منكر بوده است .
فكر مي كنم در چنين شرايطي به وجود تفاوت ميان عزاداري اصيل در
رثاي امام حسين (ع ) با ظواهر آلوده به خواسته هاي شيطاني برخي
دست هايي كه عمدا مي خواهند افكار شيعيان را منحرف سازند و يا
ناخواسته و نادانسته تيشه به ريشه هدف اصلي قيام و شهادت امام
حسين (ع ) بزنند مشخص شده باشد.
خوشبختانه مردم ما در بسياري موارد اين مرزهاي ظريف واقعيت و غير
آن را تشخيص مي دهند و همين رمز ماندگاري عزاداري امام حسين است كه
در طول تاريخ اصل عزاداري باقي مانده و پيرايه ها و ظواهر در هر دوره اي به
شكلي ظاهر مي شود و بسيار زود جاي خود را به ظواهر ديگري مي دهد.
اصل همان است كه شيعيان محرم و صفر را از ماههاي پرقدر و منزلت
مي دانند كه دركنار رحلت جانسوز پيامبر مكرم اسلام (ص ) ماتم مقدس
ديگري نيز در اين دو ماه قلب شيعيان را متاثرو اندوهبار مي سازد
ماتمي كه
باشهادت حسين بن علي (ع ) و ياران و نوباوگانش آغاز و با اسيري
زينب (س ) و دختران و فرزندان خردسال بني هاشم همراه
مي شود.
حوادث كربلا و شهادت مظلومانه امام حسين (ع ) از حوادث اثرگذار و
ماندگار تاريخ اسلام و تاريخ بشريت است . شهادتي كه عليرغم گذشت
حدود 14 قرن
هنوز براي تمام آزادگان عالم در اديان مختلف و همه كساني
كه ستم ستمگران و ظلم ظالمان را تحمل ندارند به منزله چراغ هدايت و
كشتي نجات است .
در روزها و شب هاي دهه هاي اول و دوم محرم حزني غريب نه تنها
قلوب مومنان
بلكه وجود هستي و كائنات را هم فرا مي گيرد و تاسوعا و
عاشورا تداعي گر حقيقت مصيبت بزرگي است كه از جانب نمادهاي شيطاني
برنمادهاي الهي وارد شده است .
حسين (ع ) با پديد آوردن حماسه عاشورا در صحراي كربلا
حقيقتا
معناي واقعي معنويت و راه درست زندگي را تعريف كرد و حفظ
دستاوردهاي اين حقيقت البته بسيار سخت و مشكل است .
عيب جويي عمل نادرستي است اما اگر از خودمان عيب جويي كنيم راه
حل مناسبي براي حل نقايص جستجو خواهيم كرد و يا اگر نخواهيم از واژه
عيب جويي استفاده كنيم تشخيص عزاداري صحيح با شيوه عزاداري
ناخالص
براي اثربخشي بيشتر عزاداريها بسيار موثر و مفيد خواهد بود زيرا
نسل جوان كه نسبت به چرايي قيام امام حسين (ع ) سوال دارد وقتي با
مفاهيم غلط اشباع شود
از هدف اصلي قيام امام حسين (ع ) بهره چنداني
نخواهد برد.
خوشبختانه به مدد تلاش هايي كه براي زدودن پيرايه هاي انحرافي از
عزاداري ايام محرم انجام شده
محرم سال جاري را بايد محرم حدودا
موفقي نام نهاد چرا كه حركت براي جمع آوري شمايل منسوب به امام
حسين (ع ) و ممنوعيت علم گرداني در خيابانها قدم مباركي است كه عمر
كوتاه شمايل تراشي و علم گرداني را كوتاهتر خواهدساخت .
همچنانكه گفته شد تعيين مرز عزاداري واقعي با عزاداري ظاهري بسيار
آسان است و همه مردم در سخنان خود به نوعي به ضعف هاي موجود اذعان
دارند اما متصديان هيات هاي عزاداري هم مي توانند با تلاش مضاعف براي
زدودن ظواهر از هيات هاي عزاداري
در عمق بخشيدن به مفهوم و مطالب و
موضوعات مطرح شده در مجلس عزاداري امام حسين (ع ) و مبارزه و
جلوگيري از شيوه عزاداري وهن آميز به ساحت و شان و مقام شهداي كربلا
كمك كنند.
ورود موضوعات خرافي به آئين عزاداري امام حسين به دو شيوه كلي
يكي به محتواي سخنان وعاظ و مرثيه سرايان و ديگري به ابزارو ادوات ويژه
هيات هاي عزاداري مربوط مي شود كه در هر دو مورد اگر چه موضوعات
انحرافي متعدد وجود دارد اما در اين گزارش تلاش مي شود با استفاده از نظر
كارشناسان به برخي از آفت ها اشاره شود تا عزاداري امام حسين (ع ) از هر
جهت به سمت خلوص و پاكي هدف قيام امام حسين (ع ) نزديك
شود.
آقاي مصطفي حسنوند كارشناس ارشد تاريخ و محقق آئيني درباره
نشانه هاي ظاهري مورد استفاده در آئين عزاداري امام حسين (ع ) به گزارشگر
ما مي گويد : اينكه اعلام شده شمايل منسوب به امام حسين (ع ) و حضرت
ابوالفضل (ع ) در سال جاري جمع آوري شود كافي نيست زيرا بايد با فكر و
باور هم اصلاح شود زيرا هم اكنون در بسياري نقاط تهران و شهرستانها
بخاطر مقابله برخي هيات ها با نيروي انتظامي
شمايل كماكان وجود داشته و
هنوز هم هست و با يك دستورالعمل انتظامي نمي توان مشكلات موجود در
اين زمينه را حل كرد.
وي مي گويد : محققان ديگري درباره موارد متعدد تحريفات كارهايي
انجام داده اند كه در اوج آن استاد شهيد مرتضي مطهري در كتاب گرانسنگ
خود « حماسه حسيني » به موارد فراواني اشاره كردند اما از آنجا كه « علم
داري » « نصب شمايل » امروز به عنوان مشخصه ثابت هيات هاي عزاداري
شده
خطرناك است زيرا دقت در ظاهر زيباي شمايل و رشد طولي و عرضي
« علم » ها نمونه هاي اصلي تحريف است كه امسال نيز در دهه اول محرم شاهد
آن بوده ايم .
آقاي حسنوند مي افزايد : اين علم معروف و گرانقيمتي كه 10 تا 12
ميليون تومان براي آن پول صرف مي شود همانند پرهاي طاووس نصب شده
بر آن
عمر كوتاهي در گذشته عزاداري امام حسين (ع ) دارد اين علم هم همان
علم هاي يك تيغه دوران صفويه و قاجاريه است كه براي « سلام » ويژه به
شاهان در ارگ شاهي و نيز دسته جات مقابل ابداع شده بود كه به مرور و
براساس رقابت هيات ها
به 7
13 و 17 وحتي 35 تيغه افزايش يافته است .
وي مي گويد : اين علم ها با تيغه هاي متعدد خود در پيشاپيش دسته جات
عزاداري به محدوده ارگ شاهي
با همخواني اعضاي هيات مبني بر « شاه
سلام عليك » مي بايست تا سينه خم مي شدند و همان تعظيم را به نمايندگي
از همه عزاداران انجام مي دادند!
آقاي حسنوند ادامه مي دهد : مرحوم دهخدا در ذيل واژه علامت
عزاداري در فرهنگ خود مي آورد : « علم
صليب مانندي است كه بر چوب يا
آهن افقي آن از سوي پايين شال هاي نرم آويزند و از سوي زبر
لاله و
تنديس هايي از مرغ و جز آن نصب كنند و در ميانه زبانه اي از فلز طويل دارد
و بر نوك فلز
پر يا گلوله اي از شيشه الوان نصب كنند و اين زبانه هاي فلزي
كه به تيغ مشهور است 3 يا 5 باشد و درمراسم عزاداري محرم پيشاپيش
دسته ها به حركت آرند. »
وي مي گويد : متاسفانه عليرغم همه تلاش هايي كه از سوي محققان در
سالهاي اخير انجام شده
هم به تعداد تيغ هاي علم افزوده شده و هم انواع
بيشتري وحوش را به خود ديده است كه در فواصل متعدد ميان تيغه ها
مجسمه هايي از شير
گوزن
بزكوهي
كبوتر
حيواني با سرانسان و يا با بدن
پرنده
فيل و شتر با كجاوه و نيز به شيوه هندو و بوديسم دو سر علم ها
اژدهايي نصب مي شود كه دهانش را گشوده است !
وي ادامه مي دهد : براساس تحقيقاتي كه انجام شده در بعضي از كتب
علماي يهودآمده است كه بر علم بني يهودا صورت « شير » بر علم بني
راوربين صورت « مرد » بر علم بني افرائيم صورت « گاو » و بر علم دان صورت
« كركس » آشكار بود!
حجت الاسلام سيدابوالفضل حسيني راد امام جماعت مسجد ارباب
تهران و پژوهشگر و محقق حوزه علميه قم نيز در اين باره به گزارشگر ما
مي گويد : تحريف محتواي قيام عاشورا
فرهنگ جهاد و شهادت را زير
سئوال مي برد. وقتي فرهنگ تحريف شد
اهداف الهي قيام امام حسين (ع )
هم با نتيجه معكوس و سست كه به آيندگان معرفي خواهد شد.
وي ادامه مي دهد : ايام محرم و صفر فرصتي است براي وعاظ
خطبا و
مبلغين تا مردم را خصوصا در مساجد و حسينيه ها و مجالس عزاداري با
حقايق قيام امام حسين آشنا كنند و مردم را با فلسفه حماسه عاشورا آگاه
سازند زيرا هر قدر سطح آگاهي مردم بالاتر رود خودشان انحرافات
خرافه ها
و تحريف ها را از سوي وعاظ نمي پذيرند كه اين خود بهترين راه مبارزه با
تحريف است .
وي مي گويد : روحانيت در اين ميان نقش حساس تري دارند و بايد
بكوشند اين چشمه زلال را از هرگونه آلودگي هاي خرافي پاك كنند و حادثه
كربلا را همانگونه كه بوده براي مردم بيان كنند تا همچنان زلال و پاك به نسل
آينده منتقل شود.
وي مي افزايد : همه مبلغان و مداحان بايد در اين راه ابتدا نيت خود را
خالص و پاك سازند زيرا اگر غير از اين باشد جلب رضايت صاحبان
مجلس
بر رضاي خدا پيشي مي گيرد و همين ضعف باعث مي شود براي گرم
كردن ظاهري مجلس عزاداري امام حسين
سخنان بي پايه و اساس مطرح
شود كه علاوه بر دروغ بستن به ائمه اطهار
عمل آنها باعث شادي دشمنان
اسلام و تشيع خواهد شد كه در هر دو صورت معصيت كار خواهند بود و دين
خود را به دنيا خواهند فروخت .
حجت الاسلام حسيني راد ادامه مي دهد : عزاداري براي امام حسين براي
حفظ شعائر و سنن الهي و اسلامي است و اگر اين عزاداري به دروغ آلوده
باشد باعث مي شود كه سنن الهي و اسلامي پايمال شود كه دقيقا در جهت
مقابل قيام امام حسين (ع ) قرار خواهد گرفت زيرا قيام امام حسين و شهادت
آن بزرگوار و يارانش بابصيرت و اعتقاد همراه بود و عزاداريها بر شهادت
امام حسين (ع ) همه بايد با درك دقيق و بصيرت همراه باشد.
وي ادامه مي دهد : شركت در مجلس عزاداري امام حسين (ع ) اگر در
جهت اصلاح امور فردي و جامعه در راستاي احيا تكليف الهي امر به
معروف و نهي از منكر باشد مفيد است و پيروان واقعي آن حضرت كساني
هستند كه با خلوص نيت عزاداري مي كنند.
اين محقق علوم اسلامي در ادامه مي گويد : اگر نيت صادق و الهي باشد
صاحبان و بانيان مجالس عزاداري امام حسين (ع ) سعي مي كنند بيش از
ظواهر به محتواي مطالب توجه كنند زيرا علم سنگين و وزين
طبل هاي
بزرگ و پرسروصدا
موسيقي
بلندگوهاي پرهياهو و زنجيرهاي سنگين
نمي توانند سنت الهي را زنده نگه دارند بلكه اگر اين عزاداري درعين سادگي
داراي روح معنوي باشد اثرگذار و ماندگار خواهد شد.
امام جماعت مسجد قديمي ارباب ادامه مي دهد : شركت در اين مجالس
اگر با دوري از گناه
دستگيري از محرومان و آشتي ناپذيري با جباران و
ظالمان همراه با صبر و استقامت نباشد ارزشي ندارد زيرا تنها اظهار
دينداري و يا اظهار عزاداري
حتي به فرموده امام حسين (ع ) دينداري
واقعي نيست همچنانكه سيدالشهدا فرمودند « دين لقلقه زبان آنهاست تا
وقتي با دين كنار مي آيند و اظهار ديانت مي كنند كه به زندگيشان
كسب و كار
و درآمدشان لطمه اي وارد نشود هنگامي كه به بوته آزمايش گذاشته شوند
دينداران واقعي كم هستند. »
وي مي افزايد : پذيرش تحريفات افراد را ظاهربين مي سازد در مقابل
افرادي خاص باتوسل به دروغ و نيرنگ و طمع به پول و مقام منصب هر
كاري را انجام مي دهند و هم اكنون نيز در كشور افرادي را داريم كه عنوان
مسلمان و شيعه را هم بر خود مي گذارند اما عملا در خدمت اهداف
استكباري امريكا هستند.
وي مي گويد : اشك ريختن بر عزاي امام حسين (ع ) سبب آمرزش گناهان
مي شود اما قرار نيست هر گناهي در عزاداري امام حسين بخشيده شود و اين
صحيح نيست كه برخي فكر مي كنند امام حسين (ع ) شهيد شدند تا گناهان
شيعيان براي هميشه پاك شود اين همان تفكر انحرافي است كه در دين
مسيحيت ايجاد شده درحاليكه اگر اين سخن و باور صحيح باشد بايد
بگوييم كه امام حسين (ع ) شهيد شدند تا گناهكاران اضافه شوند و آزادانه به
كارهاي خلاف خود ادامه دهند !
وي در خاتمه با توجه مجدد به تلاش براي زدودن تحريفات از مجالس
عزاداري امام حسين (ع ) مي افزايد : گريه بر امام حسين زماني باعث احيا
تفكر سيدالشهدا در جامعه خواهد شد كه صادقانه
بدون ريا و از خلوص
نيت نشات گرفته باشد زيرا اگر گريه واقعي باشد عزاداران امام حسين با
انتخاب راه درست
در طول سال گناه نمي كنند و از لغزش هاي سياسي و
اجتماعي فاصله مي گيرند.
تصور و درك درست و عميق فاجعه كربلا خود براي شيعيان علي (ع ) و
فاطمه (س ) به اندازه كافي تاثيرگذار و حزن آور هست كه ديگر نيازي به كمك
گرفتن از نمادهاي ظاهري و تصوير و شمايل و... نباشد اينكه امام
حسين (ع ) با تني چند از ياران باوفا و خانواده و حتي طفل شيرخواره اش
طعمه شمشيرهاي جهل و كينه و عناد مردم و حاكمان ستمگر واقع مي شوند
و بازماندگان آن بزرگوار كه جگرگوشه گان مصطفي (ص ) هم بودند
طعم
تلخ مصيبت شهادت امام خود و اسيري را هم چشيدند
خود مصيبت
بزرگي است كه طرح موضوع آن هر قدر بي پيرايه تر باشد
دل هاي عاشق
فراواني را به خود جذب خواهد كرد.
واقعا آيا نقل و شرح واقعيات شرحه شرحه شدن آل نبي (ص ) عقل
شعور
احساس و عاطفه را به قدر كافي تحريك نمي كند كه عزاداران همراه
خود خروارها آهن را با نقش ونگار كذايي كه حتي چهره وحوش را با خود
دارند
بكشند !
آيا نبايد از خود بپرسيم بيش از آنكه در دل عزادار باشيم و راه و شيوه
آن شهدا را رسم وآئين خود سازيم چرا بايد اسيرنمادها وآئين و سنن
ظاهري و خود ساخته شويم آيا با مسير انحرافي مي توان ماهيت حقيقت
مصيبت امام حسين (ع ) را به جهان ابلاغ كرد آيا ائمه پس از امام حسين (ع )
هم شيوه عزداراي ما را مي پسنديدند يا خير آنها گريه بر حسين (ع ) را و ذكر
مصائب را بر هر چيز ديگري اثرگذارتر مي دانستند تا حدي كه گريه هاي امام
سجاد(ع ) بر پدر خود از اصلي ترين رموز ماندگاري حماسه حسيني عنوان
شده است .
عزاداري براي امام حسين (ع ) خود معنويتي است ژرف و عميق كه
اثرات ماندگار معنوي بر دل
روح و اعمال و كردار عزاداران مي گذارد كه اوج
اين تاثير دوري جستن از گناهان و معاصي جسمي و روحي است .
به هر حال هنوز هم در بخشي از مراسم عزاداري بر امام حسين (ع )
تحريفاتي وجود دارد كه بيش از عزاداري واقعي نمايش عزاداري است كه
وظيفه شيعيان حق جو است كه با تلاش مضاعف خود كمك نمايند تا
حقيقت عزاداري براي امام حسين (ع ) را از پيرايه هاي ظاهري و بي محتوا
پاك نمايند. اين رسالتي است كه ديروز و امروز نمي شناسد و درتمامي
اعصار و قرون بوده و باقي خواهد ماند كه اميدواريم با حذف ظواهر
رسالت حقيقي قيام امام حسين (ع ) بهتر از قبل براي همه مردم جهان آشكار
شود.
خوشبختانه بسياري از مردم در موارد متعدد مرزهاي ظريف واقعيت
حماسه عاشورا و تحريفات را مي شناسند و همين ويژگي رمز ماندگاري
حقايق عزاداري براي امام حسين (ع ) شده است . اما هرقدر پيرايه هاي
ظاهري عزاداريها كاهش يابد
اثرگذاري آن در راستاي صيقل دادن به
روح و روان عزاداران و تبليغ هدف قيام امام (ع ) بيشتر خواهد شد.
عليرغم ممنوعيت نصب شمايل و علم گرداني در خيابانها بخاطر اصرار
برخي از هيات هاي عزاداري
امسال نيز در روزهاي عزاداري
علم گرداني درسطح وسيع انجام شده است
آقاي مصطفي حسنوند كارشناس و محقق آئيني : متاسفانه عليرغم
تلاش هايي كه در سالهاي اخير انجام شده علم ها علاوه بر افزايش تيغه ها
انواع بيشتري از وحوش را هم به خود ديده است كه در فواصل متعدد ميان
تيغه ها
مجسمه هايي از شير
گوزن
بز كوهي
كبوتر
حيواني با سر انسان
و بدن پرنده
فيل
شتر با كجاوه و نيز به شيوه هندو و بودايي دو سر
علم ها
اژدهايي نصب مي شود كه دهانش را به طور وحشتناكي گشوده
است !
حجت الاسلام سيدابوالفضل حسيني راد محقق حوزه و امام جماعت
مسجد ارباب : تحريف محتواي قيام عاشورا
فرهنگ جهاد و شهادت را زير
سئوال مي برد و هرقدر اين فرهنگ تحريف شود
اهداف الهي قيام امام
حسين (ع ) هم سست تر به آيندگان منتقل خواهد شد
