تمسك به قرآن و عترت تنها راه وحدت در نگرش فريقين
ثفداحسين عابدي
بخش دوم
اشاره :
بخش نخست مقاله « تمسك به قرآن و عترت تنها
راه وحدت در نگرش فريقين » كه به قلم آقاي
فداحسين عابدي
نگارش شده است را روز شنبه
85
8
13 در همين صفحه « فكر و فرهنگ » مطالعه
فرموديد
آنچه در پي مي آيد بخش دوم اين مقاله
است كه از نظر شما مي گذرد.
2 ـ تمسك به عترت
از همه مهم تر و محكم تر براي اتحاد و وحدت ميان
مسلمانان تمسك به اهل بيت (عليهم السلام ) است . از قرآن و
روايات ثابت است كه تمسك به اهل بيت واجب است و همه
مسلمانان اهل بيت (عليهم السلام ) را قبول دارند. بنابراين اگر
همه مسلمانان عالم فقط وفقط به اهل بيت (عليهم السلام )
تمسك جويند
بي ترديد وحدت و اتحاد اسلامي در جهان
برقرار خواهد شد و سعادت دنيوي و اخروي نصيب مسلمانان
خواهد شد.
پيغمبر اسلام (صلي الله عليه و آله ) تصريح نموده است كه
اهل بيت (عليهم السلام ) عامل اتحاد
اتفاق
امان از اختلاف و
تفرقه اند :
النجوم امان لاهل الارض من الغرق و اهل بيتي امان لاهل
الارض من الاختلاف 25.
ستارگان براي اهل زمين امان از غرق هستند و اهل بيت من
براي امتم از اختلاف و افتراق امان اند.
البته يادمان باشد تمسك به اهل بيت (عليهم السلام ) به
معناي اطاعت و اتباع از آنهاست و تمسك بدون پيروي معنا
ندارد. لذا حضرت زهرا(سلام الله عليها) فرمود :
وطاعتنا نظاما للمله وامامتنا امانا من الفرقه 26.
اطاعت ما نظام براي ملت و امامت ما امان از افتراق و
جدايي است .
3 ـ دوستي آل محمد(صلي الله عليه وآله )
يكي از بهترين عوامل اتحاد و وحدت مسلمانان
دوستي
با خاندان محمد(صلي الله عليه و آله ) است . محبت و مودت
اهل بيت (عليهم السلام ) يكي از موارد اتفاق تمام فرق اسلامي
وابسته به هر گروهي و هر جرياني مي باشد و همه مسلمانان
عالم آن را يكي از مسلمات اصول دين و از واجبات الهي
دانسته اند. بنابراين مودت و محبت اهل بيت (عليهم السلام )
يكي از نكات مشترك بين شيعه و اهل سنت است و اين نقطه
عطفي براي وحدت مسلمانان مي باشد. پس اگر همه مسلمانان
عالم بر سر سفره اهل بيت (عليهم السلام ) جمع شوند
بسياري
از اختلافهاي بين فرق مسلمانان كاسته خواهد شد
چنان كه ما
در زيارت جامعه كبيره مي خوانيم :
بموالاتكم تمت الكلمه وعظمت النعمه وائتلفت الفرقه 37.
به موالات و دوستي شما كلمه تمام است و نعمت به بزرگي
خود مي رسد و افتراق و جدايي سد باب مي شود.
حضرت زهرا(سلام الله عليها) در خطبه خود در دربار
حاكم
در ضمن فلسفه احكام الهي مي فرمايد :
وطاعتنا نظاما للمله وامامتنا امانا من الفرقه 28.
اطاعت ما نظام براي دين و شريعت به شمار مي آيد و
امامت ما امان از تفرقه و پراكندگي است .
پرواضح است كه مودت و محبت اهل بيت (عليهم السلام )
واجب است
ولي محبت بدون اطاعت و اتباع سودي ندارد.
محبت مقدمه اطاعت است . پس محبتي كه زمينه اطاعت
نباشد
نفعي نخواهد رساند. چنان كه امام صادق (عليه السلام )
مي فرمايد :
تعصي الاله وانت تظهرحبه
لوكان حبك صادقا لاطعته
ان المحب لمن يحب مطيع
29
خدا را نافرماني كني واظهار دوستي او كني
اگر دوستي تو
به خدا راست بود حتما او را اطاعت مي كردي
همانا شخص
محب . از محبوب خود اطاعت مي نمايد.
4 ـ شبهه زدايي
يكي از بهترين عوامل وحدت
شبهه زدايي و رفع توهمات
در بعضي از اصول و فروع است . برخي شبهاتي كه تا امروزه
مطرح شده يا مي شود اصلا اساس و ريشه ندارد
مانند اينكه
مي گويند شيعه قرآني جداي از ديگر مسلمانان دارد. روح شيعه
هم از اين حرف خبر ندارد
چه رسد به اينكه به آن اعتقاد
داشته باشد. عقيده مسلم شيعه آن است كه قرآني كه در دست
همه مسلمانان است
همان قرآني است كه توسط جبرئيل بر
حضرت محمد(صلي الله عليه و آله ) نازل شده و در آن هيچ
نوع كم و زيادتي نيست و از هرگونه تحريف پاك و منزه است .
بهترين عامل اتحاد شبهه زدايي و رفع و دفع شبهات مطرح
شده است و سنجيده ترين طريقه براي اين مسئله گفت وگوي
دوستانه و مباحثه برادرانه ميان فرق و مذاهب اسلامي به
وسيله جلسات
سمينارها
كميسيونها و ميزگردها است . اگر
تمام فرق و مذاهب عاقلانه برخورد كنند و تمام مسائل
اختلافي بين خود را با احترام به يكديگر از طريق مذكور حل و
فصل كنند
هيچ گونه اختلاف و افتراقي وجود نخواهد داشت .
در طول تاريخ پيشوايان مكتب اهل بيت (عليهم السلام )
همين كار را كرده اند. يكي از اين افراد علامه شرف الدين است
كه همه گفتار و نوشتار او در طريق وحدت اسلامي است . او به
وسيله نامه ها
حقايق مكتب اهل بيت (عليهم السلام ) را به
بزرگان فرق ديگر اسلامي رسانده كه نتيجه آن كتاب
المراجعات مي باشد. ايشان تمام حقايق مكتب عترت را در اين
كتاب بيان داشته و شبهات و اعتراضهايي را كه احيانا از طرف
مقابل مطرح مي شده به احسن طريق جواب داده تا آنجا كه
شيخ سليم
رئيس جامعه الازهر
مجبور به اعتراف به حقانيت
مكتب اهل بيت (عليهم السلام ) شده است .
امروزه هم زماني كه اطلاع رساني به اوج خود رسيده
بهترين كار براي شبهه زدايي همان طريقه علامه شرف الدين
است كه پاسخ شبهات را با استدلال قوي و متين و منطقي به
وسيله نامه
اينترنت و ديگر وسايل اطلاع رساني مطرح كنيم .
اگر استدلال ما قوي و منطقي باشد
آن گاه بعيد نيست كه همه
و حداقل اغلب مردم جهان به پيروي مكتب اهل بيت
(عليهم السلام ) تن دهند
زيرا فطرت انساني دنبال حقيقت و
واقعيت است . وقتي حقيقت روشن شود
فطرت انساني به
دنبال آن خواهد رفت .
ضرورت تمسك به قرآن
همه مسلمانان قبول دارند كه قرآن كتابي است كه هيچ گونه
باطلي در آن راه ندارد : « لاياتيه الباطل من بين يديه ولامن
خلفه » 30.
قرآن كتابي است كه هيچ گونه اختلافي در آن وجود ندارد :
« افلا يتدبرون القرآن ولو كان من عند غيرالله لوجدوا فيه
اختلافا كثيرا » 31. آيات و روايات فراواني به لزوم تمسك به
قرآن دلالت دارند. البته اين نوشتار مجال ضبط آن همه را
ندارد و فقط به برخي از روايات اشاره مي كنيم .
1 ـ رسول خدا(صلي الله عليه و آله ) فرمود : « اذا التبست
عليكم الامور كقطع الليل المظلم فعليكم بالقرآن فانه شافع
مشفع و حامل مصدق
من جعله امامه قاده الجنه و من جعله
خلفه ساقه الي النار
32 هرگاه فتنه ها به شما رو آورد و محيط
جامعه مانند شب تاريك سياه گرديد
بر شما باد تمسك به
قرآن
زيرا قرآن شفيعي است كه شفاعتش پذيرفته است و
گواهي است كه شهادتش مقبول است . هركس كه قرآن را
راهنماي خود قرار دهد
او را به بهشت رهنمون مي كند و هر كه
قرآن را پشت سر بيندازد
سرانجام در آتش سرنگون خواهد
شد. »
2 ـ وعنه : « عليكم بالقرآن فاتخذوه اماما و قائدا
33 بر شما
باد كه قرآن را امام و رهبر خود قرار دهيد. »
3 ـ وعنه : « تمسك بحبل القرآن و استنصحه واحل حلاله
وحرم حرامه
34 به ريسمان قرآن چنگ بزن و از آن طلب
نصيحت كن
حلالش را حلال و حرامش را حرام بدان . »
از مجموعه روايات
لزوم تمسك به قرآن توسط اهل آن
روشن مي گردد و هركس آن را از غير اهل قرآن بگيرد. گويا اصلا
به قرآن تمسك نجسته است .
ارتباط قرآن و اهل بيت (عليهم السلام )
قرآن براي هدايت بشر آمده است
ولي درك آن براي عموم
مردم بسي مشكل است . بنابراين رسول خدا(صلي الله عليه
وآله ) به عنوان مفسر و مبين قرآن معرفي شده است : « وانزلنا
اليك الذكر لتبين للناس مانزل اليهم لعلهم يتفكرون
35 ما
قرآن را بر تو نازل كرديم تا آنچه رابه سوي مردم نازل شده
است براي آنها روشن سازي
شايد انديشه كنند. »
با توجه به حديث ثقلين
بعد از رسول اكرم (ص ) رابطه
تنگاتنگي بين قرآن و عترت وجود دارد. بنابراين تبيين و تفسير
قرآن به عهده عترت است .
رسول اكرم (صلي الله عليه وآله ) مي فرمايد : « معاشرالناس
هذا علي اخي و وصيي وواعي علمي و خليفتي في امتي علي
من آمن بي
الا ان التنزيل القرآن علي وتاويله و تفسيره بعدي
عليه
36 اي مردم ! اين علي
برادر
وصي
امين علم و خليفه
من است براي كساني كه بر من ايمان آورده اند. » خود
اميرالمومنين (عليه السلام ) هم ارتباط خود را با قرآن به اين
صورت بيان داشته است : « والله ما نزلت آيه الا و قد علمت فيما
نزلت و اين نزلت و علي من نزلت ان ربي وهب لي قلبا عقولا و
لسانا ناطقا
(37 ) به خدا سوگند
آيه اي نازل نشده است مگر من
خوب مي دانم درباره چه
كجا و بر چه كسي نازل شده است .
زيرا خدا به من قلب فكر گرا و زبان گويا عنايت فرموده است . »
اهل بيت (عليهم السلام ) اعلم به قرآن اند
چنان كه در
ضمن حديث ثقلين آمده است : « فلاتقدموهم فتهلكوا و
لاتقصروا عنهم فتهلكوا و لاتعلموهم فانهم اعلم منكم
(38 ) از
اهل بيت نه مقدم شويد و نه متاخر بمانيد كه هر دو سبب
هلاكت است ونه سعي كنيد آنها را تعليم دهيد
آنها از شما
داناترند » بنابراين بدون عترت و تمسك به آنها درك قرآن براي
مردم مشكل است .
ضرورت تمسك به عترت از ديدگاه قرآن
ضرورت تمسك به اهل بيت (عليهم السلام ) يكي از
بديهيات قرآن است . آيات فراواني دال بر اين مطلب است
چنان كه علامه شرف الدين در كتاب ارزشمند المراجعات
حدود پنجاه و چهار آيه را آورده به آنها بر تمسك اهل بيت
(عليهم السلام )استدلال نموده است . بنابر اختصار اين
نوشتار
برخي از آن آيات مورد بررسي قرار خواهد گرفت .
1 ـ آيه اعتصام
« واعتصموا بحبل الله جميعا ولاتفرقوالله
(39 ) و همگي به
ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد... » پرسش اساسي
اين است كه در آيه مراد از « حبل الله » چيست . پاسخ اين است
كه بي ترديد چيزي غير از خداست
زيرا « حبل الله » از اسماي
الهي نيست . اين « حبل الله » مي تواند قرآن
اسلام
پيامبر
ائمه
و... باشد و دانشمندان اسلام معاني مختلفي براي « حبل الله »
بيان كرده اند. ابن جوزي « حبل الله » را به « كتاب خدا »
« جماعت »
« اسلام »
« عهدالهي »
« اخلاص »
« امر خدا » و
« اطاعت » معنا كرده است . ژرف نگري در روايات اسلامي نشان
مي دهد « حبل الله » به قرآن
(40 ) ائمه هدي و در برخي روايات
به قرآن و اهل بيت (عليهم السلام )هر دو تفسير شده است .
علامه طباطبايي در تفسير الميزان در ضمن بحث
« حبل الله » مي نويسد :
« حبل الله » همان كتاب منزل است
كتابي كه بنده را به
خدا متصل مي كند يا « حبل الله » كتاب خدا و رسول است .
از يك سو رسول خدا گفته است : « ان هذا القرآن سبب
طرفه بيدالله و طرفه بايديكم فتمسكوا به فانكم لن تزالوا و لن
تهلكوا بعده ابدا » (41 ) از سوي ديگر
عياشي از امام
باقر(عليه السلام ) نقل كرده است : « آل محمد هم حبل الله »
مويد اين روايت روايتي است كه در درالمنثور از رسول خدا
(صلي الله عليه و آله ) آمده است : « اني لكم سقرط وانكم
واردون علي الحوض فانظروا كيف تخلفوني في الثقلين قيل و
ما الثقلان يا رسول الله . قال الاكبر كتاب سبب طرفه بيدالله و
طرفه بايديكم فتمسكوا لن تزالوا والاصغر عترتي و انهما لن
يفترق حتي يردا علي الحوض و سالت لهما ذلك ربي
فلاتقدموهما فتهلكوا و لاتعلموهما فانهما اعلم منكم . » (42 ) همه
مي دانند حديث ثقلين متواتر است . پس از اينجا معلوم مي شود
مراد از « حبل الله »
قرآن و اهل بيت (عليهم السلام ) است .
در برخي روايات تصريح شده كه مراد از « حبل الله »
عترت پاك است . از امام صادق (عليه السلام ) روايت شده
است : « نحن حبل الله » (43 )
ما ريسمان خدا هستيم . » امام
باقر(ع ) نيز فرموده است : « آل محمد هم حبل الله المتين الذي
امر بالاعتصام فقال و اعتصموا بحبل الله » (44 )
از امام باقر(عليه السلام ) نقل شده است : مردي از رسول
خدا (صلي الله عليه و آله ) پرسيد : يا رسول الله
اين قول خدا
را شنيدام : « واعتصموا بحبل الله ... » . اين حبل چيست كه با
چنگ زدن به آن از افتراق در امان بمانيم رسول خدا با دست
به طرف علي (عليه السلام ) اشاره كرد وگفت : « هذا حبل الله
الذي من تمسك به عصم في دنياه و لم يضل به في آخرته
اين
همان ريسمان خداست . هر كس به آن تمسك كند در دنيا در
امان است و در آخرت هم گمراه نمي شود. » اعرابي
اميرالمومنين را در آغوش گرفت و گفت : « اعتصمت بحبل الله و
حبل رسوله » (45 ) مانند اين روايت در تفسير فرات كوفي از ابن
عباس هم روايت شده است كه وقتي اعرابي پرسيد حبل الله
چيست فرمود : « يا اعرابي انا نبيه و علي حبله
(46 ) اي اعرابي !
من نبي خدايم و علي ريسمان اوست . »
پس آيه كريمه امر به تمسك به « حبل الله » است كه سبب
حصول رضاي خدا و سبب نجات از گمراهي دنيا و نجات
اخروي و سبب دخول در بهشت باشد. لذا هر چيز سبب تقرب
به خدا شود
مصداق « حبل الله » محسوب مي شود. بنابراين
اسلام
قرآن
عهد
اطاعت و امر خدا همه مي توانند
« حبل الله » باشند
ولي همه چيز به قرآن و اهل بيت
(عليهم السلام ) بر مي گردد. اطاعت از امر خدا بدون تمسك به
قرآن و اهل بيت (عليهم السلام ) ميسر نيست . همچنين عمل به
اسلام و قرآن بدون تمسك به اهل بيت (عليهم السلام ) براي
همه آسان نيست . بنابراين مصداق اتم ريسمان خدا در آيه
كريمه اهل بيت اطهار (عليهم السلام ) مي باشند.
2 ـ آيه تطهير
« انما يريد الله ليذهب عنكم الرجس اهل البيت و يطهركم
تطهيرا » (47 ) خداوند فقط مي خواهد پليدي و گناه را از شما
اهل بيت دور كند و كاملا شما را پاك سازد » درباره اينكه
مقصود از اهل بيت در آيه تطهير چه كساني اند
اقوال و
ديدگاههاي مختلفي بيان شده است .
به اعتقاد شيعه و بسياري از علماي اهل سنت
مقصود از
اهل بيت در آيه تطهير
علاوه بر پيامبر
حضرت علي
حضرت
فاطمه
امام حسن و امام حسين (عليهم السلام )
مي باشد.
چون اين ديدگاه مورد اجماع شيعه است واز مسائل مسلم
و روشن به شمار مي رود
به نقل اقوال در اين باره نيازي
نيست . از اين رو به نقل سخن برخي از دانشمندان اهل سنت در
اين باره بسنده مي كنيم .
ابوبكر نقاش گفته است :
اجمع اكثر اهل التفسير انها نزلت في علي و فاطمه و
الحسن و الحسين
(48 )
اكثر مفسران بر اين عقيده اند كه آيه تطهير در شان علي
فاطمه
حسن و حسين (ع ) نازل شده است .
ابوبكر حضرمي در كتاب رشفه الصاري گفته
است :
آنچه اكثريت علما گفته اند و بزرگان ائمه به صورت قطع
برگزيده اند و براهين بر آن اقامه شده و دلايل فراواني بر آن
دلالت مي كند اين است كه مقصود از اهل بيت در آيه
علي
فاطمه و دو فرزندان آنان است و اختصاص آيه به آنان از جانب
پيامبر خدا(صلي الله عليه و آله ) جز به امر الهي و وحي
آسماني نبوده است . روايات در اين باره بسيار است . با توجه به
اين دلايل و احاديث
علم قطعي حاصل مي شود كه مراد از اهل
بيت در آيه علي
فاطمه و فرزندان آن دو
مي باشد . (49 )
بيش از هفتاد حديث از طريق اهل سنت و تشيع آمده است
كه رسول اكرم (صلي الله عليه و آله )
حضرت علي
حضرت
فاطمه
امام حسن و امام حسين (عليهم السلام ) را زير كسا
آورد و عرضه داشت : « اللهم هولا اهل بيتي اذهب عنهم
الرجس و طهرهم تطهيرا
(50 ) بار خدايا! اينها اهل بيت من
هستند. هرگونه پليدي را از آنها دور و آنها را پاك و پاكيزه
بگردان . » پس آيه نازل شد . (51 )
ضرورت تمسك به اهل بيت (عليهم السلام ) يكي از
بديهيات قرآن است . آيات فراواني دال بر اين مطلب است
چنان كه علامه شرف الدين در كتاب ارزشمند المراجعات
حدود پنجاه و چهار آيه را آورده به آنها بر تمسك اهل بيت
(عليهم السلام )استدلال نموده است
پرواضح است كه مودت و محبت اهل بيت (عليهم السلام )
واجب است
ولي محبت بدون اطاعت و اتباع سودي ندارد.
محبت مقدمه اطاعت است . پس محبتي كه زمينه اطاعت
نباشد
نفعي نخواهد رساند
