حضرت آيت الله صافي گلپايگاني
آيا مهدي يك عنوان و لقب خاص است كه بر شخص خاص با اوصاف و خصايص خاص اطلاق شده است يا مفهوم و لقب عام است كه بر هر كس كه خدا او را هدايت كرده باشد اطلاق مي شود و به عبارت ديگر مهدي و اعتقاد به مهدويت شخصي و يا نوعي است
مفهوم لفظ مهدي مفهومي عام است كه در عرف و لغت به كاربردن آن به هر فرد كه خدا او را هدايت كرده باشد جايز است . با اين مفهوم همه انبيا و اوصيا مهدي هستند و به كاربردن آن در حق شخص پيامبر(ص ) و اميرالمومنين و امام حسن و امام حسين و ساير ائمه (ع ) جايز است زيرا همه مهدي و هدايت شده بودند. بلكه به كاربردن اين واژه درباره افراد ديگري كه در مكتب آن بزرگواران تربيت شده و هدايت يافته اند جايز است . به عنوان مثال اصحاب امام حسين (ع ) همه هدايت شده بودند. همچنين به كاربردنش نسبت به شيعيان خاص و بلكه همه شيعيان و هر كس كه به حق هدايت شده باشد و در حال هدايت باشد جايز است . ولي همه مي دانند كه مقصود از مهدي كه بر لسان مبارك حضرت رسول (ص ) جاري شده ـ مانند : « المهدي (1 ) يا « المهدي من عترتي من ولد]مهدي از فرزندان من است » . [من ولدي (2 ) يا « المهدي من ]مهدي از اهل بيت من و از فرزندان فاطمه است » . [فاطمه (3 ) ـ اين يك عنوان خاص و لقب ]مهدي از فرزندان تو است . » [ولدك مختص شخص معين و فوق العاده عزيزي است كه پيامبر(ص ) به ظهور او بشارت داده است و اهل بيتش (ع ) و همه مسلمان را فراخوانده است كه در رديف منتظران ظهور آن حضرت باشند.
مهدي به معناي هدايت شده به حسب معاني متعدد هدايت از قبيل ارائه طريق و ايصال الي المطلوب و موارد ديگر در غير انسان نيز به كار مي رود و آيه « ربنا الذي اعطي كل شي خلقه ثم هدي )(4 )
« گفت : پروردگار ما همان كسي است كه به هر موجودي آن چه را لازمه [ ]آفرينش او بوده داده ; سپس هدايت كرده است ! » .
به اين معني دلالت دارد.
با اين همه به نظر مي رسد از بررسي مواردي كه اين كلمه در آن ها به كار رفته است اين نتيجه به دست مي آيد كه هدايت اغلب در افرادي كه هدايت خدا در آن ها موثر بوده است به كار مي رود.
بر اين اساس بايد گفت :
« المهدي من هداه الله و قبل هدايته و اهتدي بها بعنايه منه و توفيقه » .
يعني كسي كه هدايت خدا شامل حال او شده مهدي است . به عبارت ديگر هدايت به معناي ارائه طريق متوجه او شده است و به واسطه عنايت و توفيق الهي در او نتيجه بخش واقع شده است كه عالي ترين مصاديق آن انبيا و ائمه (ع ) هستند.
برحسب اخبار معتبر « مهدي » لقب همان موعود آخرالزمان است كه حتي نسبت و اوصاف او در احاديث معتبر مورد اشاره قرار گرفته است كه آن جز بر امام دوازدهم فرزند حضرت امام حسن عسكري (ع ) بر احدي قابل تطبيق نيست و لقب مهدي به اين معني كه مورد هدايت خدا و احياكننده اسلام و پركننده جهان از عدل و داد وداراي صفات ممتاز است ـ اولين بار در مورد آن حضرت به كار رفت و اين كار در عصرخود پيامبر(ص ) به توسط شخص آن حضرت انجام گرفت و مهدي به عنوان منجي و رهايي بخش ـ و الفاظ مترادف ديگراز اين قبيل از جانب خدا تنها ـ لقب اوست .
و مهدويت به مفهوم نوعيه از هيچ يك از روايات نقل شده از پيامبر(ص ) و ائمه (ع ) قابل استفاده نيست .

1 ـ بحارالانوار ج 36 ص 309 ح .148
2 ـ بحارالانوار ج 51 ص .102
3 ـ بحارالانوار ج 51 ص .78
4 ـ سوره طه (20 ) آيه .50

بخش سوم و پاياني
براي اينكه ميزان حرمان و بيچارگي شيعه در زمان غيبت امامش بيشتر روشن شود يكي از بهترين راهها مقايسه زمان غيبت با زمان ظهور ايشان است و توجه كردن به اينكه پس از ظهور چه بركاتي آشكار مي شود و چه نعمت هايي از طرف خداوند بر كل عالم سرازير مي گردد; نعمت ها و بركاتي كه رنگ عالم را به كلي با زمان غيبت متفاوت مي سازد.
به عنوان نمونه از حضرت علي بن الحسين عليه السلام نقل شده كه فرمودند :
اذا قام قائمنا اذهب الله عزوجل عن شيعتنا العاهه و جعل ]الخصال ج 2 ص 541 [قلوبهم كزبر الحديد .
وقتي قائم ما (اهل بيت علهيم السلام ) قيام كند خداي عز و جل امراض و ناراحتي ها را از شيعيان ما دور مي كند و دل هاي ايشان را همچون پاره هاي آهن مي گرداند.
ناراحتي هاي شيعيان تنها با ظهور امامشان رفع مي شود و دل هاي آنها مانند آهن محكم و استوار مي گردد به طوري كه هيچ عاملي در ايشان سستي و انحراف در عقيده و دينداري ايجاد نمي كند.
يكي ديگر از بشارت هاي زمان ظهور اين است كه امام عصر عليه السلام شيعه را از گرفتاري ها و تنگناهاي سخت نجات مي دهند. به فرموده حضرت صادق ق عليه السلام : هوالمفرج للكرب عن شيعته بعد ضنك شديد و بلا طويل و جور. فطوبي لمن ]كمال الدين باب 55 ح 8 [ادرك ذلك الزمان .
اوست برطرف كننده گرفتاري و پريشاني شيعيانش پس از بينوايي و بدبختي سخت و بلاي طولاني و ستم . پس خوشا به حال كساني كه آن زمان را درك كنند.
بيچارگي و بدبختي سخت و بلاي طولاني شيعيان مربوط به زمان غيبت امام عليه السلام است كه در فشار و تنگنا زندگي را سپري مي كنند. با ظهور امام عليه السلام همه اين ناراحتي ها رفع مي شود و مومنان در همه عالم به آسايش و راحتي مي رسند. به همين جهت يكي از اوصاف حضرت در دعاها « مزيل الهم » : ]بحارالانوار ج 102 ص 102 [برطرف كننده ناراحتي است .
يكي ديگر از القاب ايشان « جامع الكلمه علي التقوي » : دعاي ندبه (الاقبال ص [گردآورنده اعتقاد بر محور تقواست . براساس اين صفت اعتقادات مختلف كه بعضا به خاطر ]297 ) غرض ورزي ها و سو استفاده ها با يكديگر تعارض پيدا كرده اند همگي بر محور تقوا و اساس خدايي گردآورده مي شوند و تنها عقيده حق و قول مرضي خداوند بر دلها و افكار حاكم مي گردد.
امام صادق عليه السلام در توصيف همين ويژگي فرموده اند :
اما تحبون ان يظهر الله تبارك و تعالي الحق و العدل في البلاد و يجمع الله الكلمه و يولف الله بين قلوب مختلفه و لا يعصون الله اصول كافي كتاب الحجه باب نادر في حال الغيبه [في ارضه ! ]ج 2
آيا دوست نداريد كه خداوند متعال حق و عدالت را در همه سرزمين ها آشكار گرداند و وحدت كلمه (عقيده ) به وجود آورد و بين دلهاي جدا و پراكنده الفت برقرار نمايد و هيچكس خداوند را در زمينش نافرماني نكند !
با ظهور حضرت بقيه الله ارواحنا فداه اديان و مذاهب ساختگي و منحرف همگي از بين مي روند و مردمان بر محور دين حق ـ اسلام ـ اتفاق عقيده پيدا مي كنند. خداي متعال فرموده است :
« هو الذي ارسل رسوله بالهدي و دين الحق ليظهره علي الدين كله ولو كره المشركون » . (برائت 33 )
اوست آنكه فرستاده خود را با هدايت و دين حق فرستاد تا او را برتمامي دين ها چيره گرداند هر چند كه مشركان را خوش نيايد.
حضرت موسي بن جعفر عليهم السلام در تفسير قسمت اول آيه چنين فرمودند :
هوالذي امر رسوله بالولايه لوصيه . و الولايه هي دين الحق .
اوست آنكه فرستاده خود را به ولايت وصي خويش فرمان داد. و ولايت همان دين حق است .
و در توضيح ادامه آن اضافه كردند :
اصول [يظهر علي جميع الاديان عند قيام القائم (عليه السلام ). كافي كتاب الحجه باب فيه نكت و نتف من التنزيل في الولايه ]ح 91
دين حق را هنگام قيام حضرت قائم عليه السلام بر همه اديان چيره مي گرداند.
برگرفته از كتاب سلوك منتظران
نوشته دكتر سيد محمد بني هاشمي