امربه معروف و نهي ازمنكر
از آنجا كه نسبت به انسانها انجام مي گيرد و
انجام دهنده اش نيز انسانهاي مومنند
از ظرافت خاصي برخوردار است و
بايد با دقت عمل شود تا تاثير مطلوب و سازنده داشته باشد. اگر به غلط يا
بي محاسبه به اين كار اقدام شود. گاهي نتيجه معكوس مي دهد.
يكي از نكات مهم در اين موضوع « شيوه تدرج » و « مرحله اي » است كه
به نام « مراتب امربه معروف و نهي ازمنكر » هم گفته مي شود.
گاهي به وسيله زبان و گفتن
مي توان به مقصود رسيد
در اينجا نوبت به
اقدام عملي نمي رسد. در مرحله گفتاري هم اگر با لحن ملايم و گفتار نرم
بتوان كسي را از عمل ناپسند بازداشت
نوبت به گفتار تند و پرخاشگرانه
نمي رسد. گاهي با يك نگاه يا تغيير حالت قيافه مي توان كسي را از كاري
بازداشت
نوبت به گفتار زباني نمي رسد. گاهي بايد به تدريج
زمينه را براي
گفتن حرف اصلي آماده كرد
نه بي مقدمه
وگرنه به هدف نمي توان رسيد.
رعايت اين نكات را « مراتب امربه معروف و نهي ازمنكر »
مي گوييم .
استفاده از شيوه تدريجي و « سنت تدرج »
در كار خداوند و روش پيامبر
اسلام « ص » نيز وجود داشته است .
در آغاز اسلام
شعار و دعوت مهم به « توحيد » بوده است
احكام و
واجبات ديگر بتدريج بيان مي شده است . حتي در برخورد اسلام با موضوعي
مثل « شرابخواري » كه ميان عرب رايج بود
قرآن ابتدا با آيات ملايم و
پندآميزي به زيانهاي شراب اشاره مي كرد
سپس در مراحل بعد
آياتي نازل
مي شد كه حرام و پليدبودن آن را بيان كرده و دستور اكيد اجتناب را صادر
مي كرد.
برخورد پيامبر اكرم « ص » با افراد و روش دعوت او به خوبيها نيز از
همين شيوه مرحله به مرحله برخوردار بود.
رعايت اين نكات و جهات
انسان را در اين هدف مقدس موفق تر
مي سازد. در رساله عمليه حضرت امام « ره » مسائل مربوط به مراتب
امربه معروف و نهي ازمنكر مفصل بيان شده است . در اينجا چند مساله را عينا
از توضيح المسائل ايشان مي آوريم :
(مساله 2797 ) براي امربه معروف و نهي ازمنكر مراتبي است
و جايز
نيست با احتمال حاصل شدن مقصود از مرتبه پايين
به مراتب ديگر عمل
شود.
(مساله 2798 ) مرتبه اول آنكه با شخص معصيت كار طوري عمل شود
كه بفهمد براي ارتكاب او به معصيت
اين نحو عمل با او شده است
مثل اين
كه از او روبرگرداند
يا با چهره عبوس با او ملاقات كند
يا ترك مراوده
(رفت و آمد) با او كند و از او اعراض كند به نحوي كه معلوم شود اين امر
براي آن است كه او ترك معصيت كند.
(مساله 2801 ) مرتبه دوم از امربه معروف و نهي ازمنكر
امر و نهي به
زبان است . پس با احتمال تاثير و حصول ساير شرايط گذشته
واجب است
اهل معصيت را نهي كند و تارك واجب را امر كند به آوردن
واجب .
(مساله 2806 ) مرتبه سوم توسل به زور و جبر است . پس اگر بداند يا
اطمينان داشته باشد كه ترك منكر نمي كند يا واجب بجا نمي آورد مگر با
اعمال زور و جبر
واجب است
لكن بايد تجاوز از قدر لازم
نكند.
(مساله 2810 ) اگر جلوگيري از معصيت توقف داشته باشد بر
حبس نمودن معصيت كار در محلي يا منع نمودن از آنكه به محلي وارد شود
واجب است
با مراعات مقدار لازم و تجاوزننمودن از آن .
(مساله 2812 ) اگر جلوگيري از منكرات و اقامه واجبات
موقوف باشد
بر جرح و قتل
جايز نيست مگر به اذن مجتهد جامع الشرايط با حصول
شرايط آن .
(مساله 2813 ) اگر منكر
از اموري است كه شارع اقدس به آن اهتمام
مي دهد و راضي نيست به وقوع آن به هيچوجه
جايز است دفع آن به هر نحو
ممكن باشد. مثلا اگر كسي خواست يك شخصي را كه جايزالقتل نيست
بكشد
بايد از او جلوگيري كرد و اگر ممكن نيست دفاع از قتل مظلوم مگر به
قتل ظالم
جايز است بلكه واجب است
و لازم نيست از مجتهد
اذن
حاصل نمايد. لكن بايد مراعات شود كه در صورت امكان جلوگيري به نحو
ديگري كه به قتل منجر نشود
به آن نحو عمل كند و اگر از حد لازم تجاوز
كند معصيت كار(است )...
به هر حال
انجام صحيح اين فريضه
دقت و حوصله و متانت لازم را
مي طلبد تا براي جلوگيري از گناه
گناه ديگري مرتكب نشويم و براي جذب
كسي به احكام خدا
بدتر او را دفع نكنيم و بي جهت آبرويي ريخته نشود و
خطر و ضرري متوجه امربه معروف كننده يا طرف مقابل او نگردد.
مقام معظم رهبري
حضرت آيت الله خامنه اي فرمودند :
« همه مردم بايد وظيفه امربه معروف و نهي ازمنكر را براي خود قائل
باشند و در محيط كسب
خانه
درس
دانشگاه و محيط كار و زندگي با زبان
خوش و لحن مناسب
عمل خلاف و گناه را به خاطي تذكر دهند و انجام اين
مهم در مرحله عمل و اقدام
تنها با اجازه حكومت بايد انجام شود.
(68
1020 ) (منبع : امربه معروف و نهي ازمنكر
جواد محدثي )
*****
آشنايي با آثار قرآني ـ 27
قرآن
ادب و هنر
|
« قرآن
ادب وهنر » اثر ديگري است از سلسله آثار تدوين يافته در
موضوع « راهنماي پژوهش در قرآن و علوم روز » كه توسط بنياد
پژوهش هاي قرآني حوزه و دانشگاه منتشر شده است . اين كتاب از دو
بخش تشكيل شده است . بخش اول گزيده متون كتاب هاي فارسي در
موضوع مزبور مي باشد و محققان را با آيات ادب و هنر قرآن كريم آشنا
مي سازد. بخش دوم كتاب
منبع شناسي قرآن و علوم روز در حوزه ادب
و هنر است كه شامل كتب و مقالات در اين زمينه است .
مطالب كتاب بر دو محور « نظم » و « نثر » گزينش و تنظيم و تدوين
يافته است
آنچه در ذيل مي آيد دو نمونه از شيوه كار در محورهاي ياد
شده مي باشد :
آيه اول از سوره فاتحه
بسم الله الرحمن الرحيم
موضوعات : معارف قرآني در شعر فارسي ـ توحيد ـ آغاز كارها با نام
خدا
منبع : گزيده اي از تاثير قرآن بر نظم فارسي
صفحات : 15 تا 17
اي نام تو بخشنده ي بخشنده ي اقسام
اقسام مكارم را بخشي ست از آن نام سعدي
افتتاح سخن آن به كه كند اهل كمال
به ثناي ملك الملك خداي متعال كمال خجندي
اي نام تو بهترين سرآغاز
بي نام تو نامه كي كنم باز نظامي
به نام خداوند جان آفرين
حكيم سخن در زبان آفرين
خداوند بخشنده ي دست گير
كريم خطابخش و پوزش پذير سعدي
بسم الله الرحمن الرحيم
اعظم اسما عليهم حكيم جامي
بسم الله الرحمن الرحيم
هست صلاي سرخوان كريم جامي
به نام آن كه ما را نام بخشيد
زبان را در فصاحت كام بخشيد اوحدي
بسم الله الرحمن الرحيم
هست كليد در گنج حكيم نظامي
به نام آن كه هستي نام ازو يافت
فلك جنبش زمين آرام ازو يافت نظامي
به نام آن كه نامش حرز جان هاست
ثنايش جوهر تيغ زبان هاست جامي
به نام آن كه ملكش بي زوال است
به وصفش نطق صاحب عقل لال است عطار
به نام كردگار هفت افلاك
كه پيدا كرد آدم از كفي خاك عطار
به نام آن كه جان را نور دين داد
خرد را در خدادادي يقين داد عطار
زهي نام تو سر ديوان هستي
تو را بر جمله هستي پيش دستي وحشي
كه بسم الله اول به سنت بگوي
دوم نيت آور سوم كف بشوي سعدي
آيه 24 از سوره يونس
(انما مثل الحياه الدنيا كما انزلناه من السما فاختلط به نبات الارض
مما ياكل الناس و الانعام حتي اذا اخذت الارض زخرفها وازينت و ظن
اهلها انهم قادرون عليها اتاها امرنا ليلا او نهارا فجعلناها حصيدا كان لم
تغن بالامس كذلك نفصل الايات لقوم يتفكرون
موضوعات : سينما ـ ساختار شرپردازي در قرآن ـ فاجعه
منبع : سينما از نگاه انديشه
ج 1
صفحات : 112 و 113
فاجعه
(انما مثل الحياه الدنيا كما...)
در اين آيه تصوير كلي حادثه حقيقت دنيا و گذرايي و محدوديت
زيبايي اش را بر ملا مي كند.
در اين تصوير ما به يك ساختار روايي برمي خوريم كه با از بين
رفتن تشخص هاي مكاني و زماني به يك ساختار نمونه و خيال كلي
تبديل شده است .
اين تصوير از سه صحنه تشكيل يافته است :
صحنه اول : باران
باراني از آسمان باريدن گرفته كه موجب رويش گياهان مورد
استفاده ي انسان و چهارپايان مي شود (زمين باران گرفته كشت زاري
است و گياهان هنوز به بلوغ و شكوفايي خود نرسيده اند)
صحنه دوم : زيبايي
زمين با رسيدن گياهان و شكوفا شدن آن ها زيبا شده است و (كشت
گران ) گمان مي برند كه بر آن ها توانايند (و مي توانند به زودي آن
محصول را درو كرده آرزوهاي خود را تحقق بخشند.)
صحنه سوم : امر الهي
امرالهي (باد و آتش و به طور كلي حادثه ) در صبح هنگام يا شب
كشت زار را چنان مي درود كه گويي چيزي ديروز آن جا نبوده است .
هدف از اين تصوير كلي كه خود گونه اي از حادثه پردازي است بر
ملا كردن واقعيت دنيا و گذرايي آن و غير قابل اعتماد بودنش براي انسان
است تا او به چنين واقعيتي آن گونه كه شايسته آن است بنگرد و دل
ببندد و خود را از دلبستگي مطلق به آن نگه دارد. در اين تصوير كه
تصويري تلخ از حادثه اي ويرانگر است روح و جوهري وجود دارد كه به
تعالي انسان مي انجامد. از اين رو تصويري معنوي و ديني است . و با آن
كه از يك سو زشت و كريه مي نمايد و در نگاهي ساده
سياه جلوه مي كند
تنها در بستر چنان سياهي و تلخي اي است كه انسان مي تواند به تعالي
برسد. اين ترسيم از واقعيت دنيا و موجوديت نازل آن به طور يقين
انسان را از اين حادثه پردازي كه خود را در آستانه ي بهره وري انسان از
حيات طبيعي نشان مي دهد تنها با نداشتن يك فرجام خوش است كه
مي تواند انسان را به تعالي بكشاند.
يك سينماگر هنرمند با اين ريخت زيبا شناسانه كلي بايد به
بازسازي اين الگو در زمان و مكان خود بپردازد تا به اعتلايي معنوي
دست يابد. تلخي گزنده ي اين حادثه نبايد منجر به آن شود كه سينماگر
از روح زيبايي اي كه در ايجاد چنين حادثه اي خود را تجلي داده است
دوري كند و خود را به يك زيبايي سطحي مشغول سازد زيرا زيبايي اي
كه سينماي ديني به دنبال آن است زيبايي ايي عميق و سازنده است .
انسان با ديدن چنين سينمايي از واقعيت دنيا كه در متن روي داد
حادثه اي براي او گفته مي شود روح تعالي جوي خود را در قيد دوستي
آن نمي آورد و اگر به آن دل بسته شده است دلبستگيش را تعديل مي كند.
در واقع اين حادثه چون آيينه اي بر بي نيازي كاذبي كه انسان در دام آن
گرفتار آمده است خط بطلان مي كشد.
در اين حادثه زيبايي دنيا نه تنها انكار نشده بلكه بر آسماني بودن آن
تاكيد شده است چرا كه همه ي زيبايي ها آسماني اند; جز آن كه زيبايي
دنيوي زيبايي لحظه اي دارد و محدود و ناپاي دار است . در سايه ي
چنين محدوديتي است كه انسان با روح بي نهايت جوي خويش به لمس
زيبايي نامحدود نايل مي شود. اگر او بر حسرت از دست داده ها فايق آيد
و نسبت به آن چه كه به دست آمده است درنگ كند يعني بر آن بي نيازي
كاذب كه اين زيبايي محدود و پايان پذير در پيش زمينه ي آن قرار گرفته
است آگاه گردد نه تنها بر تشنگي خود فايق مي آيد بلكه فراتر به سيرابي
حقيقي جهت مي گيرد. او با جوهره اي كه با « لا احب الافلين » تافته شده
تنها با ديدن افول اين واقعيت پست است كه زندگي خود را معطوف به
واقعيتي افول ناپذير مي كند. در نتيجه سينمايي كه فاجعه اي تلخ و گزنده
را پيشاروي انسان قرار مي دهد معجوني ديني است كه انسان را به
حمايت پيراسته و ناب و برتر مي خواند. و اين گونه حادثه پردازي تلخ
هر گونه كه روايت شود
مايه اي ديني است كه سينماي ديني نمي تواند
از آن خالي باشد.
*****
روشن ترين راه خداشناسي
|
آيات قرآن مجيد تنها براي خواندن نيست
بلكه براي فهم و درك مردم
نازل شده و تلاوت و خواندن آيات مقدمه اي است
براي انديشيدن به
عظمت آفرينش و زمين و آمد و شد شب و روز نشانه هاي روشني براي
صاحبان خرد و انديشمندان است .
نقشه جامع و شگفت انگيز اين جهان آنچنان قلوب صاحبان خرد را به
خود جذب مي كند كه در جميع حالات به ياد پديدآورنده اين نظام و اسرار
شگرف آن مي باشند آيه شريفه مي فرمايد : خردمندان آنها هستند كه خدا
رادر حال ايستادن و نشستن و آنگاه كه بر پهلو خوابيده اند ياد مي كنند و در
اسرارآفرينش آسمانها و زمين مي انديشند. يعني هميشه و در همه حال غرق
اين تفكر حيات بخشند.
خردمندان
با توجه به اين حقيقت
اين زمزمه را سر مي دهند كه :
خداوندا! اين (دستگاه با عظمت ) را بيهوده
نيافريده اي
و همه روي
حكمت و هدف صحيحي آفريده شده .
در اين موقع متوجه مسئوليتهاي خود مي شوند
و از خدا تقاضاي
توفيق انجام آنها را مي طلبند
تا از كيفر او درامان باشند و مي گويند :
خداوندا! تو منزه و پاكي ما را از عذاب آتش نگاهدار. بارالها! هركه را تو(بر
اثر اعمالش ) به دوزخ افكني او را خوار و رسوا ساخته اي
براي افراد ستمگر
ياوري نيست . از اين آيه استفاده مي شود كه دردناكترين عذاب رستاخيز
همان رسوايي در پيشگاه خدا و بندگان خداست . بارالها! ما صداي منادي
توحيد را شنيديم كه ما را دعوت به سوي ايمان به پروردگارمان مي كرد و به
دنبال آن ايمان آورديم . خداوندا! ما را ببخش و گناهان ما را بيامرز و
لغزشهاي ما را پوشيده دار و ما را با نيكان و در راه و رسم آنان بميران
بارالها! آنچه را تو به وسيله پيامبرانت به ما وعده فرمودي (و مژده دادي ) به
ما مرحمت كن و ما را در روز رستاخيز رسوامگردان زيرا تو هرچه را وعده
دهي تخلف ناپذير است پنج آيه از آيات سوره مباركه « آل عمران » از 190 تا
194 از فرازهاي تكان دهنده قرآن است كه مجموعه اي از معارف ديني
آميخته با لحن لطيف مناجات ونيايش
در شكل يك نغمه آسماني مي باشد و
درروايات اهل بيت عليهم السلام نيز دستور داده شده كه هر كس براي نماز
شب بر مي خيزد اين آيات را تلاوت كند.
سيد جلال متقي موسوي
*****
ارزش و اهميت « عمل » (2 )
|
حضرت علي (ع ) :
اعمال بندگان خدا در ديگر سرا برابر چشمانشان خواهد بود.
خوشا به حال كسي كه معاد را به يادآورد و براي روز حساب و قيامت كار
كند.
آن كه رشته آرزو را درازكند
به كار بدآغاز كند.
هيچ كاري كه باتقوا همراه است كم محسوب نشود
چگونه مي توان كم
شمرد آن عملي كه قبول درگاه حق شده است .
چه بسيار دور است فاصله ميان دو كردار : كرداري كه لذتش مي رود و
گناهش مي ماند و كرداري كه رنجش مي گذرد و پاداشش مي ماند.
كسي كه در كردار خود كوتاهي كند
گرفتار غم و اندوه شود.
امام عليه السلام در جواب كسي كه پندي خواست فرمود : آن كس مباش كه
عمل ناكرده
اميد به ثواب آخرت دارد و به آرزوي دراز
توبه را به تاخير
اندازد
و مباش مثل آن كه گفتار زاهدان دارد و كردار دنياپرستان .
مردم در دنيادو كاره اند : يكي آن كه در دنيا براي دنيا كار مي كنند و سرگرمي
به دنيا
آنها را از آخرتشان بازداشته مي ترسند بازماندگانشان فقير گردند
ولي خود را از فقر معنوي در امان مي بينند
لذا عمرشان را به سود ديگران
تباه مي كنند
و ديگري آن كه در دنيا هر كاري از براي آخرت انجام مي دهند
اما سهم آنها از دنيا
بي آنكه براي آن كاري كند به وي مي رسد و بهره دنيا و
آخرت را با هم مي برند
و مالك هر دو سرا مي شوند
و نزد خداوند آبرومند
خواهند بود و هر حاجتي رااز خدا خواهند
از آنها دريغ نمي دارد.
هرگاه دانستيد دنبال عمل باشيد و هرگاه يقين پيدا كرديد به موجب آن
اقدام نماييد.
دعوت كننده بي كردار
چون تيرانداز بي زه است .
دانش
جفت كردار است و هر كس بداند عمل كند
ودانش فرياد به عمل
برآورد
پس اگر به پاسخ رسد بماند وگرنه كوچ كند.
هركس براي دينش كار كند
خداوند كار دنيايش راكفايت كند.
| | | |