در حاشيه انتخاب خادمان برگزيده نشر كتابهاي دفاع مقدس
در دهمين جشنواره كتاب سال دفاع مقدس كه همزمان با روز كتاب و كتابخواني (24 آبان ماه ) برگزار مي شود از خادمان برگزيده نشر دفاع مقدس تقدير خواهد شد. در حقيقت اين برنامه چهارمين دوره انتخاب بهترين ناشر دفاع مقدس است كه در آن از بهترين ناشر دفاع مقدس كه طي سالهاي 1383 و 1384 در اين حوزه فعاليت داشته اند تقدير خواهد شد.
بدون شك آنچه بيش از هر موضوع ديگر در اين گونه برنامه ها بايستي مورد نظر دست اندركاران آن قرار گيرد نزديكي به هدف اصلي برگزاري چنين جشنواره هايي با موضوع خاص خود است . مسئولان بنياد حفظ آثار ونشر ارزشهاي دفاع مقدس كه انصافا در طول برگزاري نه دوره جشنواره كتاب دفاع مقدس تمام تلاش خود را براي ارتقا سطح اين برنامه صرف كرده اند اهداف خود را از برگزاري اين جشنواره در طرح آن اينگونه مطرح كرده اند.
1 ـ شناسايي گردآوري بررسي و ارزشيابي كتب منتشره در زمينه دفاع مقدس
2 ـ برانيگختن توجه و اهتمام مسئولان به ادبيات دفاع مقدس
3 ـ تقدير و تجليل از پديدآورندگان و دست اندركاران ادبيات دفاع مقدس و ايجاد انگيزه و ترغيب براي تلاش بيشتر و با كيفيت تر در اين حيطه
4 ـ معرفي آثار برتر به مخاطبين
5 ـ فراهم ساختن زمينه طرح و تبليغ كتابهاي دفاع مقدس
به نظر مي رسد انتخاب ناشر نمونه دفاع مقدس بيشتر به هدف دوم يعني برانگيختن توجه و اهتمام مسئولان به ادبيات دفاع مقدس نزديك باشد.در طول سه دوره انتخاب ناشر نمونه دفاع مقدس ناشران دولتي پاي ثابت مرحله نهايي ونيز منتخبين نهايي مي باشند.آنچه موضوع هميشگي ناشران در مراحل نهايي جشنواره را در تضاد با اهداف جشنواره و نيز اهداف برگزاري برنامه انتخاب ناشر نمونه دفاع مقدس قرار داده است قدرت اقتصادي اين ناشران كه از بودجه هاي هنگفت دولتي سرچشمه مي گيرد و نيز وظيفه سازماني و اداري آنهابراي انتشار آثار دفاع مقدس است . به عبارت ديگر پافشاري بر انتخاب هميشگي يك ناشر دولتي به عنوان ناشر نمونه چيزي شبيه اعطاي جايزه به وزارت ارشاد براي صدور مجوز چاپ كتاب به ناشران است . اصولا وظيفه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صدور مجوز نشر است و بطبع نبايد براي انجام وظيفه قانوني جايزه اي دريافت كند.
در سومين دوره انتخاب ناشرنمونه دفاع مقدس كه در سال 1382 برگزار شد بنياد حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس در بيانيه هيئت داوران خود رسيدن به اهداف زير را دليل اصلي برگزاري برنامه انتخاب ناشر نمونه دفاع مقدس اعلام كرد.
1 ـ شناسايي و معرفي ناشران فعال در عرصه نشر فرهنگ و ارزشهاي دفاع مقدس
2 ـ ايجاد زمينه هاي مناسب براي برقراري ارتباط سازنده ميان ناشران فعال در حوزه ادبيات دفاع مقدس
3 ـ ايجاد زمينه هاي مناسب حمايت از حقوق معنوي و مادي ناشران فرهنگ دفاع مقدس
4 ـ ارتقا انگيزه فعاليت براي ديگر ناشران به ويژه ناشران خصوصي كشور كه تاكنون در اين عرصه كتابي منتشر نساخته اند.
كميت آثار چاپ اول و مجدد كيفيت و محتواي علمي آثار نوآوري و تنوع و وضعيت فني وهنري نيز ملاك هاي داوران براي انتخاب و در حقيقت راهكار آنها براي رسيدن به اهداف فوق اعلام شد. در سومين دوره هفت ناشر به مرحله نهايي رسيدند كه از اين ميان تنها سه ناشر « نشر شهيد سعيد محبي » « روايت » و « عروج نور » خصوصي بودند.
بدون ترديد برگزاري مناسب و سالانه اينگونه حركت هاي ادبي يكي از راههاي ترويج فرهنگ و علي الخصوص فرهنگ پايداري مي باشد. اما نبايد از نظر دور داشت كه انتشار كتاب بدون انتقال آن به ميان آحاد جامعه يك اقدام فرهنگي و حتي اقتصادي نيست . در همين ارتباط فروش اهدايي وحتي دولتي آثار دفاع مقدس نيز راه حل مناسبي براي راحت شدن از تيراژ كتاب هاي دفاع مقدس و انجام وظيفه ترويج فرهنگ پايداري نمي تواند باشد.
آنچه در انجام فعاليت هاي فرهنگي بايد مورد توجه مسئولان فرهنگي قرار گيرد انتقال و ورود محصولات فرهنگي به ميان مردم و نيز استقبال جامعه از آن است . بدون شك براي اغلب ناشران دولتي كه دست اندركاران و مسئولان آنها معمولا بر اساس حكم مقام مافوق و نه توانايي ها و تجربه و دانش فني منصوب شده اند سود حاصل از فروش كتابها كه نتيجه قطعي آن به ميان مردم رفتن اين آثار است در مرتبه چندم اهميت قرار دارد. اهميت نداشت ميزان فروش كتاب و يا صرف هزينه هاي هنگفت براي نشر يك اثر فرهنگي در حوزه ادب پايداري نه تنها سبب رشد فرهنگ پايداري نخواهد شد بلكه در بعضي اوقات اين فرهنگ را دچار آسيب خواهد كرد.
پر واضح است خروج ناشران خصوصي از دايره فعالان عرصه ادب پايداري بديهي ترين اتفاق پس ازتوجه بيش از حد به ناشران دولتي خواهد بود. هر چند ميان فعاليت هاي اقتصادي و فرهنگي تفاوت هاي فراواني وجود دارد اما از آنجا كه نشر به عنوان يك صنعت در دنيا شناخته شده است مي توان حكايت سرانجام حمايت از ناشران دولتي را به سرانجام حمايت بي چون و چرا از خودرو سازان داخلي شبيه دانست كه نتيجه آن توليدات بي كيفيت و گران و نارضايتي مردم است .
در طول سالهاي برگزاري جشنواره كتاب سال دفاع مقدس تعداد نويسندگان دفاع مقدس تغيير زيادي نكرده است و خون تازه اي به جريان ادب پايداري تزريق نشده است . گواه اين مطلب نيز وجود نام هايي شناخته شده و عزيز در ميان نويسندگان دفاع مقدس است كه هر از چند گاه بين ناشران دولتي در حال سير و سفر هستند. برخي از اين نويسندگان نيز با جريان هاي حاكم بر ناشران دولتي حركت كرده و همزمان با تغيير مديريت و يا افزايش حق التاليف در يكي از اين ناشران به آنجا كوچ مي كنند. در اين ميان تنها ناشران خصوصي هستند كه به جهت عدم توان در پرداخت حق التاليف هاي ميليوني و نيز افزايش هزينه ها به سراغ كتاب هاي سفارشي و يالله مي روند.
همين جا بايد گفت حساب اكثر نويسندگان دفاع مقدس را بايد از آن عده معدودي كه ذكرشان رفت جدا دانست .
هستند نويسندگان و شاعراني كه حق التاليف خود را به نيت خانواده شهدا و يا همرزمان خود هبه مي كنند. حميدرضا شكارسري يكي از همين مردان است كه حق التاليف كتاب چراغاني بي دليل خود را كه انتشارات هزاره ققنوس آن را در سال 1384 چاپ كرد به شهدايي كه در اشعار كتاب را براي آنها سروده بخشيد.
ثرضا حاجي آبادي

مروري بر عمليات محرم
اشاره :
عمليات محرم از نوع عملياتهاي محدود دفاع مقدس در تاريخ 10 آبان 61 در منطقه عمومي موسيان بر روي ارتفاعات جبال حمرين آغاز شد .
ويژگي هاي مهم اين عمليات دست آوردهاي آن بود كه منجر به آزادسازي 700 كيلومتر مربع از خاك ايران و 300 كيلومتر از خاك عراق گرديده و باعث شكستن جو حاصل از عدم پيروزي عمليات رمضان شد همچنين با پيدايش دورنماي شهرالعماره عراق از روي بلندي هاي جبان حمرين در اين عمليات باعث شد استراتژي جديد براي عمليات گسترده در منطقه جنوب كه هدفش تعيين سرنوشت جنگ بود حاصل گردد از ديگر ويژگي هاي اين عمليات استفاده دشمن از گازهاي شيميايي در منطقه عملياتي بود كه باعث شد مسئولين جنگ به طور جدي براي مقابله اين سلاح در عملياتهاي بعدي تدابير لازم را اتخاذ نمايند.
اهميت منطقه عملياتي محرم براي دشمن
منطقه عملياتي محرم منطقه اي است كوهستاني كه در جنوب ـ شرقي دهلران و در غرب عين خوش قرار دارد. دشمن با در اختيار داشتن ارتفاعات استراتژيك آن كه متعلق به جمهوري اسلامي ايران است امتيازاتي متعدد را براي خود محفوظ نگاهداشته بود.از جمله :
1 ـ از نظر پدافندي در مواضعي مطمئن قرار داشت .
2 ـ جاده دهلران ـ عين خوش را در زير ديد و تير خود داشت و بدين ترتيب ان را بدون استفاده كرده بود.
3 ـ مي توانست به اشغال چندين حوزه نفتي و تاسيسات آن در منطقه بيات در دو طرف مرز بين المللي و در داخل خاك عراق ادامه دهد.
4 ـ قادر به دفاع از شهرك صنعتي طيب زبيدات و چاههاي نفت آن چندين روستا و پاسگاه مهم در خاك عراق بود.
موقعيت طبيعي منطقه
مشخصه مهم اين منطقه وجود ارتفاعات جبال حمرين است . كه خط مرزي قراردادي ايران و عراق قبل از تجاوز اين كشور به ايران بوده و بلندترين قله آن به ارتفاع 400 متر در خاك جمهوري اسلامي قرار داشته است . گذشته از تپه 298 كه در داخل خاك ما قرار دارد تپه 175 در داخل خاك عراق واقع شده است كه مشرف بر محور وصولي و با اهميت ـ عين خوش ـ چم سري ـ شرهاني ـ زبيدات مي باشد از ديگر عوارض طبيعي منطقه رودخانه هاي چيخواب دويرج و ميمه است كه فصلي و وحشي بوده به هنگام طغيان ارتفاع آب آن بعضا به 10 برابر معمول (كه حدود 30 سانتيمتر است ) مي رسد.
نيروهاي شركت كننده در عمليات
چهار تيپ پياده از سپاه پاسداران انقلاب اسلامي و يك تيپ از نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي در عمليات شركت داشتند و يك تيپ از سپاه پاسداران نيز در احتياط قرار داشت
قابل ذكر است كه سپاه پاسداران در اين عمليات توانست از تانكها و توپخانه غنيمتي خود استفاده مناسبي بعمل آورد.
شرح عمليات
عمليات محرم در چند محور و طي چند مرحله طراحي شد كه مرحله اول آن دوشنبه 61 8 10 در ساعت 22 و 8 دقيقه با رمز « يا زينب س » با فرماندهي قرارگاه عملياتي كربلا با سرعت و غافلگيري قابل ملاحظه آغاز شد. به نحوي كه كمتر از نيم ساعت پس از شروع عمليات قواي اسلام توانستند در يك محور تعدادي از نيروهاي عراقي را به اسارت در آورند و در محور ديگر نيروهايي از دشمن به استعداد بيش از يك تيپ در محاصره نيروهاي خودي قرار گرفتند و غالبا اسير شدند.
در ساعت 6 صبح 61 8 11 به استثناي جناح چپ منطقه عمليات كليه يگانها اهداف تعيين شده را تصرف نمودند و پس از يكي دو ساعت بين كليه نيروهاي الحاق حاصل شد.
از چهار قرارگاه فرعي شركت كننده در عمليات نيروهاي سه قرارگاه اهداف خود را حتي بيش از آنچه كه پيش بيني شده بود تصرف كردند. ولي يگانهاي قرارگاه چهارم بعلت طغيان رودخانه دويرج و پاره اي مشكلات در پشتيباني يگانهاي مانوري نيروها نتوانستند اهداف خود را در حوالي منطقه چم هندي و ربوط بطور كامل تصرف نمايند.
نتايج مرحله اول عمليات
آزاد شدن 550 كليومتر مربع از خاك ميهن اسلامي از جمله ارتفاعات 400 ارتفاعات 298 پل چم سري حوزه نفتي بيات ـ نهر عنبر چشم سري و موسيان و خارج شده جاده عين خوش ـ دهلران از زير ديد و تير دشمن و همچنين زير ديد تير قرار گرفتن شهرك طيب عراق
تلفات و ضايعات وارده به دشمن طي اين مرحله عبارت بود از :
انهدام 8 تا 12 يگان سازماني دشمن بين 20 % تا 70 % .
انهدام 90 دستگاه تانك و نفربر 130 دست خودرو .
سقوط 7 فروند هواپيماي دشمن .
به غنيمت گرفتن 45 دستگاه تانك و نفربر 100 دستگاه خودرو و مقادير معتنابهي سلاح سبك از انواع مختلف .
ضمنا در اين مرحله از نيروهاي دشمن 2600 نفر كشته و زخمي و 970 نفر اسير شدند .
مرحله دوم عمليات
عليرغم موفقيتهاي حاصله از مرحله اول و درهم پاشيدگي و ضعف روحيه دشمن به لحاظ عدم موفقيت قرارگاه چهارم در مرحله اول و خالي ماندن جناح چپ قواي اسلام اساسا موفقيتهاي مرحله اول در معرض تهديد بود لذا مهمترين هدف مرحله دوم ترميم رخنه موصوف با حداكثر سرعت ممكن بود.
بدين منظور مرحله دوم عمليات در روز سه شنبه 61 8 10 در ساعت 2 5 بعد از نيمه شب آغاز شد و نيروهاي ما در ساعت 5 صبح به جاده اسفالته شرهاني دسترسي پيدا كردند و در ساعت 7 صبح با الحاقي كه صورت گرفت . محاصره دشمن كامل گرديد.
در اين مرحله 150 كيلومتر مربع زمين آزاد شد و مجدا 6 يگان سازمان دشمني بين 20 % تا 65 % منهدم شدند .
همچنين 150 نفر ديگر از نيروهاي دشمن به اسارت قواي اسلام درآمدند.
مرحله سوم و نتايج آن :
هدف مرحله سوم عمليات تصرف كليه ارتفاعات و دامنه هاي غربي حمرين و جاده ها و مراكز مهم عملياتي و ايجاد تامين لازم براي جاده آسفالته چم سري شرهاني زبيدات و همچنين جاده شني زبيدات ـ طيب بود.
به همين منظور در روز دوشنبه 61 8 15 ساعت 10 شب عمليات مرحله سوم آغاز شد و پس از يك نبرد نسبتا گسترده بعلت مقاومت پراكنده دشمن عدم پاكسازي منطقه در ساعت 8 صبح فرداي آن پايان گرفت .
وارد ساختن ضربات پي در پي در عمليات محرم و موفقيتهاي حاصله دشمن را هراسناك ساخت چنانچه از ترس محاصره و انهدام بيشتر از محور مربوط و چم هندي پا به فرار گذاشت و مقادير بسيار ديگري از خاك جمهوري اسلامي آزاد شد.
آزاد شدن 300 كيلومتر مربع از خاك عراق از جمله پاسگاههاي زبيدات شرهاني ابوغريب و .... و تاسيسات نفتي منطقه (30 الي 35 حلقه چاه نفت ) از نتايج اين مرحله از عمليات بود.
ضمنا در پايان مرحله سوم عمليات محرم در مجموع 14 تيپ عراق بين 50 % تا 100 % منهدم گرديد .
تجهيزات دشمن كه طي اين مرحله از عمليات منهدم شد عبارت بود از : 170 دستگاه تانك و نفربر 100 دستگاه خودرو 15 قبضه تفنگ 106 و 3 فروند هواپيما .
غنائم بدست آمده در مقايسه با مرحله دوم چشمگيرتر بود و 94 دستگاه تانك و نفربر 150 دستگاه خودرو و 51 قبضه تفنگ 106 و ... در ميان غنائم مشاهده مي شد.
تهيه و تدوين :
روابط عمومي مركز مطالعات و تحقيقات جنگ سپاه