ثبه مناسبت 29 دي روز هواي پاك ثمجيد زندي
« صبح ديروز 17 نفر از مردم تهران به صورت دسته جمعي در حاشيه ميدان فاطمي بر اثر آلودگي شديد هوا و استنشاق گاز دي اكسيدكربن جان خود را از دست داده اند! » « همچنين هفته قبل 23 تن از عابران و سرنشينان خودروها در مناطق تجريش و مركزي تهران به علت مشابه و قبل از رسيدن نيروهاي اورژانسي مجهز به اكسيژن با خلوص بالا خفه شدند! »
متاسفانه در سال جاري به موازات افزايش تلفات انساني بخاطر استنشاق منوكسيدكربن ناشي از احتراق ناقص بخاري منازل و نشت گاز شهري به دليل افزايش تعداد خودروها و وارونگي و سكون هوا آلودگي 8 شهر بزرگ كشور شامل تهران اهواز اراك تبريز مشهد اصفهان شيراز و كرج نيز به اوج خود رسيد و اگر روزي خبرهايي واقعي همچون خبر تخيلي مقدمه گزارش به اطلاع شما رسيد چندان تعجب نكنيد زيرا هم اكنون نيز تعداد مرگ و مير زودرس ناشي از آلودگي هوا در شهرهاي فوق فراوان است . البته اكنون مصدومان ناشي از آلودگي هوا با پاي خود به بيمارستانها مي روند و يا اورژانس مي تواند آنها را نجات دهد.
در سالهاي اخير آلودگي هوا به گونه اي هميشه با مردم تهران هست كافي است بدانيم در 9 ماهه گذشته تنها 45 روز هواي پاك در تهران به ثبت رسيده و در مهرماه امسال تنها يك روز هواي تهران پاك بوده است ! و يا براساس آمارهاي رسمي ديگر اعلام شده شهروندان تهراني تنها 8 درصد روزهاي سال را هواي پاك استنشاق مي كنند و بقيه در هوايي آلوده بسر مي برند.
آمارها در هفته جاري كه به عنوان هفته هواي پاك معرفي شده هم چندان رضايت بخش نيست و براساس اطلاعات ميزان آلاينده هاي هواي تهران خصوصا منوكسيدكربن و ذرات معلق بالا و آلاينده منوكسيدكربن فراتر از حد مجاز بوده است تا حدي كه بخاطر غلظت آلاينده منوكسيدكربن در ايستگاههاي سنجش مناطق آزادي تجريش و اقدسيه آلوده ترين نقاط شهر تهران معرفي شدند.
آلودگي هواي تهران عمدتا بخاطر آلاينده هاي خروجي از خودروها و موتورسيكلت هاست كه پس از آن آلودگي منبع ساكن مانند كارخانجات و نيروگاهها و دودكش منازل ديگر عوامل آلوده كننده هواي تهران محسوب مي شود.
تردد ميليونها خودرو شخصي موتورسيكلت ها ميني بوس ها اتوبوس و كاميون در تهران و افزايش 500 هزار دستگاه در سال به اين تعداد خودرو ضعف شديد طرح هاي از راه خارج كردن خودروهاي فرسوده و دودزا از جمله عوامل ديگر تشديد كننده آلودگي هواي تهران است .
به عنوان نمونه در حاليكه براساس ماده 92 قانون برنامه چهارم توسعه دولت موظف است سالانه 250 هزار دستگاه خودرو فرسوده را با اعطاي تسهيلات ويژه از رده خارج سازد و حداقل براي سهميه امسال و ده ماهه گذشته بايد 230 هزار خودروي فرسوده از رده خارج و خودروهاي نو و استاندارد جايگزين مي شد به دليل عدم پرداخت طلب شركت هاي خودروسازي اين طرح به طور واقعي اجرا نشده و مردم كماكان سرگردان هستند.
البته از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده تنها بخشي از راهكارهاي كاهش آلودگي هواي تهران مطرح بوده است كه موارد ديگر شامل رعايت استانداردهاي زيست محيطي براي توليد خودروهاي نو ساماندهي حمل و نقل همگاني خصوصا توسعه خطوط مترو مشكل سوخت و بهبود فراورده هاي نفتي معاينه فني خودروها مديريت ترافيك و آموزش با همكاري همه وزارتخانه ها و سازمانهاي مسئول حل شود كه متاسفانه به دلايل مختلف افزايش شديد آلودگي هواي تهران در پاييز و زمستان سال جاري حاكي از ضعف عملكردي است .
اتفاقا براساس تحقيقي كه از سوي مركز تحقيقات استراتژيك مجمع تشخيص مصلحت نظام درباره وضعيت آلودگي هواي تهران صورت گرفته تاكيد شده است كه حل مشكل آلودگي هوا در شهرهاي كشور به ويژه تهران بدون عزم جدي و تلاش بي وقفه از سوي سياستگذاران قانونگذاران مديران اجرايي و اساتيد فن در جهت تدوين راهبردها قوانين و راهكارهاي صحيح و عملي امكان پذير نمي باشد.
در اين تحقيق علاوه بر تهديدات آلودگي هوا بر سلامت مردم اعلام شده كه بدن انسان سالانه توانايي تحمل 235 گرم ذرات معلق را دارد كه از طريق ريه تصفيه مي شود در حاليكه هر فرد تهراني سالانه بالغ بر 500 گرم (نيم كيلو) ذرات معلق با قطر كمتر از 10 ميكرون را وارد ريه خود مي كند و تنها سالانه يك ميليون و 976 هزارتن آلاينده منوكسيدكربن از طريق خودروهاي موجود به هواي تهران وارد مي شود.
اين گزارش كه از طرف سازمان محيط زيست كشور هم تاييد شد حاكي از آن است كه ميزان خسارات سالانه ناشي از ذرات معلق موجود در هواي تهران 600 ميليون دلار است كه با احتساب 7 شهر ديگر آلوده كشور به 1 5 ميليارد دلار بالغ مي شود.
همچنين خسارات ناشي از اين ذرات در بخش ويزيت بيماران 92 ميليارد ريال در بخش مراجعه به اورژانس 130 ميليارد ريال و در بخش روزهاي كاري از دست رفته با احتساب كارخانگي يك هزار و 540 ميليارد ريال برآورد شده است .
در همين زمينه آخرين برآوردهاي بانك جهاني از خسارت آلودگي هوا در ايران هم حاكي از آن است كه آلودگي هوا سالانه يك ميليارد و 810 ميليون دلار معادل 14 ميليارد و 420 ميليون ريال معادل 1 6 درصد توليد ناخالص داخلي به اقتصاد كشور صدمه مي زند و عمده اين آلودگي هم در هواي تهران موجود است كه داراي تعداد زيادي وسيله نقليه با عمر بيش از 20 سال است كه دود بسيار غليظ و سياه دارند .
همچنين براساس گزارش دفتر طرح جامع كاهش آلودگي هواي تهران تنها در سال گذشته 9900 نفر در تهران به دليل آلودگي ناشي از اكسيدهاي ازت و ذرات معلق با قطر بيشتر از 10 ميكرون فوت كرده اند كه اين دو روزانه باعث مرگ 27 نفر شده است . ) PM 01 و NOX (آلاينده
جديدترين ارزيابي بانك جهاني از خسارت سالانه آلودگي هوا در ايران هم از 8 ميليارد دلار فعلي به 16 ميليارد دلار در 10 سال آينده مي رسد .
بر اين اساس خسارت سالانه آلودگي هوا در ايران در سال 1379 برابر با 7 1 ميليارد دلار در سال 1383 7 ميليارد و 800 هزار دلار بوده و در سال 1387 10 ميليارد و 300 هزار دلار و در سال 1393 ـ 14 ميليارد دلار و در سال 1398 شمسي برابر با 19 2 ميليارد دلار پيش بيني شده است .
درباره وضعيت آلودگي هواي تهران و 7 شهر بزرگ كشور مهندس مسعود زندي مسئول دفتر آلودگي هوا سازمان حفاظت محيط زيست هم به گزارشگر ما مي گويد : متاسفانه سالانه يك ميليون و 976 هزارتن منوكسيدكربن 21 هزارتن ذرات معلق 105 هزارتن اكسيدهاي ازت 180 هزارتن هيدروكربن ها بخاطر احتراق سوخت در هواي تهران تخليه مي شود.
وي درباره كارهاي انجام شده براي كاهش آلاينده هاي ناشي از احتراق سوخت خصوصا سوخت خودروهاي نو مي افزايد : ما قبل از سال 1379 هيچگونه تنظيمي روي خودروهاي نو و استاندارد زيست محيطي براي آنها نداشته ايم كه با استاندارد 1504 تا سال 82 بود كه سرب را از بنزين حذف كرديم و از سال 82 به بعد استاندارد يورو 2 ملاك عمل قرار گرفت كه تا سال 89 هم خودروسازان بايد استاندارد يورو 4 را براي خودروها كه استاندارد روز كنوني اتحاديه اروپا هست عمل كنند كه نقش بسيار باارزشي در كاهش ميزان آلودگي خودروهاي نو دارد.
وي مي افزايد : با رعايت استانداردهاي موجود خصوصا انژكتوري شدن كاربراتور و سيستم كاتاليزور ميزان آلايندگي خودروهاي نو نسبت به گذشته 80 درصد كاهش يافته است .
مهندس زندي درباره خودروهاي فرسوده هم مي افزايد : براساس آمارهاي ضد و نقيض كه مطرح مي شود به طور ميانگين تهران حدود 2 ميليون خودروي فرسوده دارد كه برنامه ريزي هاي انجام شده و از سال 83 در اين سال بالغ بر 20 هزار خودروي فرسوده از رده خارج شده است در سال 84 حدود 45 هزار خودرو و در سال جاري هم قرار براين است تا پايان سال 85 280 هزار خودروي فرسوده با همكاري وزارت كشور و شركت هاي خودروسازي از رده خارج شود كه از اين رقم 250 هزار دستگاه خودروي سواري و 30 هزار خودروي عمومي است .
وي در پاسخ به علت ضعف عملكرد اجرايي براي از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده مي افزايد : كميته ويژه اي زير نظر رياست جمهوري تشكيل شده و مقدار بسيار زيادي از وقت صرف تهيه دستورالعمل اجرايي شده كه در چند هفته اخير كار واگذاري خودروهاي نو شروع شده است و مجريان طرح معتقدند تا پايان سال 280 هزار خودرو حتما از رده خارج خواهد شد كه ما هم اميدواريم عملي شود.
سرپرست دفتر آلودگي هواي سازمان محيط زيست مي افزايد : 340 هزار نفر در كل كشور براي تعويض خودروهاي فرسوده ثبت نام كرده اند.
وي درباره وضعيت ساماندهي موتورسيكلت هاي فرسوده مي افزايد : در سال جاري بايد 10 هزار موتورسيكلت دو زمانه فرسوده را كه آلودگي بسيار بالايي دارند از رده خارج كرد زيرا موتورسيكلت هاي نو دو زمانه 20 برابر يك خودرو آلودگي دارد.
مهندس زندي در ادامه مي گويد : حل مشكل سوخت هم يكي از راهكارهاي اساسي كاهش آلودگي هوا محسوب مي شود زيرا همچنانكه سرب از هواي تهران زدوده شد مي توانيم با مصرف گاز طبيعي ساير آلودگي هاي ناشي از احتراق سوخت در خودروها را هم به حداقل برسانيم زيرا در تبصره 13 قانون بودجه سال جاري آمده حركت ها بايد به سمت توليد و به كارگيري خودروهاي دوگانه سوز باشد.
سرپرست دفتر آلودگي هوا در سازمان محيط زيست درباره نحوه نظارت بر عملكرد خودروسازان و رعايت استانداردهاي زيست محيطي و عرضه خودروهاي سالم به مشتريان هم مي افزايد : هم اكنون از توليدات خودروسازان به طور ميانگين نمونه برداري و به مركز تست ملي منتقل در آنجا آزمون هاي آلايندگي رسما اعلام مي شود كه اگر خودرويي چندين بار پس از نمونه برداري در سطح جاده و خارج از شهر موفق به رسيدن به سطح استاندارد نشود از توليد آن جلوگيري مي شود.
وي با اشاره به اعلام اعداد و ارقام درباره شمار مرگ و مير افراد در كشور بر اثر آلودگي هوا مي افزايد : به آساني نمي توان چنين آمارهايي را قبول كرد زيرا در بسياري از موارد اطلاعات دقيق در كشور ما وجود ندارد و نمي توان مرگ و مير را دقيقا ناشي از آلودگي هوا اعلام كرد.
وي مي افزايد : اين آمارها بايد از سوي وزارت بهداشت مطرح شود و مقايسه كردن ذرات معلق در هواي خشك تهران با هواي ژاپن مناسب نيست .
وي با اشاره به اينكه مشكل عمده تهران اين است كه همه وزارتخانه ها و سازمانها مي خواهند فقط مشكل خود را حل كنند مي افزايد : تهران ديگر ظرفيت جمعيت جديد را ندارد درحاليكه شهرهاي آلوده ديگر كشور حدود 2 ميليون جمعيت را در خود جاي داده اند تهران به تنهايي 12 ميليون نفر جمعيت دارد و همينطور هم درحال افزايش است .
وي مشكل قيمت واقعي سوخت را هم از عوامل افزايش آلودگي هوا در كشور مي داند و مي افزايد : ما براي تهران به شدت به گسترش حمل و نقل عمومي زيرزميني (مترو) معتقديم زيرا سطح شهر تهران ديگر گنجايش خودروهاي جديد را ندارد.
وي محدوديت شديد ورود خودروهاي شخصي به سطح شهر تهران را يادآور مي شود و مي افزايد : اگر شبكه حمل و نقل عمومي فعال و متناسب با نياز مردم باشد تعداد خوروهاي شخصي كاهش مي يابد و همان كاري كه ساير كشورها تجربه كرده اند و موفق هم شده اند.
وي درباره آلودگي صنايع هم مي افزايد : آلودگي صنايع جايگاه فراواني در آلودگي هواي تهران ندارد زيرا چون اين مراكز شناسنامه دار هستند به آساني قابل كنترل اصول زيست محيطي مي باشند. مشكل ما مشكل فراواني خودروهاي شخصي تهران است .

اگرچه شهرهاي هشت گانه تهران اصفهان اهواز شيراز تبريز اراك مشهد و كرج از جمله شهرهاي آلوده كشور مطرح هستند اما تهران به عنوان مركزيت سياسي اقتصادي و اجتماعي ضمن آنكه از آلودگي بيشتري برخوردار است از حساسيت بيشتري هم به عنوان مبناي عملكرد نظام براي موفقيت در برنامه هاي مبارزه با معضل آلودگي هوا شناخته مي شود كه بايد با حساسيت بيشتري پيگيري شود.
در اين زمينه علاوه اقدامات اجرايي كه لازم است انجام شود تنوير افكار عمومي و فرهنگ سازي زيست محيطي بااستفاده از پايگاههاي مردمي نظير مساجد و حسينيه ها نيروهاي مقاومت بسيج و ساير تشكل هاي مردمي تلاش مداومي را براي كاهش آلودگي هوا و كاهش استفاده از خودروهاي شخصي كاهش مصرف سوخت هاي فسيلي و... انجام داد.
اين بيماري مزمن نياز به درمان دارد و درمان آن هم هزينه هاي گزافي مي طلبد كه بايد از طرف دولت و مردم پرداخت شود و آنچه مشخص است اينكه عليرغم همه كارهايي كه به اصطلاح انجام شده آلودگي هوا نه تنها كاهش نيافته بلكه افزايش هم يافته است و افزايش تعداد خودروها ترافيك ساختار غلط نظام مهندسي ترافيك و... باعث عدم جلوگيري از آلودگي بيشتر هواي تهران و ساير شهرهاي پرجمعيت و پرتردد كشور شده است .
شهرها را هم كه ديگر نمي توان وسيع تر كرد و شهري همانند تهران ديگر ظرفيت دامنه سازي را ندارد ضمن آنكه مي دانيم ظرفيت خيابانهاي تهران تنها در حد يك ميليون خودرو طراحي شده و درحاليكه هم اكنون حدود 3 5 ميليون خودرو در اين شهر تردد مي كنند و يا در ترافيك و راهبندان هاي تهران ساعت ها روشن مي مانند.
روند افزايش توليد خودرو و فراواني خودروهاي تك سرنشين در تهران هم باعث افزايش آلودگي هواي اين شهر شده است . همچنان مصرف روزانه 74 ميليون ليتر بنرين در كشور عاملي براي افزايش آلودگي هاست كه همه و همه مانند زنجيره اي به هم وابسته است كه بايد به طور همزمان براي حل آن و در مجموع كاهش آلودگي هوا پيش برده شود.
به هر حال گرفتاري امروز نتيجه 50 سال ضعف برنامه ريزي و اجراست كه اميدواريم در راستاي حل آن 50 سال فرصت نياز نباشد .
آلودگي هوا ناشي از 50 سال افزايش تعداد خودروها و صنايع آلاينده در شهرهاي بزرگ كشور خصوصا تهران است مبارزه با آن نبايد به گونه اي باشد كه كسب هواي پاك هم 50 سال زمان نياز داشته باشد!
اگرچه طبق قانون برنامه قرار بود در سال جاري 250 هزار خودروي فرسوده از رده خارج شود اما عليرغم گذشت 10 ماه از سال هنوز عملكرد روشني از تحقق برنامه از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده مشاهده نمي شود
مهندس مسعود زندي مسئول دفتر آلودگي هوا سازمان محيط زيست : متاسفانه سالانه يك ميليون و 976 هزار تن منوكسيد كربن 21 هزار تن ذرات معلق 105 هزار تن اكسيدهاي ازت 180 هزار تن هيدروكربن به خاطر احتراق سوخت در هواي تهران تخليه مي شود
ميزان آلايندگي خودروهاي نو توليد شده در كشور در سالهاي اخير نسبت به گذشته 80 درصد كاهش يافته ولي افزايش تعداد خودروها باعث افزايش ميزان آلودگي شده است