فقدان زمينه اشتغال كافي و مشكلات اقتصادي خانوارهاي روستايي و افزايش اختلاف درآمد ميان شهر و روستا از جمله مهمترين انگيزه روستائيان براي مهاجرت به شهرها به حساب مي آيد. لذا ايجاد فرصتهاي شغلي در حوزه گردشگري روستايي با برنامه ريزي و رويكردي مدون و صحيح مي تواند به كاهش اختلاف درآمد شهر و روستا و توسعه پايدار سكونتگاههاي روستايي كمك نمايد.
وفق آيين نامه اجرايي ماده 70 قانون برنامه پنج ساله سوم توسعه كار گروه گردشگري در استانها جهت زمينه سازي براي تحقق اهداف كلان توسعه گردشگري در كشور و بررسي و تصويب طرحهاي گردشگري تشكيل گرديد. اين كميسيون متشكل از نمايندگان وزارتخانه هاي كشور جهادكشاورزي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري حفاظت محيط زيست و دو نفر از اساتيد دانشگاهي مي باشد كه در دفتر عمران و توسعه روستايي حوزه معاونت امور دهياريهاي سازمان شهرداريها و دهياريهاي كشور تشكيل مي شود و به بررسي و تائيد طرحها و توزيع اعتبارات متناسب با وضعيت طرحها و امكانات اجرايي آنها مي پردازد. در اين كميسيون اعضاي ديگر از استان مربوطه و يا ساير دستگاههاي ذيربط حسب مورد عضويت موقت دارند.
در بند 3 شرح خدمات شماره يك جهت انجام مطالعات تضميني گردشگري روستايي در ضوابط شيوه نامه توزيع عوايد متمركز دهياريها در بخش توسعه گردشگري روستايي و حفظ ميراث فرهنگي در باب مطالعات اقتصادي به تاثير طرح بر ايجاد اشتغال و كمك به افزايش درآمد صنايع بومي و ارتقا زيرساختهاي گردشگري موجود اشاره شده است .
با توجه به اهميت موضوع گردشگري روستايي و اهداف و برنامه هاي كلان دولت سهمي در زمينه اشتغال روستائيان و كمك به عدم مهاجرت آنان به شهرها و تقويت و توسعه صنعت توريسم روستايي ذكر بعضي از عوامل مي تواند سهم به سزايي در تحقق اهداف مذكور داشته باشد.

بررسيهاي متعدد نشان مي دهد كه عوامل اقتصادي علت اصلي مهاجرت به شمار مي آيد و با توجه به پائين بودن درآمد افراد روستايي آنها با نيت جست وجوي كار فصلي در شهرها و روستاهاي ديگر مبادرت به مهاجرت مي كنند تا خلا اقتصادي زندگيشان را پر كنند.
بيكاري مساوي است با درآمد كم و يا فقدان درآمد و اين خود يكي از واقعه هاي مهم روستا به شمار مي آيد و مهاجرت در اثر عوامل اقتصادي در ابتدا مي تواند به كاهش فقر در جوامع روستايي كمك كند اما با در نظر گرفتن اين نكته كه اكثر مهاجران را جوانان و افراد فعال تر و با انرژي تر روستا تشكيل مي دهند اين پديده منجر به تشديد فقر روستايي مي شود و به عبارتي ديگر يكي از آثار اقتصادي مهاجرت روستايي موانع توليدي ناشي از مهاجرفرستي است .
از آنجا كه مهاجرت نيروي كار موجود در روستا را كاهش مي دهد مشكلات كارهاي فصلي افزايش مي يابد و لذا مهاجرتهاي طولاني جوامع روستايي را با كمبود كارگر مواجه مي سازد و در نتيجه بازده و بهره وري پايين مي آيد و رونق اقتصادي جاي خود را به فقر يا حتي درآمد خواهد داد.
با توجه به مطالب ذكر شده يكي از عوامل اشتغال و جلوگيري از مهاجرت روستائيان توسعه گردشگري روستايي است . پرداختن به توسعه گردشگري راهكار مناسبي براي ايجاد اشتغال مي باشد و با تامين اعتبارات طرحهاي گردشگري بخش زيادي از بيكاران كشور مي توانند در اين بخش بكار گرفته شوند و اجراي طرح مذكور موجب ايجاد اشتغال و توسعه صنايع محلي مي شود.

بدين صورت مي توان بيان نمود مبالغي كه گردشگران هزينه مي كنند اثرات مستقيم و غيرمستقيم بر اشتغال دارد و صنايعي كه از گردشگري درآمد كسب مي كنند مانند هتلداري حمل و نقل رستوران داري توليدات صنايع دستي و فروشگاهها افرادي را جهت ارائه خدمات به گردشگران استخدام مي نمايند. اين نوع اشتغال اثر مستقيم اشتغالزايي گردشگري است .
صنايع مذبور تامين كنندگاني دارند كه آنها نيز افرادي را استخدام مي نمايند و تامين كنندگان نيز به نوبه خود توليدكنندگان ديگري دارند كه ايجاد اشتغال مي كنند و بدين ترتيب مشاغلي كه توسط تامين كنندگان ايجاد مي شود در مواردي كه مي توان آن را به هزينه گردشگري نسبت داد اثرات اشتغالزايي غيرمستقيم گردشگري ناميده مي شود.
بنابراين افراد از هزينه گردشگري كسب درآمد مي كنند خواه به صورت دستمزد سود كالا و يا خدمات خريداري شده باشد و بدين ترتيب مشاغلي ايجاد مي شود كه اثر اشتغالزايي گردشگري ناميده مي شود و چنانچه واضح است اين اشتغالزايي در مناطق روستايي به سبب بكارگيري مردم محلي و مصرف محصولات بومي و سنتي به نسبت زيادتر از مناطق شهري است و در شكوفايي اقتصادي محل و ايجاد فرصتهاي شغلي متعدد كاملا موثر است .
چون گردشگري صنعتي چند وجهي است بنابراين مي تواند درآمد و فرصتهاي اشتغال قابل ملاحظه اي را بدست آورد. فرصتهاي تجاري كوچك در بخش گردشگري از تامين مستقيم نيازهاي گردشگران و يا بطور غيرمستقيم از طريق تامين نياز كساني كه بطور مستقيم با گردشگران در ارتباط هستند ايجاد مي گردد كه اين فرصتها عبارتند از :

واحدهاي كوچك اقامتي مانند مهمانسرا مسافرخانه اتاقهاي اجاره اي روستايي كمپ كلبه هاي كوهستاني و ويلا و...
رستورانها و اماكن غذاخوري سنتي و مدرن در روستاها استراحتگاههاي بين راهي با خوراكيهاي محلي دفاتر خدمات مسافرتي تورگردانهاي محلي و خدمات تور فروشگاههاي صنايع دستي مراكز هنري موزه ها گالري ها فرهنگسراها سينماها و سالنهاي نمايش و سالنهاي موسيقي آئين هاي محلي و غيره آژانس كرايه اتومبيل خرده فروشي هاي محصولات كشاورزي و دامي مراكز اخذ عوارض بين جاده اي و اماكن ورودي و راهنماها و تور ليدرهاي محلي مي باشد.
علاوه بر اينها فعاليتهاي ديگري هم مانند اقلام تزئيني اقلام پيله وران دوره گرد محصولات بومي براي فروش به واحدهاي گردشگري در محل و يا منطقه وجود دارد.
با توجه به ديدگاه صاحبنظران در رابطه با اقسام گردشگري از جمله گردشگري كشاورزي گردشگري سبز گردشگري غذايي طبيعت گردي گردشگري ماجراجويانه و... در حال حاضر به كدام يك از اين موارد در بحث توسعه گردشگري در كشور ما توجه به عمل مي آيد و يا تا چه حد توانايي مناطق روستايي را شناخته ايم تا بوسيله آن بتوانيم آنچه را باعث جذب گردشگري مي شود فراهم آوريم

در رابطه با عناصر كلي برنامه ريزي گردشگري روستايي پس از بررسي و ارزيابي پاره اي از موارد بايد برنامه هاي مدوني جهت اجراي فرصتهاي ذكر شده تهيه نمود كه نمونه هايي از اين برنامه ها به شرح زير مي باشد :
1 ـ تقويت انگيزه سير و سفر و سياحت از طريق ايجاد تسهيلات تاسيسات و تجهيزات گردشگري .
2 ـ جذب حمايتهاي مادي و معنوي مردم و تشريك مساعي همه جانبه آنها در زمينه حفظ و احيا و معرفي ميراث فرهنگي و جاذبه هاي طبيعي و گردشگري .
3 ـ جلوگيري از هرگونه اقدام غيرقانوني در زمينه حفاريهاي غيرمجاز و تخريب آثار طبيعي و فرهنگي .

4 ـ ساخت توسعه تاسيسات اقامتي ارزان قيمت و اردوگاههاي جهانگردي .
5 ـ تاسيس هتلها مهمانپذيرها و رستورانهاي بين راهي و چگونگي اداره آنها.
6 ـ ايجاد هماهنگي بين دستگاههاي ذيربط جهت استفاده بهينه از امكانات سياحتي موجود.
7 ـ توسعه صنعت گردشگري از طريق آماده سازي و معرفي قطبهاي سياحي و توسعه مشاركتهاي مردمي از طريق تشويق و حمايت از راه اندازي ترميم توسعه مشاركتهاي بهتر و بيشتر مراكز سياحتي و گردشگري و نيز واحدهاي اقامتي و پذيرايي .
8 ـ ايجاد امكانات زيرساختي براي دسترسي آسان به نواحي روستاي و دورافتاده و حمل نقل و نحوه دسترسي به منطقه .
9 ـ غني سازي اوقات فراغت به ويژه جوانان از طريق سازماندهي تورهاي سياحتي و اكوتوريسم .
10 ـ تبديل كاروانسراها و رباطها به مراكز اقامتي بين راهي .
11 ـ استفاده از امكانات تبليغي براي معرفي سيماي گردشگري .
12 ـ تربيت و آموزش نيروي انساني در امور گردشگري و ميراث فرهنگي .
علاوه بر موارد فوق نسبت به بخش اطلاعات مربوطه حمايت مالي مانند اعطاي وام كم بهره تاسيس نهادهاي حمايتي اقدام نمود و بي شك توجه به جاذبه ها و پتانسيلهاي موجود در روستاها و مناطق اطرافشان و احيا و حمايت از صنعت توريسم و گردشگري روستايي مي تواند گام موثري در جلوگيري از مهاجرت روستائيان و اشتغالزايي روستايي گردد.
احمد صلواتي اردكاني