آلودگي مزمن هواي تهران نتيجه تعلل دستگاههاي اجرايي و نظارتي
مجيد زندي
قرن ها پيش سعدي شاعر نامدار ايراني گفته بود اگر باران به
كوهستان نبارد ـ به سالي دجله گردد خشك رودي ! اما اكنون بايد از نظر
آن جناب استفاده كرد و گفت كه اگر باران به اين تهران و شهرهاي بزرگ
كشور نبارد و يا بادي نوزد
مردم همين شهرها
نه از خشكسالي كه از
آلودگي هوا خفه خواهند شد.
اگر كمي به شرايط شهري چون تهران در يكي ـ دو هفته اخير دقت
كنيم درخواهيم يافت كه عليرغم وجود بارش هاي مناسب جوي در
پاييز
عمر مردم تهران بخاطر استنشاق انبوهي از گازهاي سمي همچون
دي اكسيد كربن
منواكسيد كربن
سرب
ذرات بسيار خطرناك آزبست
موجود در لنت ترمزها و ذرات لاستيك خودروها در حد فراوان تحليل
رفته است كه افزايش شمار بيماران قلبي و عروقي و تنفسي كه در چنين
روزهايي بيشتر روانه بيمارستانها و مراكز درماني مي شوند
گواه روشني
از اين مدعاست .
شرايط ويژه جغرافيايي تهران و شرايط فصلي و تغييرات آب و
هوايي اگرچه علت اصلي تجمع آلودگي در فضاي تهران محسوب
مي شود
اما آنچه كه اهميت دارد اين است كه اين آلودگي در همين
محيط توليد مي شود و از شهرهاي ديگر به تهران نمي رسد و در چنين
حالي خود كرده را تدبير نيست و تنها خود ساكنان اين شهر بدقواره
بايد آستين همت بالا زده و براي مقابله جدي حركت كنند و هر يك
علاوه بر همت خود از دستگاههاي اجرايي نظارتي و در نهايت از دولت
بخواهند كه براي مقابله با آلودگي هواي تهران كوتاهي
نكنند.
كارشناسان در كنار حضور گسترده صنايع آلوده كننده فضاي تهران
در اطراف شهر و حجم فراوان دودكش بخاريها در فصول سرد سال
يكي از علل اصلي بروز آلودگي هواي شهر تهران را تردد ميليونها
خودرو و موتورسيكلت
ميني بوس
اتوبوس و كاميون در تهران
مي دانند كه البته سالانه حدود 500 هزار دستگاه نيز به اين تعداد اضافه
مي شود و ميزان از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده را هم كه همه
شاهد هستيم كه چه حركت لاك پشتي دارد.
براساس بررسي پائين آلودگي هواي تهران مشخص شد كه حدود
80 درصد از آلودگي ها مربوط به تردد خودروها و تجمع خودروهاي
روشن در بزرگراهها و ميادين و خيابانهاي تنگ و باريك و غيرهندسي
تهران است .
علاوه بر آن از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده كماكان در حد
ابتدايي طرح قرار دارد زيرا با آنكه قرار بود در سال گذشته 200 هزار
خودروي فرسوده در تهران از رده خارج شود اين رقم تنها به 40 هزار
دستگاه رسيد كه شركت هاي خودروساز هنوز هم به دنبال طلب خود از
كمك دولت هستند و هنوز اين كمك ها به دست آنها نرسيده كه با
اميدواري به كار خود سرعت بخشند و طبق برنامه هر سال 200 هزار
خودرو فرسوده را از رده خارج سازند.
آلودگي هواي تهران اخيرا دوباره به وضع بحران رسيد و حتي
سازمان بازرسي كل كشور از آن به عنوان معضلي ملي و تهديدي جدي
عليه سلامت بخشي از مردم كشورمان ياد كرد طي اطلاعيه اي درباره اين
وضعيت نگران كننده آورده است : براساس شاخص هاي پايداري
محيط زيست ايران در بين 146 كشور جهان در رديف 132 قرار دارد و
ميزان آلاينده ها 8
2 برابر استانداردهاي جهاني است .
اين آلودگي 8
2 برابري استانداردهاي جهاني در ميان مردم ما با
عكس العمل هاي ريوي
سرفه
اسپاسم و برونشيت در مناطق آلوده به
دي اكسيد كربن و ساير آلاينده ها نسبت به مناطق غيرآلوده بسيار
بالاست و هشدارهاي پزشكان حاكي از آن است كه خستگي مفرط
فراموشي
سوزش چشم و مخاط بيني
تضعيف قدرت بينايي
سردرد
سرگيجه
ضعف سيستم دفاعي بدن در مقابل بيماريهاي معمولي
اضطراب
تپش قلب
تنگي نفس
افزايش فشارهاي روحي و رواني و
افزايش سكته هاي قلبي و عروقي و سرطان ها تنها بخشي از آثار مخرب
آلودگي هواست كه بر پيكره بشر شهرنشين شهرهاي آلوده اي چون
تهران تاثيرات غيرقابل جبران مي گذارد.
اين پزشكان معتقدند استقرار صنايع بزرگ و كوچك
فعاليت
كارخانجات صنعتي و كارگاههاي موجود در شهر تهران باعث افزايش
) انفاكتوس هاي PM ذرات معلق مي شود كه با افزايش ذرات معلق (10
تنفسي افزايش مي يابد.
مهندس كامران شريفي كارشناس كنترل كيفيت هواي تهران درباره
عوامل اثرگذار در آلودگي هواي تهران به گزارشگر ما مي گويد : به نظر من
اگر شهردار تهران در دوره آينده مسئوليت خود اولويت اصلي را مبارزه
با آلودگي هوا بگذارد و دولت نيز مسئوليت هماهنگي را برعهده
شهرداري قرار دهد و از او هم نتيجه كار را بخواهد تا حدود زيادي
مي توان اميدوار بود كه برنامه هاي جامع كاهش آلودگي هواي تهران به
سامان مشخصي خواهد رسيد.
وي مي گويد : متاسفانه طرح هاي اجرايي در تهران به صورت جدي
پيگيري نمي شود و از جمله طرح هايي همچون جلوگيري از تردد
خودروهاي دودزا و تك سرنشين هرازچندگاهي خصوصا در روزهايي
كه آلودگي هوا بسيار شديد مي شود از سوي برخي از مقامات مسئول
مطرح مي گردد اما اجراي آن در طول سال مورد غفلت و بي توجهي قرار
مي گيرد در حاليكه چنين طرح هايي نبايد با آب و هوا سبك و سنگين
شود.
وي ادامه مي دهد : همچنانكه گفتم اين كارها نيازمند عزمي ملي در
سطح مديريت كلان كشوري و شهري
وزارت كشور
شوراي شهر
شوراي عالي
ترافيك
راهنمايي و رانندگي
سازمان حفاظت
محيط زيست
وزارت صنايع و معادن
وزارت مسكن و شهرسازي
راديو و تلويزيون
رسانه ها و عموم مردم است .
مهندس شريفي مي افزايد : متاسفانه موتورسيكلت هاي موجود در
سطح شهر تهران بعضا 9 تا 12 برابر خودروها آلودگي دارند با اين
وجود وزارتخانه اي مثل صنايع اجازه توليد انواع موتورسيكلت هاي
بي كيفيت و فاقد استانداردهاي زيست محيطي ساخت كشور چين را
صادر مي كند تا حدي كه در سال گذشته روزانه 22 هزار و 600 دستگاه
موتورسيكلت در كشور توليد شده است .
وي معتقد است : آنچه مشخص است اينكه تنفس هواي آلوده در
تهران و ساير شهرهاي بزرگ كشور در نتيجه تعلل اجراي ضربتي
برنامه هاي كاهش آلودگي هواست .
البته كارشناسان سازمان بازرسي كشور در كنار موانع اداري موجود
در سطح بسياري از دستگاههاي عضو كميته كاهش آلودگي هواي تهران
نقش سازمان حفاظت محيط زيست را در مبارزه با آلودگي هوا را به
عنوان يكي از مهمترين وظايف قانوني اين سازمان براي اندازه گيري
مستمر آلاينده هاي هوا مهم مي دانند وليكن به دليل عملكرد ضعيف آن
سازمان طي سالهاي متمادي و عدم وجود ضمانت اجرايي تصميمات
متخذه آن سازمان
كنترل جدي توسط محيط زيست بر احداث صنايع
بزرگ و نيز ارزيابي اثرات زيست محيطي اين صنايع به نحو مناسب
صورت نگرفته است .
سازمان بازرسي و نظارت با اشاره به وظيفه راهنمايي و رانندگي نيز
مي آورد : يكي از راههاي مناسب در خصوص كنترل آلاينده هاي خروجي
خودروها
معاينه فني آنهاست . به همين جهت شهرداري تهران طي
سالهاي اخير اقدام به راه اندازي شش مركز معاينه فني خودرو نمود.
ولي به دليل عدم جديت در برخورد با خودروهاي فاقد معاينه فني
توسط راهنمايي و رانندگي
75 درصد خودروها بدون برچسب معاينه
فني در سطح شهر تردد مي كنند و مراكز معاينه فني ايجاد شده با يك
چهارم ظرفيت خود فعاليت مي كنند.
آقاي سيدقوام الدين بزرگيان مديركل اداره محيط زيست استان تهران
درباره شرايط وخيم آلودگي هواي شهر تهران به گزارشگر ما مي گويد :
متاسفانه در تهران براي حفظ محيط زيست و هواي پاك زنجيره
هماهنگي وزارتخانه ها و سازمانها به هم وصل نيست و در بسياري موارد
ناهماهنگي هاي موجود مانع از حل اين درد مزمن ساكنان مركز سياسي
اجتماعي
اقتصادي كشور شده است .
وي ادامه مي دهد : كميته اجرايي كاهش آلودگي هواي تهران براي
خود نه محور عملي را مشخص كرده ولي همچنانكه گفتم چون در تهران
هماهنگي اجراي كار ضعيف است حركت ها بسيار كند انجام مي شود به
عنوان نمونه يكسال مي گويند بودجه كافي نداريم سال بعد بودجه
هست
در دستگاهي كه بايد پيگير باشد تغيير و تحولات پيش مي آيد
خصوصا اينكه ميزان بارگذاري صنعتي
جمعيتي
خودروها
سوخت
منازل و... در تهران بسيار زياد است و از آن طرف هزينه اي كه براي
بارگذاري در تهران مي شود فراوان است و ضررهاي محيط زيستي آن از
منافعي كه عايد كشور و مردم ساكن مي شود بسيار بيشتر
است .
آقاي بزرگيان مي افزايد : در چنين شرايطي هزينه هاي مالي
اجرايي
و فكري و برنامه ريزي مقابله با اين حجم بارگذاري هم بسيار ناچيز
است و به چشم نمي آيد در عين حاليكه ميلياردها تومان هزينه مي كنيم
كه صنايع در تهران ايجاد شود.
اين صنايع توليدي و خدماتي براي خود نيروي كار نياز دارد كه در
هر دو حالت يا نيروي كار خود را از شهر تهران مي گيرد و يا از ساير
شهرها و روستاهاي كشور كه اين بارگذاري جمعيتي و صنعتي دقيقا در
جهت مقابل برنامه هاي كاهش آلودگي هوا در شهر پرازدحام و پرتردد
همچون تهران است زيرا اين جمعيت به همراه خود
خودرو و واحد
مسكوني نياز دارد و به هر حال به تمامي خودروها
واحدهاي مسكوني
و حتي به صورت زنجيره اي از توليد و خدمات واحدهاي صنعتي ديگر
را هم با خود به تهران مي آورند.
مديركل محيط زيست استان تهران با اشاره به نواقص اجراي
برنامه هاي كاهنده آلودگي هواي تهران مي افزايد : در كنار برنامه هاي
متعدد تشديدكننده آلودگي هواي تهران
ما اصلا پول كافي براي مقابله
با آلودگي هوا هم قرار نداده ايم زيرا پول جزيي كه دولت براي اين كار هر
ساله كنار مي گذارد در حد حقوق پرسنل كاركنان ادارات
است .
آقاي بزرگيان مي افزايد : برنامه هاي مبارزه با آلودگي هواي تهران
بايد چشم انداز داشته باشد كه هر ساله از طريق مجاري نظارتي مورد
ارزيابي پيشرفت كار قرار گيرد و مسئولان دستگاههاي اجرايي تهران هم
در اين طرح به اهداف خود واقف و متعهد به اجراي آن باشند.
وي جلوگيري از ساخت و ساز واحدهاي صنعتي در شعاع 120
كيلومتر را بنياني محكم براي كاهش ايجاد صنايع در تهران ارزيابي
مي كند و مي افزايد : دولت در سفر خود به استان تهران پيشنهادي را
مطرح كرد كه صنايع « هاي تك » پيشرفته و فاقد آلودگي در محدوده
داخل تهران ايجاد شود كه البته منوط به بررسي پيشنهاد وزارت صنايع
و معادن و جهادكشاورزي كه عليرغم گذشت يكماه از فرصت اين طرح
هنوز پيشنهادي نرسيده است .
آقاي بزرگيان ادامه مي دهد : البته اين صنايع نياز به بررسي موردي
دارد كه هنوز كار فراوان مي خواهد كه حذف شعاع 120 كيلومتر اصلا در
دستور و برنامه نيست .
وي با اشاره به افزايش نامتعارف خودرو و موتورسيكلت به شهر
تهران و ضعف شكل هندسي شهر و ميادين مي افزايد : مشكلات هندسي
عبور و مرور و كاهش حجم جاده ها و اتوبانهاي شهر يكي از بزرگترين
عوامل ايجاد آلودگي هواست كه بدون برنامه و رها شده است .
وي برنامه هاي سازمان محيط زيست استان تهران را براي كاهش
آلودگي هواي تهران مي افزايد : بسياري از برنامه ها در اختيار ما نيست
اما در آن حدودي كه در اختيار داريم به شدت از صدور موافقت اصولي
جهت استقرار صنايع در استان تهران است كه معتقديم در هر شرايط بر
تشديد آلودگي هواي تهران اثرگذار است كه اين عملكرد مثبت ما
محسوب مي شود.
وي ادامه مي دهد : پايش خودروهاي آلوده ساز هوا كه در سال
گذشته تنها دو خودرو مورد بررسي قرار مي گرفت امسال به 17 نوع
خودرو افزايش يافته و دو آزمايشگاه سيار آلودگي خودرو مجهز به همه
وسايل آزمايشگاهي روز تا پايان سال به كار گرفته مي شود كه با استقرار
شركت هاي خودروساز همه مراحل پايش ميزان آلوده سازي خودروهاي
نو اعلام و درصورت وجود آلودگي خارج از استاندارد به آن شركت
اخطار قانوني داده و برخورد خواهد شد.
رئيس محيط زيست استان تهران ادامه مي دهد : ما تاكنون فقط يك
ايستگاه ثابت پايش آلودگي در حد بسيار ضعيف داشتيم كه آزمايشگاه
مستقل و بزرگ حدود يكماه است كه راه اندازي شده است .
وي مي افزايد : در راستاي مقابله با آلودگي هواي تهران در كميته
اجرايي كاهش آلودگي هوا كه اداره كل استان تهران دبيري آن را برعهده
دارد و رياست آن هم با معاونت سازمان محيط زيست است
بحث هاي
جديدي مطرح شده كه با جديت از سازمانها و وزارتخانه هاي عضو اين
كميته گزارش عملكرد مي خواهيم و خوشبختانه چند دستگاه عملكرد
خوبي داشتند كه مطرح شد ولي بسياري هم فقط حرف زدند و كاري از
پيش نبردند و تنها آمار و عملكرد سال گذشته را به كميته گزارش كردند
كه با اعتراض ما مواجه شدند تا وظايف اصلي خود را انجام بدهند.
وي مي گويد : به اين دستگاهها هشدار داديم كه اگر تكاليف 9 گانه
خود را در طرح جامع عملي نسازند از طريق رسانه اي نام آنها به مردم
اعلام خواهد شد.
وي درباره وضعيت بررسي ميزان اثرات منفي آلودگي هوا بر سلامت
جسم شهروندان تهراني گفت : متاسفانه هنوز آمار دقيق در اين زمينه
وجود ندارد ولي سه طرح تحقيقاتي از سوي محيط زيست و دو دستگاه
ديگر اين مساله را در دست بررسي دارند.
وي در باره تعداد نيروهاي محيط زيست در بخش پايش آلودگي
خودرو و صنايع مستقر در تهران هم مي گويد : عليرغم اينكه ما حداقل
به 550 نيروي متخصص نياز داريم تنها به 20 نفر كارها را انجام
مي دهيم كه عملا كارايي لازم به دست نخواهد آمد.
به هر حال آلودگي هواي تهران معضل جدي است كه اگر آن را به
طور جدي زير ذره بين پالايش و پايش قرار ندهيم زيان آن بيش از همه
متوجه افراد ساكن در اين شهر به عنوان پايتخت جمهوري اسلامي
خواهد شد. در حاليكه اگر آنچه را كه حقيقتا همه مردم و مسئولان
مستقر در اين شهر علاقه دارند به مرحله عمل نياورند آه و افسوس
آينده نيز دردي را دوا نخواهد كرد.
مي دانيم شرايط خاص اقتصادي و اجتماعي و سياسي شهري
همانند تهران به اين معضل دامن مي زند اما قرار نيست سرمايه هاي
گرانبهاي خود را بدون توجه به عواقب آن در كنار آتشي قرار دهيم كه
عنقريب همه را خواهد سوزاند و تهران را به شهري تبديل خواهد كرد
كه در آن زندگي خطرناك خواهد بود كما اينكه اكنون نيز اين رويه حاكم
است .
سيدقوام الدين بزرگيان مديركل محيط زيست استان
تهران : بارگذاري صنعتي
خدماتي و جمعيتي تهران بسيار
زياد است و به انواع روش ها حمايت و تشديد هم مي شود
در حاليكه هر جا تعداد كارخانه هاي صنعتي و جمعيت
افزايش يابد
وسايل حمل ونقل و ابزار سكونت هم اضافه
خواهد شد كه باعث افزايش آلودگي هوا مي شود
برنامه هاي مبارزه با آلودگي هواي تهران چشم انداز
دقيق ندارد كه بتوان هر ساله از طريق مجاري نظارتي
مورد ارزيابي پيشرفت كار قرار گيرد
اگر دستگاههاي اجرايي و نظارتي هر يك وظايفي را كه قانون
برايشان مشخص كرده بود تنها در حد 50 درصد رعايت مي كردند
آلودگي مزمن هواي تهران و شهرهاي بزرگ كشور تا اين حد جان
مردم ساكن در اين شهرها را در معرض تهديد قرار نمي داد
