براي تحقق عدالت
بسم الله الرحمن الرحيم
از واقعه بسيار مهم غدير كه نقطه پيوند رسالت با امامت است قرآن كريم با عناويني از قبيل « اكمال دين » و « اتمام نعمت » ياد مي كند. رسالت دين تامين سعادت انسان است و بالاترين نعمتي كه اين سعادت را تامين مي كند عدالت است (لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الكتاب والميزان ليقوم الناس بالقسط ).
اينكه محور غدير يعني مولاي متقيان حضرت علي بن ابيطالب عليه السلام نمونه بارز عدالت شناخته شده بطوريكه حتي نويسنده مسيحي نيز آنحضرت را « صوت العداله الانسانيه » مينامد اهميت عدالت را از نظر اسلام نشان ميدهد. شهادت هاي پيشوايان دين و مكتب اهل البيت عليهم السلام نيز بهائي بود كه براي عدالت پرداخته شد همانگونه كه درباره مولاي متقيان فرموده اند : قتل في محراب عبادته لشده عدله .
اگر نظام جمهوري اسلامي را كه يك نظام حكومتي مبتني بر اسلام است منهاي « عدالت » فرض كنيم هيچ نسبتي با اسلام كه دين عدالت است نخواهد داشت . با اينحال آنچه در اين ميان مهم است فهم صحيح عدالت است .
عدالت را در ماديات خلاصه كردن تك بعدي ديدن عدالت است كما اينكه اگر فقط عدالت معنوي مورد نظر باشد باز هم ناديده گرفتن واقعيت جامع عدالت است و عدالت مورد نظر اسلام تحقق نخواهد يافت . عدالت مورد نظر اسلام مقوله اي جامع است كه جنبه هاي مادي و معنوي را در بر ميگيرد و شامل عدالت اجتماعي عدالت سياسي عدالت اقتصادي عدالت قضائي و عدالت اخلاقي است . تا زماني كه همه اين ابعاد تامين نشود عدالت واقعي در جامعه رخ نخواهد نمود. اينها مكمل يكديگر هستند و در واقع مقوله عدالت يك مقوله مركب است كه شامل اين 5 عنصر مي شود .
عدالت اجتماعي رعايت حقوق همه شهروندان به تناسب شايستگي هاي آنهاست . عدالت سياسي توزيع عادلانه امكان فعاليت هاي سياسي ميان آحاد مردم است . عدالت اقتصادي فراهم ساختن زمينه برخورداري مادي از ثروت ها فرصت ها و امكانات جامعه براي همه اعضاي جامعه است . عدالت قضائي حق را به صاحب حق دادن است و عدالت اخلاقي ايجاد امكان لازم براي حفظ كرامت آحاد مردم و جلوگيري از بي حرمتي و تضييع حقوق انساني آنان است .
در ميان اين عناصر پنجگانه كه قوام عدالت به آنهاست اساسي ترين عنصر « عدالت اخلاقي » است . هر چند « عدالت اخلاقي » نيز به تنهائي نميتواند تامين كننده عدالت مورد نظر اسلام باشد اما حتي اگر همه عناصر چهارگانه ديگر مقوله عدالت (عدالت اجتماعي عدالت سياسي عدالت اقتصادي و عدالت قضائي ) نيز تامين شوند تا زماني كه عدالت اخلاقي حضور نداشته باشد عدالت محقق نمي شود. تاكيد فراوان اسلام بر حفظ كرامت انسان و بالاتر دانستن حرمت انسان مومن از حرمت كعبه كه خانه خداست همين واقعيت را بيان ميدارد.
نظام جمهوري اسلامي كه برپايه معارف اسلامي بنا شده و تحقق عدالت را هدف مهم و اساسي خود اعلام كرده در قانون اساسي خود بر حفظ كرامت انسان كه مهمترين عنصر عدالت است تاكيد نموده و « عدل خدا در خلقت و تشريع » و « كرامت و ارزش والاي انسان و آزادي توام با مسئوليت او در برابر خدا » را از پايه هاي اساسي اين نظام دانسته و « ايجاد محيط مساعد براي رشد فضائل اخلاقي براساس ايمان و تقوا و مبارزه با كليه مظاهر فساد و تباهي » را از وظايف دولت جمهوري اسلامي ايران براي تحقق اين آرمان بلند دانسته است (اصول دوم و سوم از اصول كلي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران ).
پاسخ دادن به اين سئوال كه تاكنون چقدر به اين اصول عمل شده و براي فراهم شدن محيط مساعد جهت تحقق عدالت اخلاقي در جامعه چه پيشرفتهائي داشته ايم بسيار حياتي و مهم است . تكيه بر عدالت اخلاقي در اين سئوال بهيچوجه به معناي ناديده گرفتن ساير ابعاد عدالت و نفي اهميت آنها نيست . اين تاكيد به اين دليل است كه عدالت اخلاقي زمينه ساز تحقق همه عدالت هاست . اگر عدالت اخلاقي در جامعه اي بصورت فرهنگ در آيد و رفتار مسلط آن جامعه شود بدون ترديد چنان جامعه اي خود به خود بسوي عدالت اجتماعي و سياسي و اقتصادي وقضائي ميل مي كند و از عدالت جامع برخوردار خواهد شد. اگر امروز جامعه ما هنوز از فقدان عدالت رنج مي برد به دليل نقصاني است كه در بخش عدالت اخلاقي وجود دارد. هنوز فرهنگ مسلط بر جامعه ما فرهنگ عدالت اخلاقي نيست . بنابر اين بايد تلاش كنيم عدالت اخلاقي را به عنوان فرهنگ مسلط جامعه همگاني نمائيم .
در اين زمينه نقش دولتمردان بسيار حساس تر اثرگذارتر و مهمتر است . متاسفانه تشنگي قدرت در مراحل مختلف قبل و بعد از رسيدن به قدرت بعضي از دولتمردان را چنان از مباني دور مي كند كه عدالت اخلاقي را فراموش مي كنند و به مناديان تخريب اخلاق و كرامت انساني تبديل مي شوند. همين بيماري بدنه جامعه را نيز دربر ميگيرد و تهمت زدن افترا بستن دروغ گفتن شايعه سازي شايعه پذيري بددهني و ناديده گرفتن خدمات و زحمات و مجاهدت هاي انسانهاي خدوم و فداكار به نوعي فرهنگ تبديل مي شود و همچون خوره به جان كرامت انساني ميافتد.
عيد سعيد غدير كه عيد امامت عدل مجسم است مناسبت خوبي براي توجه همه ما بويژه دولتمردان به عدالت اخلاقي و نقش موثر آن در تحقق عدالت جامع در كشوري است كه مردم آن با فداكاري و ايثار بي نظير خود براي تاسيس نظام حكومتي ديني مبتني بر عدالت قيام كردند. اگر مقتداي همه ما مولاي متقيان باشد براي تحقق عدالت اخلاقي كه اساس عدالت جامع است خواهيم كوشيد.
