عليرغم فعاليت اتوبوس هاي بخش خصوصي
تعداد خطوط و اتوبوس هاي بليتي شركت واحد در تهران افزايش مي يابد
مجيد زندي
سابقه نوسازي اتوبوس هاي شركت واحد در كشور تاكنون چندان سابقه مثبتي نبوده است زيرا بسياري از شهرونداني كه از اتوبوس هاي درون شهري استفاده مي كنند به خوبي به ياد مي آورند كه هرگاه در گذشته مسيري جديد ايجاد مي شد اتوبوس ها در روزهاي اول نو و يا با امكاناتي همچون پرده راديو و... بود اما به مرور اتوبوس هاي فرسوده را جايگزين اتوبوس هاي نو مي كردند و اين رويه عادت معمول و قديمي شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه بوده است .
كافي است اندكي به حافظه خود رجوع كنيد و خطوط جديد پارك سوار بيهقي به ميدان امام خميني و يا ساير اتوبوس هاي ويژه پارك سوار را به ياد آوريد درخواهيد يافت كه پس از مدتي شيوه ها كاملا عوض مي شد و يا اگر قرار بود بليت خطي را گران كنند ابتدا در دوره اي محدود نظم حاكم بر ساعت ورود و خروج اتوبوس ها از ايستگاهها دقيق بود اتوبوس ها تميز و رانندگان خوش برخورد بودند اما پس از مدتي مردم شاهد تكرار شيوه هاي قبلي بودند و طبق معمول هم به اين رويه عادت كرده بودند!
اكنون نيز با حضور اتوبوس هاي مخصوص تعاوني و خصوصي به صورت دريافت وجه نقد در كنار اتوبوس هاي فرسوده و با شيوه دريافت بليت همان نگراني گذشته در دل مردم زنده شده كه نكند اين رويه هم پس از مدتي به همه اتوبوس هاي موجود در تهران تسري يابد و همه اتوبوس ها وخطوط به صورت خصوصي اداره شود و راننده ها هم تماما وجه نقد از مسافران دريافت كنند. بليت اتوبوس تنها به صورت خاطره اي در ذهن مردم باقي بماند
برخي نگراني ديگر مردم از بروز ضعف احتمالي در طرح تفكيك خانمها و آقايان است كه آيا اتوبوس هاي جديد اين اجازه را دارند كه طرح تفكيك را اجرا كنند طرحي كه از خواسته هاي اصلي ملت مسلمان ايران پس از پيروزي انقلاب اسلامي در حوزه حمل و نقل شهري خصوصا خطوط اتوبوسراني بوده است .
اما اينكه اتوبوس هاي بخش خصوصي چگونه به راه افتاد
دولت و وزارت كشور از سال 1380 دستورالعملي براي استفاده از ظرفيت بخش خصوصي در كنار اتوبوس هاي شركت واحد براي جابجايي مسافران درون شهري در راستاي كاهش تصدي دولت در بخش عمومي به منظور افزايش كارايي بهره وري و بهبود وضع اتوبوسراني در شهرها دارد اما تا سال 1382 و 1383 فقط در برخي از شهرها با انجام اصلاحاتي اين كار آغاز شده بود .
در مرحله قبل 65 درصد از قيمت اتوبوس را دولت پرداخت مي كرد اما در مرحله جديد دولت 82 5 درصد از قيمت اتوبوس ها را پرداخت مي كند و 17 5 درصد سهم آورده رانندگان به صورت وام ليزينگ است .
البته اين شيوه قبلا به صورت اتوبوس هاي واحد گشت آزمون موفقي بوده كه اكنون هم به صورت دربستي كارمندان و كارگران ادارات و كارخانجات به مقصد مي رسانند و مردم هم با استفاده از خدمات واحد گشت راضي هستند.
نمونه ديگر خصوصي سازي فعاليت ميني بوس هاي بخش خصوصي تحت نظارت شركت واحد است كه آن نيز سابقه طولاني مدت دارد.
به هر حال سئوال بعدي درباره حدود خصوصي سازي شركت واحد است اينكه آيا قصد دارند شركت واحد را هم خصوصي كنند يا اينكه بخشي از وظايف مربوط به آن را در اختيار بخش خصوصي قرار دهند و حاكميت كماكان در اختيار شهرداري خواهد بود ضمن آنكه كرايه ها نيز از جمله سئوال مردم بوده است آيا تعيين كرايه ها در اختيار شركت هاي خصوصي قرار خواهد گرفت يا اينكه بايد مصوبه شوراي شهر يا شهرداري و شركت واحد اتوبوسراني را داشته باشد. آيا طرح هاي ويژه كارت اعتباري مترو براي اين اتوبوس ها هم اجرا خواهد و... بسياري از سئوال هاي ديگر كه مردم اين روزها در ذهن دارند و در گفت وگو با گزارشگر روزنامه بخشي از آن را مطرح ساخته اند.
درباره ظهور اتوبوس هاي بخش خصوصي در سطح شهر آقاي هراتي يكي از مسافران ميدان جمهوري ـ بهارستان به گزارشگر ما مي گويد : با توجه به اينكه اين منطقه منطقه اي تجاري است مسافران مايلند براي زودتر رسيدن به مقصد از اين اتوبوس ها هم استفاده كنند . پرداخت 100 تومان براي مسافران اين خط رقم زيادي نيست اما آنها مي خواهند شرايط نقل و انتقال بهتر شود و اگر مجريان طرح بتوانند اين خواسته مردم را برآورده سازند موفق خواهند بود.
وي ادامه مي دهد : همينكه اتوبوس هاي بخش خصوصي طيف خاصي از مسافران را سوار مي كند كمك موثري براي كاهش حجم مسافران در اتوبوس هاي بليتي است .
وي مي افزايد : به نظر من براي كاهش ترافيك تهران چاره اي جز افزايش تعداد اتوبوس ها و كاهش خودروهاي شخصي نداريم اگر شركت واحد و مترو بتوانند طيف هاي مختلف مردم خصوصا آنهايي كه خودروي شخصي دارند را به خود جذب كنند باعث موفقيت در كاهش تعداد خودروهاي شخصي و عمدتا تك سرنشين در تهران خواهد شد.
وي مي افزايد : گرفتاري مردم اين است كه اتوبوس ها و خطوط به حد كافي وجود ندارد و آنها عليرغم ميل شخصي خود مجبورند ساعت ها با خودروي شخصي در ترافيك تهران سرگردان بمانند.
خانم الوندي يكي ديگر از شهروندان تهراني نظر خود را اينگونه مطرح مي كند : ترس مردم اين است كه اتوبوس هاي دولتي جاي خود را به اتوبوس هاي خصوصي و ريالي بدهد زيرا اكنون ساعت ها بايد در ايستگاههاي اتوبوس صبر كنيم و مشاهده مي كنيم كه اتوبوس هاي 100 توماني هر لحظه از مقابل ايستگاهها عبور مي كنند اما از اتوبوس هاي بليتي خبري نيست .
وي مي افزايد : خيلي از مردم خصوصا در مناطق جنوب شهر قدرت انتخاب اتوبوس هاي ريالي را ندارند و براي به مقصد رسيدن حتما بايد از اتوبوس هاي بليتي استفاده كنند كه ما انتظار داريم مسئولان شركت واحد به اين مسايل بيشتر توجه كنند.
وي مي گويد : اگر اتوبوسراني با افزايش اتوبوس هاي ريالي اتوبوس هاي بليتي را كم كند اين كار مغاير با اهداف دولت است كه اميدوارم از اتوبوس هاي ريالي به صورت كمكي استفاده شود تا خطوط اتوبوسراني تهران براي جابجايي بيشتر مسافران تقويت شود.
آقاي مقصودي از ديگر شهروندان تهراني هم مي گويد : به نظر من تا مديريت جابجايي اتوبوس ها در تهران مكانيزه نشود نمي توان اميدوار بود اتوبوس هاي بخش خصوصي هم بتوانند موفق شوند زيرا اكنون در مناطق پرترافيك تهران شاهد اتوبوس هاي بخش خصوصي هستيم كه در صف انتظار مانده اند اما بخاطر ترافيك و راهبندان نمي توانند حركت كنند كه اين مشكل علاوه بر مسافران رانندگان بخش خصوصي را هم كه زمان حركت براي آنها بسيار مهم است متضرر مي سازد.
وي مي افزايد : يك دوره اي مي گفتند اگر تعداد اتوبوس هاي تهران به 7000 دستگاه برسد مشكل جابجايي مسافران حل خواهد شد در حاليكه اكنون مي گويند اگر تعداد اتوبوس ها بين 10 تا 12 هزار دستگاه شود مشكل برطرف خواهد شد كه اين حرف ها نشان مي دهد توزيع اتوبوس ها در تهران دچار نابساماني است يعني اگر در مسيري ترافيك به گره كور تبديل شده بايد با كنترل الكترونيكي مانع از حركت اتوبوس هاي جديد از ايستگاه شوند زيرا اتوبوس هاي به صف ايستاده در ترافيك كه عمدتا خود بواسطه طول 16 ـ15 متري گره ديگري بر ترافيك تهران وارد مي سازد.
آقاي مقصودي مي افزايد : اطلاعات خطوط هر لحظه به صورت كامپيوتري بايد به اطلاع روساي خطوط برسد تا آنها مديريت دقيقتري بر روي خطوط داشته باشند كه جاي آن در اتوبوسراني تهران خالي است .
مهندس محمد احمدي بافنده مديرعامل شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه هم در پاسخ به سئوال هاي موجود درباره آغاز به كار اتوبوس هاي خصوصي در تهران به گزارشگر ما مي گويد : ابتدا من از طرح تفكيك آغاز مي كنم و ضمن تشكر از حساسيت مذهبي روزنامه جمهوري اسلامي به اطلاع شهروندان عزيز مي رسانم كه طرح تفكيك خانمها و آقايان يكي از آورده هاي انقلاب اسلامي براي ايجاد امنيت براي خانمها در اتوبوس بوده كه ما به هيچ عنوان و با هيچ چيزي آن را از دست نخواهيم داد.
وي ادامه مي دهد : واقعيتي را نبايد از ياد برد كه ما براي طرح تفكيك ضابط انتظامي نداريم خود مردم همانند رويه سابق عمل و رعايت و به ديگران هم توصيه نمايند و ما هم به نوبه خود از رانندگان خواستيم به مسافران توصيه كنند تا اين اصل را رعايت كنند و مجددا از همكاران و خصوصا رانندگان اتوبوس هاي بخش خصوصي مي خواهم براي طرح تفكيك حساسيت بيشتري به خرج دهند.
وي با حمايت از توسعه خطوط و اتوبوسهاي خصوصي مي افزايد : اين شركت فقط به توسعه خطوط و اتوبوس هاي خصوصي اكتفا نمي كند بلكه تعداد اتوبوس هاي بليتي هم در تهران اضافه مي شود و اگر دولت به موقع 1800 دستگاه اتوبوس را به شركت واحد تحويل دهد بسياري از مشكلات موجود حل خواهد شد.
وي در ادامه مي افزايد : اينكه مي پرسيد شركت واحد به دنبال كسب سود و پول درآوردن است كه اصلا چنين نيست ما حتي براي همين اتوبوس هاي خصوصي هم بايد پول خرج كنيم تا بخشي از هزينه هاي تامين و نگهداري آنها را بپردازيم .
مهندس احمدي بافنده ادامه مي دهد : وظيفه سازمان من اين است كه جامعه حمل و نقل عمومي را توسعه دهم و افزايش اتوبوس هاي خصوصي تنها بخشي از برنامه هاي توسعه اي ما است زيرا با افزايش تعداد اتوبوس هاي خصوصي هيچگاه از تعداد اتوبوس هاي بليطي كاسته نخواهد شد.
مديرعامل شركت واحد درباره نظارت بر عملكرد اتوبوس هاي خصوصي براي سوار كردن بيش از اندازه متعارف مسافر براي كسب سود بيشتر هم مي افزايد : اين عارضه ممكن است وجود داشته باشد اما ما نظارت جدي را هم در اين باره آغاز كرديم اگرچه حجم انبوه مسافر فقط در چهار ماهه شهريور و مهر و اسفند و اوايل فروردين است .
وي مي افزايد : چون تاكنون براي توسعه حجم ناوگان تلاش كرديم فرصتي براي نظارت بر عملكردها نبود زيرا نيروهاي جديدي براي اين كار نياز داشتم كه بعد از گذشت يك ماه از فعاليت اتوبوس هاي خصوصي وآشكار شدن برخي تخلفات جداول انضباطي را با كنترل و نظارت تقويت كرديم و قطعا در آينده از تخلفات موجود كاسته خواهد شد و تاكنون نيز با تعدادي از متخلفان برخورد شده است .
مديرعامل شركت واحد با پذيرش وجود برخي اشكالات در بخش خصوصي ادامه مي دهد : برنامه ما اين است كه در خطوط موازي اگر هر دو مسير بليتي و خصوصي يكي است تعداد ايستگاههاي خصوصي كاهش يابد تا اين اتوبوس ها با سرعت بيشتري مسافران را به مقصد منتقل كنند.
وي درباره انتقاد برخي از شهروندان درباره ديررسيدن اتوبوس هاي بليتي و تردد پي درپي اتوبوس هاي ريالي مي افزايد : اين ضعف نيست بلكه وجه تمايز اتوبوس هاي خصوصي و دولتي است زيرا بخش خصوصي انگيزه بيشتري براي حركت و جابجايي بيشتر مسافر دارد اين حركت نه به معناي كاهش تعداد اتوبوس هاي بليتي بلكه چون مقايسه وجود دارد مردم متوجه ديررسيدن اتوبوس هاي بليتي مي شوند.
مهندس احمدي بافنده مي گويد : البته محدوديت شبكه معابر در توسعه خدمات شركت واحد حتي در بخش خصوصي هم اثر منفي مي گذارد به عنوان نمونه در منطقه جنوب غربي تهران خصوصا ميدان شمشيري سرعت متوسط اتوبوس ها بين سه تا شش كيلومتر است كه از سرعت متوسط اتوبوس ها در ساير نقاط تهران شش تا 11 كيلومتر كمتر است و كمبود اتوبوس در اين مناطق بيشتر احساس مي شود.
وي ادامه مي دهد : اگر سرعت اتوبوس در سطح شهر تهران يك ساعت بيشتر شود اين يك ساعت برابر با به كارگيري 300 اتوبوس جديد است كه خدمات اين شركت به شكل مطلوبتري عرضه خواهد شد.
مهندس احمدي بافنده درباره طرح مسافتي كردن قيمت بليت در اتوبوس هاي بخش خصوصي هم يادآور مي شود : وضعيتي كه هم اكنون حاكم است اگر مسافري فقط يك ايستگاه از اين اتوبوس ها استفاده كند بايد مبلغ كامل كرايه را پرداخت كند و به همين دليل در راستاي رضايتمندي شهروندان با مساعدت شهرداري طرحي در دست اجرا داريم كه كرايه هاي اتوبوس هاي بخش خصوصي به صورت مسافتي و كيلومتري دريافت شود اگرچه در اهداف ما هست كه اين طرح را براي اتوبوس هاي بليتي هم گسترش دهيم اما در اين طرح سقف كرايه ها هم اضافه نخواهد شد.
وي درباره نگراني برخي از همكاران قديمي شركت واحد اتوبوسراني براي اخراج از شركت به واسطه افزايش تعداد رانندگان اتوبوس هاي بخش خصوصي هم مي افزايد : به همكاران خود اطمينان مي دهم اگرچه طبق قانون ما اجازه جذب نيروي جديد نداريم اما يك نفر را هم اخراج نخواهيم كرد زيرا تعداد اتوبوس ها زياد خواهد شد نه كم .
مديرعامل شركت واحد اتوبوسراني تهران و حومه درباره برنامه هاي شركت هنگام افزايش سفرهاي درون شهري آخر سال نيز مي گويد : ما در سال گذشته حدود 400 هزار نفر به حجم خدمات رساني به مسافران آخر سال افزايش داديم و با توجه هماهنگي هايي كه شده بود شهرداري ساعت كار فروشگاهها مراكز خريد را افزايش داديم و براي فروشگاههاي زنجيره اي اتوبوس ويژه گذاشتيم كه همشهريان بتوانند تا ساعت 12 نيمه شب از ظرفيت اتوبوسراني استفاده كنند .
وي مي افزايد : امسال هم علاوه بر همان برنامه ها افزايش ساعت كار اتوبوس هاي خصوصي را نيز در دست برنامه داريم كه اگر اتوبوس هاي نو كه دولت وعده آن را به ما داده به موقع تحويل شود امسال مشكلي براي جابجايي مسافران هنگام خريد نوروزي نخواهيم داشت .
آقاي احمد عبدالملكي مديرعامل شركت نداي به آوران و نماينده مجموعه شركت هاي تعاوني و خصوصي اتوبوسراني نيز در گفت وگو با گزارشگر ما ضمن تاكيد بر ضرورت اجراي طرح تفكيك مي گويد : ما در برنامه هاي مدوني به رانندگان ابلاغ كرديم كه با نصب تابلوهاي مخصوص جايگاه بانوان و آقايان اصل تفكيك را حتما رعايت كنند.
وي ادامه مي دهد : اتوبوس هايي كه ما از كارخانه تحويل گرفتيم ميله جداسازي و طرح تفكيك را نداشتند و به صورت طرح ضربتي بخش آقايان و خانمها را جدا كرديم و اكنون در 99 درصد اتوبوس ها اين طرح اجرا مي شود .
وي درباره نحوه تعيين سقف كرايه ها هم مي افزايد : نرخ كرايه ها براساس تصويب شوراي شهر و به صورت مسافتي و شيب خيابان يا شرقي و غربي بودن تعيين مي شود و ما هم آن را اعمال كرديم كه سقف حداكثر كرايه بخش خصوصي 1500 ريال است و ديگر كرايه 2000 ريالي و 1750 ريالي نداريم و در گرانترين مسير شمالي و جنوبي تهران همان سقف 1500 ريال رعايت مي شود .
آقاي عبدالملكي در ادامه درباره قيمت اتوبوس ها و ميزان سهم آورده رانندگان هم مي افزايد : خوشبختانه با حمايت هايي كه شده استقبال رانندگان چه در شركت واحد و چه در خارج از آن فراوان است و كارآفريني مناسبي هم صورت گرفته اما قيمت اتوبوس از 80 تا 100 ميليون تومان متغير است كه 82 5 درصد آن را دولت در قالب تصره 13 پرداخت مي كند و 17 5 درصد آن سهم راننده است .
مردم از فعاليت بخش خصوصي در شركت واحد اتوبوسراني راضي هستند اما ترس آنها اين است كه اتوبوس هاي بخش خصوصي به طور كامل جاي اتوبوس هاي بليطي را اشغال كند و بليط اتوبوس به خاطره ها بپيوندد
طرح تفكيك جايگاه بانوان و آقايان همانند اتوبوس هاي بليطي در اتوبوس هاي خصوصي هم رعايت مي شود و طبق دستورالعملي همه رانندگان موظف به رعايت اين اصل هستند.
مهندس احمدي بافنده مديرعامل شركت واحد اتوبوسراني تهران : اگر دولت 1800 دستگاه اتوبوس تعهد شده را به اتوبوسراني تحويل دهد با افزايش ساعت كار اتوبوس ها تا ساعت 12 شب بسياري از مشكلات مردم در سفرهاي درون شهري اسفندماه حل خواهد شد
اگرچه اكنون مدتي است كه اتوبوس هاي بخش خصوصي به ناوگان حمل و نقل درون شهري تهران پيوستند اما سياست شركت واحد افزايش تعداد اتوبوس هاي بليطي و ايجاد خطوط جديد در مناطق مركزي و جنوبي شهر هست و اتوبوس هاي خصوصي به عنوان كمكي فعال خواهند بود.
