دودكش هاي مرگ آور
مجيد زندي
ث هشدارهاي جدي كارشناسان بر گسترش خطر گاز گرفتگي در فصل پاييز و زمستان
يقينا يكي از تلخ ترين حوادث مربوط به فصل پاييز و زمستان مرگ
بسياري از افراد بر اثر گازگرفتگي است كه شنيدن خبر چنين حادثه اي نيز
بسيار غم انگيز است و باعث نگراني مي شود.
اين ايام همه ما كم و بيش خبرهايي درباره مرگ فرد يا چند نفر از اعضا
خانواده و حتي زوج هاي جوان را مي شنويم كه بعضا در آغاز زندگي مشترك
وحتي منزل نو
جان خود را بر اثر گازگرفتگي از دست مي دهند و چه بسيار
كودكان و نوزاداني كه بخاطر يك نقص كوچك در بخاري يا آبگرمكن
در
كنار پدر و مادر خود به خواب ابدي مي روند.
صحنه هايي از مرگ همزمان و دستجمعي 5 يا 6 نفر از اعضا يك
خانواده واقعا حزن آور است در حاليكه مي شد از اين حادثه تلخ با يك واشر
يا بست مربوط به شلنگ گاز يا دودكش بخاري و آبگرمكن جلوگيري كرد.
آمارهاي نگران كننده مويد اين مساله است كه سالانه حدود 1000 نفر
از افراد در كشور بر اثر استنشاق گاز مونواكسيد كربن جان خود را از دست
مي دهند و در سال جاري اگر چه هنوز آمار دقيقي از تعداد جان باختگان بر
اثر استنشاق گاز اعلام نشده اما به اين رقم كه در سال گذشته رخ داده بايد
آماري را اضافه كرد كه در شهرهاي كوچك و روستاهاي سراسر كشور رخ
مي دهد و در قالب مرگ طبيعي به مراجع پزشكي و قضايي ارجاع داده
نمي شود.
اين حادثه تلخ و مرگ آور معمولا در فضاي بسته رخ مي دهد كه بخاري
گاز سوز و حتي سوخت هاي فسيلي ديگر همانند نفت
گازوئيل و حتي ذغال
به صورت ناقص بسوزد و چون در اين حالت اكسيژن به فضاي دربسته اتاق
اضافه نمي شود و مونواكسيد كربن افزايش مي يابد
اين روند باعث
مسموميت فرد به گاز خطرناك ومرگ آور مونواكسيد كربن و در نهايت مرگ
منجر مي شود.
در تهران نيز هفته قبل مرگ 6 تن از افراد يك خانواده بر اثر گازگرفتگي
دودكش آبگرمكن
تيتر حوادثي بسياري از روزنامه ها بود كه بعنوان اولين
حادثه مرگ دستجمعي پاييز سال جاري در تهران اعلام شده در حاليكه
جانباختگان تنها دو ساعت در معرض گاز مونواكسيد كربن قرار داشتند.
علاوه بر نشت گاز از لوله دوكش بخاري و آبگرمكن
شيوه خطرناك
ديگري باعث مرگ عمدتا افراد جوان در كارگاهها مي شود كه لوله دودكش
بخاري را درون سطل آبي قرار مي دهند كه به زعم آنها باعث تصفيه گاز
مونواكسيد كربن وتبديل آن به اكسيژن مي شود كه متاسفانه اين تفكر بسيار
غلط باعث مرگ خواهد شد. مرگ بر اثر گازگرفتگي فقط از يكي دو وسيله
گرمازا پديد نمي آيد بلكه بخاري نفتي وگازي
آبگرمكن نفتي وگازي
شومينه هاي گازي يا هيزمي
چراغ هاي خوراك پزي
اجاق گاز و حتي گاز
پيك نيكي كوچك مسافرتي و... بخاريهاي نفتي دستي وسايل گرمازايي
هستند كه عمدتا مورد استفاده قرار مي گيرند و بر اثر سوختن ناقص مواد و
گازها و نبود اكسيژن مناسب در محيط بسته و كوچك
گاز مونواكسيد كربن
يا اكسيد دو كربن ايجاد مي شود كه اين گاز فوق العاده خطرناك
سمي و
كشنده است .
اين نوع حادثه اگر چه در ظاهر كمتر مورد توجه رسانه ها و دستگاههاي
اجرايي اما تعداد جانباختگان آن كه در كشور ما سالانه به 800 تا 1000 نفر
هم مي رسد به اندازه يك زلزله مهيب 7 يا 6 ريشتري در يك شهر كشور
جان افراد را مي گيرد.
درباره علائم و عوامل گاز گرفتگي هر قدر كه اطلاع رساني شود باز هم
كم است و به همين منظور دكتر سيد محسن بصيري پزشك متخصص داخلي
درباره علائم مسموميت ناشي ازگاز مونواكسيد كربن به گزارشگر ما مي گويد :
سردرد
حالت گيجي
خواب آلودگي و منگي
تهوع
عدم تمركز و آگاهي از
شرايط محيطي از جمله علائم ابتدايي گاز گرفتگي با گاز بسيار خطرناك
مونواكسيد كربن است كه چون فورا با ساختار خون افراد تركيب مي شود
مغز
قلب
كليه ها
كبد و سيستم مركزي اعصاب را به شدت نابود و باعث
مرگ مي شود.
وي ادامه مي دهد : متاسفانه آنقدر اثر منفي اين گاز زياد است كه بعضا در
فرصت هاي بسيار كوتاه آلودگي باعث ايجاد نابينايي
ناشنوايي و بروز
بيماريهاي حاد كليوي مي شود.
وي مي افزايد : به طور طبيعي غلظت مونواكسيد كربن در خون انسان 5
درصد است كه به واسطه آلودگي هواي تهران اين درصد در خون مردم
تهران بيشتر است و اگر در محيط آلوده ديگري قرار گيرند و اين غلظت به
حدود 20 درصد برسد باعث بروز علائم مسموميت شده و در صورت تداوم
استقرار فرد در محيط آلوده منجر به مرگ مي شود.
دكتر بصيري ادامه مي دهد : گاز مونواكسيد كربن گاز سمي و بسيار
خطرناك است زيرا تمايل شديدي به هموگلوبين خون دارد و به آن مي چسبد
و جدا نمي شود در اين شرايط اكسيژن نمي تواند به هموگلوبين برسد. فقط در
حضور اكسيژن با غلظت بالا
هموگلوبين مي تواند به مرور مونواكسيد كربن
را از خود جدا كند.
وي ادامه مي دهد : راه نجات بيمار در لحظات اوليه توسط مردم آوردن
مصدوم به محيط باز و انجام عمل اكسيژن رساني به ريه است و در صورت
رسيدن به اورژانس سريعا بايد به سي سي يو منتقل شود اما متاسفانه يكي از
اشكالاتي كه در مراكز اورژانس بيمارستانهاي ما وجود دارد عدم تشخيص
بخاطر نياز شديد به اكسيژن CO دقيق آن است زيرا مصدومان در معرض گاز
بيشتر تنفس مي كنند و حتي وقتي آزمايش خون هم گرفته مي شود غلظت
اكسيژن در خون را بالا مي بينند در حاليكه اين غلظتي است كه به هموگلوبين
نچسبيده و همين عدم دقت باعث خطر مرگ مصدوم مي شود.
دكتر بصيري در ادامه مي افزايد : اين هشدار از آن جهت مطرح مي شود
كه برخي از همكاران مسموميت ناشي از گاز مونواكسيد كربن را باتنگي نفس
عصبي اشتباه مي گيرند. در حاليكه شرايط مريض بسيار بد است .
اين متخصص داخلي ادامه مي دهد : چون اين مسموميت علائم ظاهري
ندارد ممكن است برخلاف ساير خفگي ها كه سر و صورت و لب ها و
سرانگشتان مصدوم كبود مي شود
نتوان به درستي تشخيص داد.
وي راه حل مناسب براي كاهش تلفات گاز گرفتگي را اطلاع رساني
بيشتر رسانه ها عنوان مي كند و مي افزايد : ابتداي فصل پائيز و زمستان همه
افراد اعم از پزشكان
پرستاران
كارشناسان اورژانس
مردم و... بايد نسبت
به اين موضوع توجه داده شوند زيرا بهترين راه مراقبت
آگاهي مردم از
عوامل پديد آورنده اين مصدوميت است تا از بروز فاجعه جلوگيري شود و
در صورت وقوع هم راههاي مقابله با آن بيشتر معرفي شود.
وي به مردم هم هشدار مي دهد كه : اين سم آنقدر خطرناك است كه قبل
از اينكه متوجه وجود آن در محيط شوند به خواب مرگ آور خواهند رفت .
در اين باره مهندس داود براتي معاون پيشگيري سازمان آتش نشاني و
خدمات ايمني نيز در گفت و گو با گزارشگر ما ضمن هشدار به خانواده ها
مي گويد : سوخت هاي فسيلي اگر چه گرمابخش محيط زندگي هستند ليكن
عدم رعايت اصول وموازين ايمني در كاربرد صحيح از انها و همچنين بي
احتياطي خصوصا در روزهاي اخير كه زمان نصب بخاري است باعث بروز
تلفات جاني و نگران كننده اي مي شود.
وي با اشاره به راههاي توليد و علائم گاز مونوكسيد كربن هم مي افزايد :
سوختن كامل زماني انجام مي شود كه اكسيژن كافي وجود داشته باشد. علي
الاصول در دستگاه هاي گرم كننده
هواي مورد نياز بايد از خارج از محيط
تامين شود و گازهاي مضره ناشي از سوختن مانند گاز كربنيك و مونواكسيد
كربن بايد در خارج از محيط تخليه شود. در وسايل گرمازاي دوكش دار در
صورتيكه دودكش بدون نقص باشد عمل تهويه (ورود اكسيژن لازم و تخليه
گازهاي مضره ) به خوبي از طريق دودكش انجام مي شود
اما در وسايل
گرمازا با شعله باز و بدون دودكش اين شرايط فراهم نيست بنابراين
اين
وسايل اكسيژن لازم براي سوختن را از همان محيط مي گيرند و طبعا گازهاي
مضره حاصل از سوختن را نيز به همان محيط برمي گردانند.
وي مي افزايد : متاسفانه با توجه به سرماي هوا شهروندان راه هاي تهويه
هوا مثل پنجره ها و دريچه هاي كولر و درها را نيز مي بندند و در نتيجه عمل
تهويه هوا بدرستي انجام نمي شود و در اثر سوختن ناقص و وجود گازهاي
در محيط براي افراد مسموميت ايجاد مي شود كه CO مضره خصوصا گاز
اصطلاحا به آن « گاز گرفتگي » مي گويند و در اثر اين مسموميت افراد در اندك
مدتي جان خود را از دست مي دهند.
وي ادامه مي دهد : بسياري از مردم تصور مي كنند كه پديده « گازگرفتگي »
(مونواكسيد كربن )تنها در اثر سوختن ناقص ذغال چوب CO و ايجاد گاز
ايجاد مي شود و براي همين بسياري به اين گاز كشنده نام « گاز كرسي » و يا
« گاز ذغال » داده اند در صورتي كه همان طور كه ذكر شده اين گاز در اثر
سوختن ناقص هر ماده سوختني ممكن است ايجاد شود.
مهندس براتي مهمترين منابع توليد مونواكسيد كربن در منازل و
ساختمان را وسايل گاز سوز و گرمايش بدون دودكش
نقص در دودكش و
نشت گاز به فضاي مسكوني
استفاده از وسايل خوراك پزي جهت ايجاد
گرما
به كارگيري روشنايي گازي به مدت طولاني در فضاي بسته
ضعف در
دودكش شومينه
معيوب بودن مشكل شوفاژ
آبگرمكن هاي ديواري و زميني
بدون دودكش مناسب و اتومبيل روشن در پاركينك معرفي مي كند.
معاون پيشگيري سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني
پيشگيري را ركن
اصلي جلوگيري از بروز گاز گرفتگي ذكر مي كند و مي افزايد : بهترين راه اين
است كه ما شناخت نسبي و اوليه در مورد اين گاز كشنده و چگونگي ايجاد
آن داشته باشيم طبعا اگر شرايط بروز و ايجاد آن وجود نداشته باشد پديده
گازگرفتگي و به دنبال آن مسموميت و در نهايت مرگ نيز بروز نخواهد كرد.
وي ادامه مي دهد : اين گاز بسيار سمي
بي رنگ
بي بو و بي طعم است و
همين خصائص باعث آن شده كه به آن « قاتل پنهان » لقب دهند. اين گاز اگر
چه سبك تر از هواست اما قابليت انتشارش در محيط بسيار زياد است و به
همين دليل در تمامي نقاط مثلا يك اتاق اعم از بالا و پايين به سرعت متراكم
مي شود و چون هموگلوبين خون ميل تركيبي فوق العاده اي با اين گاز دارد به
طوري كه 300 برابر ميل تركيبي هموگلوبين با اكسيژن است وقتي اين تركيب
صورت مي گيرد اكسيژن ديگر به بافت هاي بدن نرسيده لذا سريعا باعث
مسموميت شده و سلسله عصبي فلج و قدرت هرگونه اقدامي از مسموم
سلب مي شود و مسموم به نوعي به خواب و مرگ آرام تن در
مي دهد.
مهندس براتي مي گويد : مهمترين عامل بروز اين نوع حوادث غفلت و
عدم آگاهي مردم است با اينكه بارها از سوي كارشناسان اين سازمان در اين
خصوص هشدار داده شده است ظاهرا چون اين قاتل پنهان غير قابل حس و
لمس و بي بو و بي رنگ است مردم كشنده بودن آن را باور ندارند و براي
همين به راحتي تسليم و قرباني آن مي شوند.
در اين باره توصيه هاي آتش نشاني به مردم براي حفاظت و پيشگيري از
گاز گرفتگي به شرح ذيل است :
1 ـ توصيه مي شود حتما از وسايل گرمازاي استاندار استفاده شود و قبل
از استفاده از اين وسايل توسط افراد متخصص بازبيني و سرويس شود.
2 ـ تحت هر شرايطي عمل تهويه هوا را تسهيل كنيد به عنوان مثال
دريچه هاي باز كولر عمل مناسبي جهت تهويه هواست . بازگذاشتن يك
پنجره كوچك يا در به نحو مطمئن كه بسته نشود راه حل مناسبي جهت
تهويه هواست
3 ـ هرگز از بخارهاي دستي براي گرم كردن هواي حمام استفاده نشود
چون محيط حمام ها كوچك است و اكسيژن محيط نيز در اثر بخار آب به
CO سطوح بالا رانده مي شود و در نهايت بر اثر سوختن ناقص و ايجاد گاز
مسموميت قطعي خواهد بود.
4 ـ در صورت استفاده از وسايل گرمازاي دودكش دار حتما دودكش ها
كاملا معاينه و بررسي شود. معمولا مسدود بودن دودكش هاي ديوار از عوامل
مهم ايجاد مسموميت و گازگرفتگي وبه خطر افتادن جان افراد محسوب
مي گردد.
5 ـ دودكش هاي غير ثابت (غير ديواري ) حتما كنترل شود . اين دودكش ها
بايد از مواد غير قابل اشتعال و گالوانيزه (زنگ نزن ) باشند و از مقاومت
فيزيكي مناسبي برخوردار باشند.
6 ـ اين نوع دودكش ها بايد حتي المكن كوتاه و مستقيم باشند و بايد در
محل اتصالات كاملا محكم و غير قابل نفوذ باشند.
7 ـ قدرت مكش دودكش ها هر چند وقت يك بار توسط سرويس كار و
متخصص اهل فن بررسي شود .
8 ـ براي جلوگيري از برگشت دود و گازهاي مضره به داخل دودكش و در
نهايت به داخل محيط كه معمولا بر اثر گرفتگي و يا وزش باد به وجود مي آيد
بايد دودكش ها داراي هواكش مخصوص باشد و كلاهك آنها حداقل 60
سانتيمتر از بلندترين نقطه ساختمان بالاتر باشد.
9 ـ دودكش ها بويژه در مورد شومينه ها هر سال بررسي و از دوده تميز
شود.
10 ـ اتصالات دودكش ها و سر تا سر آن از هر گونه نقص و نشت گاز
حفاظت شود.
11 ـ استفاده مشترك از يك دودكش بسيار خطرناك است و دودكش هاي
فلزي بايد در مسير خود با بست هاي مخصوص محكم شده باشد به نحوي
كه از جدا شدن اتصالات جلوگيري شود.
12 ـ قطر دودكش
طراحي آن
مسير عبور و ... بايد باتوجه به ظرفيت
حرارتي محاسبه و اجرا شود.
13 ـ از وسايل پخت وپز براي گرمايش استفاده نشود .
14 ـ از كپسول هاي سفري (پيك نيكي ) در فضاي داخلي ساختمان
استفاده نشود.
15 ـ در فضاي پاركينگ كه بسته و فاقد تهويه است
اتومبيل روشن
گذاشته نشود.
16 ـ نفوذ دود احتراق خودرو به فضاي داخل مسكوني خطرناك بوده و
بايد مراقبت شود.
17 ـ در تبديل سوخت مايع به گاز شهري حتما از سرويس كار ماهر و
مجاز بهره گيري شود.
18 ـ هر وسيله گاز سوز بايد داراي يك دودكش استاندارد مجزا و مجهز
به كلاهك باشد.
19 ـ در هنگام ساخت و ساز از ريختن مصالح به داخل دودكش و
مسدود كردن آن مراقبت شده و مسير دودكش همواره در سر تا سر آن عاري
از هر گونه موانع باشد.
20 ـ رنگ شعله آتش در وسايل گرمازا بايد كاملا آبي باشد در غير اين
صورت نقص در سيستم سوخت رساني و يا فيتيله دستگاه وجود دارد و بايد
سريعا نقص را برطرف نمود.
به هر حال براي جلوگيري و كاهش بروز چنين حوادث تلخي در جامعه
علاوه بر فرهنگ سازي
ضروري است گروههاي تخصصي ويژه اي در
دستگاه قضايي انتظامي
كانون كارشناسان مسكن و شهرسازي
شركت هاي
گاز
سنديكاي كارخانه هاي بخاري سازي و آبگرمكن
سيستم انتقال دود از
دودكش هاي قديمي
سازمان نظام مهندسي و... هر نسبت به اين حوادث در
جامعه حساس باشند و با ايجاد استانداردهاي خاص براي لوازم و تجهيزات
گرما زا و نحوه خروج دود از محيط منزل و حمام ايجاد كنند و با نظارت
دقيق در هر بخش مانع از بروز نقص فني و مرگ براي افراد جامعه شوند.
براساس آمارهاي سال هاي گذشته
در ميان استانهاي كشور استان
آذربايجان شرقي بيشترين ميزان مرگ و مير ناشي از گازگرفتگي را به
خوداختصاص داده و پس از آن به ترتيب استانهاي سمنان
اصفهان
اردبيل
خراسان
چهار محال و بختياري و تهران قرار دارند كه مسئولان اين
استانها بيشتر بايد به اين هشدارها و جستجوي راه هاي كاهش آمار مرگ و
مير ناشي از گازگرفتگي همت كنند.
گازگرفتگي ناشي از مونواكسيد كربن در فصل سرما عمدتا به
دليل سوختن ناقص نشت دود بخاري گازي و نفتي
آبگرمكن
نفتي و گازي
شومينه هاي گازي و هيزمي
چراغ هاي
خوراك پزي
اجاق گاز و حتي گاز پيك نيكي و... ايجاد مي شود
كه سالانه باعث مرگ حدود 1000 نفر از مردم كشورمان
مي شود
سردرد
حالت گيجي
خواب آلودگي و منگي
تهوع
عدم
تمركز و آگاهي از شرايط محيطي از جمله علايم ابتدايي
گازگرفتگي است
دكتر بصيري متخصص داخلي : متاسفانه برخي از پزشكان
پرستاران و كارشناسان بخش اورژانس مسموميت ناشي از
گازگرفتگي را با تنگي نفس عصبي اشتباه مي گيرند درحاليكه
شرايط مريض بسيار حاد است و هر لحظه ممكن است جان خود
را از دست دهد
مهندس براتي معاون پيشگيري سازمان آتش نشاني :
مهمترين عامل بروز گازگرفتگي غفلت و عدم آگاهي مردم
است با اينكه بارها هشدار داده شده
ظاهرا چون اين قاتل
پنهان غيرقابل حس و لمس و بي بو و بي رنگ است مردم كشنده
بودن آن را باور ندارند و براي همين به راحتي تسليم مرگ
مي شوند
