طلوع انتظار
فروغ بخش شب انتظار آمدني ست
نگار آمدني
غمگسار آمدني ست
به خاك كوچه ديدار آب مي پاشند
بخوان ترانه شادي كه يار آمدني ست
بين چگونه قناري ز شوق مي لرزد!
مترس از شب يلدا! بهار آمدني ست
صدي شيهه رخش ظهور مي آيد
خبر دهيد به ياران ; سوار آمدني ست
بس است هر چه پلنگان به ماه خيره شوند
يگانه فاتح اين كوهسار آمدني ست
مسعود عباسي بائوده اي
سير كواكب
به ديدار تو مشتاقم بيا ماه شب تارم
سپند مجمر عشقم به پايت نقد جان دارم
چو مرغ شب تماشا مي كنم سير كواكب را
كه تا صبح اميد از در درآيي ديده بسپارم
چو بيژن در ته چاه تو بهتر مي شود حالم
خيال زلف و غمهاي تو گر باشد پرستارم
گريبان چاكم از درد فراق از درد تنهايي
پريشان خاطر و بي حاصل از درد تو بيمارم
اگر يك شب به بالينم طبيب درد من باشي
دمار از روزگار گريه از سوز و گداز كردم
به تنهايي ندارد لذت از سير سلوك اما
به جز عشق تو فرجامي در اين سودا نپندارم
هميشه شكوه ها دارم به دل از درد مهجوري
مدام اين آتش افروزي بر آرد اشگ خونبارم
مرا عشق تو از پا چون سپند مجمر آورده
افق رنگ شفق پوشيده مانند رخ يارم
به صد بار ار كند توبه مقيد نيست نعماني
به ديدار تو مشتاق است بيا شمع شب تارم
ث محمدصادق نعماني
*****
تبيين و تحليل نظريه حكومت جهاني حضرت مهدي (عج )
|
ث حجت الاسلام علي رباني گلپايگاني
نكته اول
مسئله حكومت امام عصر(عج ) را علاوه بر رهيافت
كلامي
مي توان از منظر سياسي نيز تحليل و بررسي كرد
همان گونه كه
مي توان رويكرد جامعه شناختي به آن داشت و يا از نگرش علوم تربيتي
و روان شناختي
درباره اش سخن گفت .
رويكرد كلامي به اين مسئله
دو دليل دارد :
نخست
به دليل مطرح شدن حكومت در كلام سياسي متكلمان اسلامي ـ
اعم از شيعي و غيرشيعي ـ به اين موضوع توجه داشته و حكومت ديني
را امري لازم تلقي كرده اند. از طرفي
اين موضوع را در مباحث قاعده
لطف
نيز مطرح ساخته اند.
دليل دوم
موضوع امامت است ; امامت و رهبري
بدون در نظر
گرفتن بعد حكومتي هم
مسئله مهمي است كه در كلام اسلامي از آغاز
مطرح بوده و توجه متفكران اسلامي را به خود جلب كرده
است .
نكته دوم
درباره روش و سبك مطالعاتي اين موضوع است . آيا يك
مسئله
صرفا به دليل كلامي بودن بايد با روش عقلاني مطالعه شود چرا
كه عده اي
ويژگي كلامي بودن را در اين مي دانند كه به آن مسئله با ادله
عقلي پرداخته شود. بر اين اساس
به گمان اين افراد
فرق بين بحث
فقهي و كلامي
در همين عقلي بودن و يا نقلي بودن مباحث است .
چنانچه در مسئله اي به كتاب و سنت رجوع شود
فقهي بوده و اگر با
ادله عقلي مطالعه گردد
كلامي است
در حالي كه تفاوت ميان مسئله
كلامي و فقهي موضوع اين دو علم است .
قرآن كريم مي فرمايد :
ادع الي سبيل ربك بالحكمه و الموعظه الحسنه و جادلهم بالتي هي
احسن ... ;1
با حكمت و اندرز نيكو
به راه پروردگارت دعوت نما و با آنها به
روشي كه نيكوتر است
استدلال و مناظره كن ...
نخستين متكلم دنياي اسلام و آموزگار اوليه علم كلام
پيامبر گرامي
اسلام (ص ) است ; كسي كه در حوزه مباحث اعتقادي به روش هاي
مختلف وارد شده است .
بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه نگرش كلامي به مسئله حكومت
امام عصر(عج ) تنها از راه ادله عقلي نيست
بلكه ممكن است از عقليات
مستقل يا نقلي و يا ملازمات عقلي باشد.
ويژگي هاي حكومت امام زمان (عج )
حكومت حضرت امام مهدي (عج ) داراي ويژگي هاي زير است :
.1 فراگير و جهاني است ;
.2 ديني و اسلامي است ; يعني علاوه بر ديني بودن
براساس اسلام
پايه گذاري مي شود.
.3 به لحاظ ساختار
ولايي است ; يعني بر مبناي نظام ولايت خداوند
استوار است .
.4 مردمي و شايسته سالار است .
اين موارد
ويژگي هاي عام و كلي حكومت امام عصر(عج ) است و
هر يك بحث اساسي و گسترده اي را مي طلبد.
ملاك جهاني بودن
براي تبيين نخستين ويژگي حكومت امام عصر(عج ) ـ جهان
شمول بودن آن ـ مي توان برقراري عدالت در زندگي بشر را
كه يكي از
اهداف پيامبران الهي است
مطرح كرد. يكي از هدف هاي بعثت
پيامبران (ص ) نهادينه و حاكم كردن عدالت در زندگي بشري است .
قرآن كريم مي فرمايد :
(لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الكتاب والميزان ليقوم الناس
بالقسط ... )2
و]آسماني [ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم و با آنها كتاب
نازل كرديم تا مردم قيام ]شناسايي حق از باطل و قوانين عادلانه [ميزان
به عدالت كنند...
پيامبر(ص ) مي فرمايد :
لولم يبق من الدنيا الا يوم واحد لطول الله ذلك اليوم حتي يبعث الله
فيه رجلا من ولدي اسمه اسمي يملا
عدلا و قسطا كما ملئت ظلما و
جورا3
چنانچه از عمر دنيا بيش از يك روز باقي نماند
خداوند آن روز را
از فرزندان من كه هم ]زمين [به گونه اي طولاني نمايد
تا مردي در آن
نام من است برانگيخته شود و زمين را پر از عدل و قسط نمايد
آن گونه
كه پر از ظلم و جور شده باشد.
در اين حديث نيز بر فراگيرشدن عدالت بر روي زمين تاكيد شده
است . زمين ; يعني همه جهان و در بين همه مردم
كه آيه قرآن با عبارت
« ناس » به اين معنا اشاره دارد.
مسئله جهاني شدن
در نظريه جهاني شدن
نخستين پرسش اين است : حكومت امام
عصر(عج ) چه نسبتي با جهاني شدن دارد و يا در كجا مي توان
تفاوت هاي اين دو نگرش را ديد بي ترديد اصل جهاني شدن در ماهيت
خود ناپسند نيست
اما بايد ديد چه چيزي مي خواهد جهاني بشود و
اين امر چگونه محقق مي گردد آيا نظام بهداشت
جهاني خواهد شد يا
عدالت و يا انسانيت و قانون مندي اگر بحث جهاني شدن شامل اين
موارد باشد
بسيار خوب و پسنديده است . ولي به طور يقين
آنچه
اكنون مطرح شده
سلطه بي قيدوشرط آمريكا و نظام سكولار و
ضداخلاقي است كه بر جهان تحميل مي شود و روشن است كه چنين
ايده اي
با روح جمهوري سازگاري ندارد.
البته در نظام مهدوي اين گونه نيست كه همه ويژگي هاي قومي
ملي و
گروهي از بين رفته و همه چيز شكل واحد به خود مي گيرد
بلكه در اين
نظام مبنا و معيار عدالت است ; عدالت به معناي جهاني شدن و
فراگيرشدن همه ارزش هاي معنوي انساني كه قرآن نيز به آن تاكيد
دارد :
« يا ايها الناس انا خلقناكم من ذكر و انثي و جعلناكم شعوبا و قبائل لتعار
فوا ان اكرمكم عندالله اتقاكم ان الله عليم خبير » .4
اي مردم ! ما شما را از يك مرد و زن آفريديم و شما را تيره ها و قبيله ها
]اينها ملاك امتياز نيست [قرار داديم
تا يك ديگر را بشناسيد;
گرامي ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست . همانا خداوند دانا و
آگاه است .
طبق آيه شريفه
تيره ها
قبيله ها و ويژگي هاي منطقه اي
جغرافيايي
اجتماعي و نوع زبان و گويش در ساختار خلقت
براي هدفي بوده و اين
تفاوت ها فايده معرفتي دارد
زيرا معيار ارزش
تقوا است
نه
تفاوت هاي يادشده .
ويژگي اسلامي بودن
ويژگي دوم حكومت امام عصر(عج ) ديني و اسلامي بودن آن است
و معناي اسلامي شدن
همان مردود دانستن نظريه اي به نام
« سكولاريسم » است
چرا كه هر كس به حكومت جهاني امام عصر(عج )
ايمان داشته باشد
سكولاريسم را كه مرامي جز ستيز با دين ندارد
برنخواهد تافت .
البته بحث هايي در بررسي نسبت دين با حكومت
قابل ارائه است و
بايد ادله كساني را كه مي گويند دين در حوزه حكومت نقشي ندارد
بررسي كرد . (5 ) عقيده ما اين است كه همه مذاهب اسلامي ـ اعم از
شيعه
سني
معتزلي
اشعري و حتي خوارج موجود
يعني به دولت ـ به
عبارتي به حكومت و امامت اعتقاد دارند. در كتاب هاي اهل سنت
دلايلي كافي وجود دارد كه اين موضوع را ثابت مي كند.
ولايي بودن
از پرسش هاي ديگر درباره حكومت مهدوي
ساختار و شكل
حكومت است . آيا ساختار حكومت حضرت امام مهدي (عج ) متفاوت
از حكومت هاي ديگر است آيا يك ساختار كلي و ثابتي دارد كه فراتر از
زمان و مكان و شرايط مختلف است كساني كه به اين پرسش پاسخ
مثبت داده اند
براي اثبات آن
دلايل عقلي و نقلي ارائه كرده اند. دلايل
عقلي آن
بسيار روشن است كه ولايت اولا و بالذات مخصوص خداوند
است
زيرا توحيد در آفريدگاري و پروردگاري خداوند تقاضا مي كند كه
كسي جز او بر انسان و جهان ولايت نداشته باشد. بنابراين
اگر كسي
بخواهد به عنوان والي و زمام دار
رهبري امور جامعه بشري را عهده دار
شود
بايد ولايت او الهي و به اراده و مشيت خداوند باشد و اين از
مسائل بديهي است :
« ... ان الحكم الاالله ... » (6 )
... حكم تنها از آن خداست ...
نظام ولايي با وصف انتصابي بودن رهبر معرفي ميشود
يعني خداي
متعال پيغمبر را گزينش مي كند واز طريق او
جانشين اش ـ كه امام باشدـ
تعيين مي شود . اين مسئله در حديث غدير و احدايثي (7 ) ديگر درباره
ولايت اميرالمومنين (ع ) بيان شده و بي ترديد مسئله ولايت فقيه نيز در
امتداد اينها قرار مي گيرد.
بنابراين
حكومت جهاني امام عصر(عج ) نيز با اراده الهي است كه
مشروعيت مي يابد
نه اراده مردمي
زيرا اگر منشا مشروعيت اراده
الهي نباشد
گزاره غلطي را ارائه داده ايم و چنانچه اراده الهي بعد از
اراده انسان باشد
اراده خداوند
تحت تاثير اراده انسان قرار مي گيرد و
در اين صورت نيز سخني به دور از منطق گفته ايم . هم چنين اگر بگوييم
هر دو اراده در عرض هم دخالت دارند
اينهم جز شرك
به جايي منتهي
نمي شود. در نتيجه خواهيم پذيرفت كه اراده الهي
منشا اصلي
مشروعيت حكومت و رهبري است و چنين حكومتي است كه در نبوت
و امامت تجلي يافته است .
البته اين واقعيت نيز وجود دارد كه مشروعيت
هميشه با عنصري به
نام مقبوليت اكثر مردم يك جامعه گره مي خورد
تا بتواند تعين و تجسم
پيدا كند.
سخن امام علي (ع ) در « خطبه شقشقيه
» گوياي اين مسئله است . :
لولا حضور الحاضر و قيام الحجه بوجود الناصر و ما اخذ الله علي
العلما الا يقاروا علي كظه ظالم
و لا سغب مظلوم
لالقيت حبلها علي
غاربهالله(8 )
اگر حضور فراوان بيعت كنندگان نبود و ياران
حجت را بر من تمام
نمي كردند و اگر خداوند از علما عهد و پيمان نگرفته بود كه برابر شكم
بارگي ستم گران و گرسنگي مظلومان
سكوت نكنند
مهار شتر خلافت
را بر كوهان انداخته و...
يعني من تا امروز كه ياوري نداشتم
براي حضور نيافتن در صحنه
مديريت سياسي جامعه
عذر داشتم
ولي اكنون با حضور مردم
ديگر
عذري ندارم . اين همان بيعت است كه در آيات و روايات بيان شده و در
فرهنگ سياسي تشيع منزلت يافته است .
در نظام ولايي
جايگاه ونقش مردم نيز روشن است
اما اين كه چه
تعبيري بايد از آن داشت
دقت بيشتري مي طلبد.
برخي صاحب نظران در امور سياسي و حكومتي
از آن به « مردم
سالاري ديني » تعبير كرده اند كه اين خود
تفسيرهاي متفاوتي دارد.
حكومت صالحان
در اين كه حكومت امام عصر(عج ) براي گسترش عدل و رهايي
مستضعفان از دست مستكبران است
ترديدي نيست
اما چه كساني در
اداره امور حكومت جهاني نقش ايفا مي كنند و داراي چه ويژگي هايي
هستند جاي سئوال است . به تعبير قرآن
آنان صالحان و
شايستگانند :
(ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر ان الارض يرثها عبادي
الصالحون )(9 )
در زبور بعد از ذكر (تورات ) نوشتيم
بندگان شايسته ام وارث
(حكومت ) زمين خواهند شد.
(وعد الله الذين آمنوا منكم و عملو الصالحات ليستخلفنهم في
الارض كما استخلف الذين من قبلهم و ليمكنن لهم دينهم الذي ارتضي
لهم وليبد لنهم من بعد خوفهم امنا يعبدونني لايشركون بي شيئا و من
كفر بعد ذلك فاولئك هم الفاسقون )(10 )
خداوند به كساني از شما كه ايمان آورده و كارهاي شايسته انجام
داده اند
وعده مي دهد كه قطعا آنان را حكمران روي زمين خواهد كرد
همان گونه كه به پيشينيان آنها خلافت روي زمين را بخشيد و دين و
آييني را كه براي آنان پسنديده
پابرجا و ريشه دار خواهد ساخت و
ترسشان را به امنيت و آرامش مبدل مي كند
(آن چنان ) كه تنها مرا
مي پرستند و چيزي را شريك من نخواهند ساخت و كساني كه پس از آن
كافر شوند
فاسقانند.
علامه طباطبائي رحمه الله عليه در اين باره مي گويد :
مقصود از ( ... يعبدونني لا يشركون بي شيئالله)(11 ) توحيد خالص و
تمام عيار است
يعني حتي شرك خفي نيست . (12 )
كساني كه مي خواهند در صدر اين نظام
عهده دار تدبير آن باشند
چنين كساني اند كه قطعا اين ويژگي ها نمي تواند كار مردم عادي باشد
زيرا آنان
چه بسيار دچار اشتباه خواهند شد.
بنابراين مي توان گفت
علاوه بر امام زمان (عج ) كه از جانب خدا
چنين رسالتي مي يابد
والياني كه گردانندگان چنين حكومتي خواهند
بود
شناخته شده و توسط امام (عج ) گزينش مي شوند و در چنين
ساختاري راي مردم نيز وجه ديگري به خود مي گيرد.
.1 نحل (16 ) آيه .125
.2 حديد (57 ) آيه .25
.3 علي بن عيسي اربلي
كشف الغمه
ج 2
ص 446 ; شيخ مفيد
ارشاد
ج 2
ص .340
.4 حجرات (49 ) آيه .13
.5 ر . ك : رباني گلپايگاني
دين و دولت .
6 ـ يوسف (12 )
آيه 40
7 ـ ر . ك . شيخ كليني
كافي
ج 1 ص 286
علامه مجلسي
بحارالانوار
ج 37
باب 53
8 ـ نهج البلاغه
خطبه .3
9 ـ انبيا(21 ) آيه 105
10 و 11 ـ نور (24 ) آيه 55
12 ـ سيد محمد حسين طباطبائي
الميزان في تفسير القرآن
ترجمه
سيد محمدباقر موسوي همداني
ج 15
ص 212
| |