مصرف شير در مدرسه پيوند درس و سلامتي
مجيد زندي
سرانه مصرف شير در ايران حدود 100 كيلوگرم است كه نسبت به
استانداردهاي بين المللي بسيار پايين است و همين مساله باعث افزايش
بيماريهاي قلبي و عروق
پوكي استخوان
كاهش عمر دندانهاي طبيعي و
كوتاهي قد در ميان مردم ايران شده است .
امروزه اهميت و ارزش مصرف شير و فرآورده هاي لبني براي تامين
سلامتي انسان خصوصا تامين كليسم مورد نياز بدن تاييد شده و از سوي
كارشناسان خبره مطرح مي شود كه جاي هيچگونه شك و شبهه اي باقي
نگذاشته است .
همچنين نتايج تحقيقات پزشكي نشان مي دهد كه مصرف شير و لبنيات
كم چرب علاوه به كاهش سطح كلسترول خون
تري گليسيريد خون را نيز
كاهش داده و مانع رسوب آن ها در جداره عروق مي شود تا ضمن كاهش
تصلب شرائين
از ميزان سكته هاي قلبي كاسته مي گردد.
دانستن اين موضوعات در دوراني كه « سلامتي » به عنوان گوهري گرانبها
از سوي همه كشورها براي مردم خود دنبال مي شود و به عنوان يكي از
شرايط اصلي توسعه يافتگي مطرح است بسيار مهم مي باشد و بايد از هر
راهي براي افزايش مصرف شير و لبنيات دفاع كرد.
خوشبختانه اهميت اين ماده غذايي مدتي است به صورت توزيع
رايگان بين دانش آموزان مقاطع ابتدايي وبرخي از مقاطع راهنمايي در
مدارس كشور جلوه گر شده است زيرا مصرف شير و فرآورده هاي آن بخاطر
و پروتئين در دوران كودكي و B 2
B 1
A منبع غني كلسيم
فسفر و ويتامين
نوجواني مي تواند تاآخر عمر در تامين سلامتي افراد موثر باشد.
اين حركت لازم و ضروري اگرچه در كشوري كه هنوز توزيع شير
ارزانقيمت دچار مشكلات فراواني است بسيار دير آغاز شده اما از آنچنان
اهميتي برخوردار است كه هيچگونه ضعف و نارسايي در مراحل توزيع در
مدارس را نمي پذيرد و راه درستي انتخاب شده كه طي كردن دقيق و بي نقص
آن نيازمند فرهنگ سازي است .
توزيع شير مدارس در سال جديد تحصيلي از حدود يكماه پيش آغاز
شده و اگرچه از نابساماني شديد توزيع شير مدرسه نسبت به سال گذشته
كاسته شده اما پاره اي از مشكلات مربوط به توزيع شير به دليل اختلال در
توليد شير در كارخانه هاي طرف قرارداد قابل مشاهده است كه براي برخي
از مناطق ايجاد شده بود كه خوشبختانه تا حدود بسيار زيادي رفع شده
است اما اوليا دانش آموزان و مسئولان مدارس بايد مراقب باشند تا
دانش آموزان حتما شير توزيعي را مصرف كنند زيرا تحقيقات علمي نشان
مي دهد دانش آموزاني كه در مدت حضور در مدرسه گرسنه باشند كمتر از
ساير دانش آموزان درس را فرا مي گيرند و همين مشكل باعث بروز افت
تحصيلي مي شود. به همين دليل كارشناسان معتقدند توزيع شير در مدارس
بايد طبق برنامه زمانبندي مشخص انجام شود و فرصت زنگ تفريح دوم و
حوالي ساعت 9 تا 10 صبح بهترين فرصت مصرف شير در مدرسه است .
در شرايطي كه دولت بودجه اي براي توزيع شير رايگان در مدارس قرار
داده مصرف درست آن از سوي دانش آموزان و آگاهي اوليا و مربيان از
ارزش غذايي لبنيات مي تواند تاحدود زيادي ضايعات ناشي از عدم مصرف
شير و لبنيات در خانه را كاهش داده و سلامتي آينده فرزندان را تا حدود
زيادي تضمين نمايند.
اما عليرغم همه توصيه هاي مطرح شده
هنوز اين ضرورت به صورت
يك فرهنگ عمومي در ميان دانش آموزان و اوليا درنيامده و هنوز در مراحل
مختلف توزيع و مصرف ضعف هايي وجود دارد كه رفع آن نيازمند حساسيت
بيشتر است .
خانم ليلا كاظمي مادر دانش آموز كلاس دوم دبستان درباره ضعف هاي
موجود در زمينه توزيع شير رايگان در مدارس مي گويد :
چه خوب است كه همانطور كه شير را بين بچه ها توزيع مي كنند
خوراكي هاي مضر و بي فايده را در مدارس در معرض فروش قرار ندهند. مثلا
دختر من هميشه شير را در كيف خود قرار مي دهد و به خانه مي آورد و ميلي
به خوردن آن ندارد ولي هر بار از مدرسه خوراكي هاي مضر مانند چيپس و
پفك و... را مي خرد.
وي ادامه مي دهد : البته در اين ميان هم آموزش و پرورش و مدارس و
هم صدا و سيما رسالت سنگيني دارند. وقتي در مدارس احساس مي كنند از
بعضي از خوراكي هايي كه بچه ها دوست دارند سود خوبي نصيبشان مي شود
و يا در صدا و سيما به تبليغات اين گونه خوراكي ها اجازه مي دهند. و تنها به
فكر سود خود هستند پس من به عنوان يك مادر تا چه حد مي توانم به
فرزندم و سلامتي او كمك كنم . چرا تبليغات چنين خوراكي ها در صدا و
سيما ممنوع نمي شود. مگر آن ها نمي دانند اين فرزندان سرمايه اي بسيار
ارزشمند براي جامعه هستند كه سلامت آنها موجب سلامت جامعه مي گردد.
وي مي افزايد : اگر معلمين مدارس در همان كلاس بين بچه ها شير توزيع
كنند و بعد از زماني كوتاه پاكت آن را خالي تحويل بگيرند به اين صورت
بچه ها مجبور مي شوند كه ابتدا علي رغم ميلشان شير را مصرف كنند ولي پس
از مدتي به طعم آن عادت كنند و حتي علاقمند شوند. من بارها ديدم كه
بعضي از پسر بچه ها پاكت هاي شير را زير پا مي تركانند و اينگونه هم
چهره ي شهر را زشت و آلوده مي كنند هم اين ماده مغذي را تلف مي كنند و به
مصرف نمي رسانند.
خانم فرهادي معلم دانش آموز كلاس دوم راهنمايي در اين باره مي گويد :
جمعيت كشور ما اكثرا جوان است و تقريبا همه خانواده ها دانش آموز دارند.
و در واقع اين حركت بسيار شايسته موجب شده تا فرزندان خانواده هايي كه
در سطح پايين هستند از شير رايگان استفاده كنند چون بسياري از
خانواده هايي كه ما مي شناسيم و فرزندان آنها در اين مدرسه درس
مي خوانند حتي براي خريد يك كالاي ضروري زندگي خود درمانده اند و
طبيعي است كه شير در سبد زندگي آنها جايي ندارد
در حاليكه همه
مي دانيم هيچ سفره اي بدون فرآورده هاي شيري كامل نيست .
وي مي گويد : همين كه يارانه ي شير را به مدارس اختصاص داده اند كار
بسيار عادلانه اي است چون مي دانند كه مستقيم به دست مصرف كننده
مي رسد و عده اي از مغازه داران كه در نحوه ي توزيع شير يارانه اي
سواستفاده مي كنند لااقل در اين ميان بي نصيب مي مانند. چون خود من
كمتر مي توان شير يارانه اي را به نرخ دولتي خريداري كنم و اكثرا همان شير
را به دو برابر قيمت از مغازه ها خريداري مي كنم .
اين معلم مدرسه ادامه مي دهد : البته يك حركت جالبي كه مي توانند در
اين راستا انجام دهند توزيع فرآورده هاي شيري در سطح مدارس است به
اين ترتيب كه تنها به توزيع شير رايگان نينجامد و حتما اين كار براي
دانش آموزان جاذبه بيشتري دارد.
به اين ترتيب دانش آموزاني كه از خوردن شير امتناع مي كنند ياد
مي گيرند كه نياز خود را از راه فرآورده هاي شيري بدست آورند. چرا كه هم
كارشناسان تغذيه معتقدند كه پروتئين موجود در ماست حتي از شير هم
بيش تر است
و هم اينكه من تعدادي از دانش آموزان را ديده ام كه به دلايل
متفاوت از خوردن شير امتناع مي كنند مثلا بعضي پس از مصرف آن دچار
ناراحتي و درد معده مي شوند. و بعضي از آنها از بو و طعم شير متنفرند پس
اگر فرآورده هاي شيري را در بعضي از روزهاي هفته جايگزين كنند شايد
براي اين عده دانش آموزان بهتر باشد.
خانم ثريا احمدي زاده كارشناس علوم تغذيه هم در اين باره به گزارشگر
ما مي گويد : ضرورت مصرف روزانه شير و فرآورده هاي آن براي تمامي
گروه هاي سني بارها بيان شده است چرا كه علاوه بر تضمين سلامت جسمي
افراد و بالا بردن هوش و قدرت فراگيري موجب افزايش عمر و پيشگيري از
كارافتادگي زودهنگام و جلوگيري از پوكي استخوان مي شود. پس بايد در
تمام طول عمر به طور مداوم اين ماده مغذي را مصرف كرد.
وي مي افزايد : اين را بدانيم كه هرچه ما مي خوريم غذا محسوب
نمي شود. زماني مي توانيم به آنچه كه مصرف مي كنيم غذا نسبت دهيم كه در
اثر داشتن مواد مغذي موجب زندگي سالم و تندرستي گردد. متاسفانه ما
گاهي با وسوسه هايي كه در مورد غذاهاي مضر داريم قدم به قدم خود را به
بيماري و مرگ نزديك تر مي كنيم و در واقع با دندانهاي خود قبرمان را
مي كنيم . در حاليكه اگر بدانيم چه چيز مي خوريم ديگر به ما صدمه اي وارد
نمي شود در حاليكه شير و لبنيات در همه زمينه ها كه مربوط به تامين
سلامتي انسان مي شود از آزمايش سربلند بوده است .
اين كارشناس علوم تغذيه مي افزايد : رژيم غذايي كم كلسيم و نيز فقر
فرد را در معرض خطرات زيادي قرار مي دهد
در واقع هرچه D ويتامين
ميزان كلسيم ذخيره شده در بافت استخواني بيشتر باشد ابتلا به پوكي
استخوان ديرتر و احتمال شكستگي استخوان در آينده كمتر خواهد بود كه در
حال حاضر پوكي استخوان يا بيماري استئوپوروز نسبتا شايع است و نسبت
ابتلا زنان از مردان بسيار بيش تر است كه در اين عارضه استخوان ها دچار
شكستگي مي شود. و در واقع توزيع شير بين دانش آموزان مانند يك ثروتي
است كه براي آينده آنان سرمايه گذاري مي شود و به نظر بنده خانواده ها
هرقدر براي شير و فرآورده هاي آن پول خرج كنند در مورد خود و
فرزندانشان سرمايه گذاري عظيمي كرده اند. و اينكه بدانند جوانان و
نوجوانان در روز به 3 ـ4 ليوان شير نياز دارند .
وي ادامه مي دهد : حال اگر فردي عدم تحمل در برابر مصرف شير دارد
بايد از فرآورده هاي ديگر آن مثل ماست استفاده كند و يا اگر به دليل
گياهخواري شير را كنار گذاشته اند بهتر است از مغزها مثل كنجد و بادام نياز
كلسيم خود را تامين كنند.
آقاي حميد يعقوبي فر يك مقام مسئول در وزارت آموزش وپرورش و
دبير كميته ملي شير مدارس ايران هم در گفت وگو با گزارشگر ما مي گويد :
توزيع شير مدارس به دنبال مصوبه شوراي اقتصاد از ششم آبانماه سال
جاري براي دانش آموزان در مدارس هدف آغاز شد كه 70 نوبت شير در طول
سال تحصيلي هر نوبت 200 سي سي نيز رايگان توزيع خواهد شد .
وي درباره گزارش هاي مربوط به مشكلات موحود در مراحل توزيع شير
مدارس هم مي افزايد : در استانها عمدتا مشكلات خاصي نداشتند و حتي
برخي از استانها اصلا مساله اي گزارش نشده اما مشكل خاصي در تهران
بوده كه مربوط به عدم انجام تعهدات از سوي برخي از شركت هاي توليد
شير بوده است .
اين مقام مسئول ادامه مي دهد : نارضايتي در تعدادي از مناطق استان
تهران خصوصا در منطقه 4 بوده است كه آن مشكل هم برطرف شده است .
وي در همين رابطه از اوليا نيز درخواست كرد كه اگر در مراحل توزيع
شير مدارس مشكلي مشاهده مي كنند آن را به وزارت آموزش وپرورش با
شماره 82281 اطلاع دهند تا بر سرعت برطرف شود .
آقاي يعقوبي فر درباره نحوه توزيع شير در مدارس و ضرورت مصرف آن
در محيط مدرسه هم مي افزايد : براساس دستورالعمل هايي كه براي مديران
مدارس و كميته هاي استاني ابلاغ شده اكيدا عنوان شده كه به هيچ عنوان
دانش آموزان اجازه خروج شير از مدرسه را ندارند و اگر گزارش تخلف به
كار گروهها يا دبيرخانه استانها و يا حتي به وزارتخانه برسد براساس قانون
به عنوان نقص قانون آموزش وپرورش با مديران خاطي برخورد خواهيم
كرد.
وي ادامه مي دهد : طبق دستورالعمل نيز شير حتما بايد در مدرسه
مصرف شود و حتي بيشتر اولويت بر اين است كه معلمان و مربيان هم شير را
به همراه دانش آموزان در كلاس مصرف كنند تا فرهنگ مصرف شير براي
دانش آموزان تبيين شود اما به دلايل مختلف اعلام مي شود كه ممكن است
شير در موعد مقرر به مدرسه نرسد يا مجبورند در زنگ تفريح توزيع كنند اما
نظر قطعي اين است كه به هيچ عنوان شير از محيط مدرسه خارج نشود زيرا
ممكن است دانش آموز آن را مصرف نكند و يا در خارج از يخچال نگهداري
و فاسد شود.
وي درباره تعداد دانش آموزان تحت پوشش توزيع شير رايگان ادامه
مي دهد : طبق مصوبه درنظر داريم امسال تا سقف 11 ميليون دانش آموز را
تحت پوشش قرار دهيم كه اگرچه در حال پيگيري هستيم تا جمعيت هدف را
كل دانش آموزان ابتدايي و راهنمايي قرار دهيم كه ممكن است در سال جاري
هم تا سقف 50 نوبت براي همه مدارس راهنمايي پسرانه هم توزيع شود .
وي درباره اولويت توزيع شير رايگان هم مي گويد : فعلا اولويت توزيع
شير براي همه مدارس ابتدايي دخترانه و پسرانه و راهنمايي دختران با
اولويت مناطق محروم است كه حتي در اين مناطق و مراكز دبيرستاني
شبانه روزي براي پسران هم شير رايگان توزيع مي شود. وي ادامه مي دهد :
همچنين مهدهاي كودك تحت پوشش بهزيستي و دانش اموزان استثنايي
تمامي مقاطع تحت پوشش توزيع شير رايگان قرار دارند.
آقاي يعقوبي فر درباره رقم بودجه شير مدارس هم مي گويد : در سال
جاري دولت براي توزيع شير رايگان در مدارس 92 ميليارد و 400 ميليون
تومان بودجه قرار داده است .
دبير كميته ملي توزيع شير رايگان در مدارس سراسر كشور درباره نحوه
نظارت و ارزيابي كيفيت شير توزيعي در مدارس هم مي گويد : در سال جاري
وزارت بهداشت
درمان و آموزش پزشكي براي كيفيت شير توزيعي نظارت
جدي دارد و علاوه بر كارشناساني كه در كارخانه ها مستقر كرده تا به طور
دائم بر توليد شير مدرسه نظارت داشته باشند
قرار بر اين شده كه به
صورت ميانگين ناظراني خارج از شبكه رسمي
از شيرهاي توزيع شده در
مدارس نمونه برداري كنند كه اين كار هم با هزينه خود وزارت بهداشت است
كه سزاوار قدرداني است .
توزيع شير رايگان در مقاطع ابتدايي دخترانه و پسرانه و مقطع
راهنمايي دخترانه سراسر كشور از يكماه پيش با نوسان آغاز شده است كه
مسئولان آموزش و پرورش برخي از مشكلات موجود را به خاطر عدم
عمل به تعهدات از سوي كارخانه هاي صنايع شير اعلام كردند
كارشناسان امور تغذيه معتقدند بهترين زمان مصرف شير در مدرسه
زنگ تفريح دوم و حدود ساعت 9 تا 10 صبح است
مصرف شير و فراورده هاي لبني به خاطر منابع غني كلسيم
فسفر
ويتامين ها و پروتئين در اوان كودكي و نوجواني مي تواند تا آخر عمر در
تضمين سلامتي قلب و عروق و بافت استخواني افراد موثر باشد
يعقوبي فر دبير كميته ملي شير مدارس ايران : براساس
دستورالعمل هايي كه براي مديران مدارس و كميته هاي استاني ابلاغ
شده اكيدا عنوان شده كه به هيچ وجه دانش آموزان مجاز نيستند شير
توزيعي را از محيط مدرسه خارج كنند در صورت گزارش تخلف
براساس
قانون با مديران مدارس برخورد خواهد شد
وزارت بهداشت
درمان و آموزش پزشكي بر كيفيت توليد شير مدارس
در كارخانه ها و پس از آن در واحد توزيع نظارت كامل دارد تا حوادث
سال گذشته تكرار نشود
