ث به انگيزه هفته پيوند اوليا و مربيان
مجيد زندي
دانش آموز شاد و راضي در كلاس درس در همه مراحل با معلم همراه است و مشاركت دارد در اين شرايط است كه مفهوم واقعي هنر معلمي آشكار مي شود. معلمي هنري است كه نياز به آموزش مداوم دارد تا حدي كه معلمي كه با شيوه هاي سنتي آموزش ديده نمي تواند با شيوه هاي مدرن به دانش آموزان درس بدهد. در كنار آن هم راه و رمز موفقيت در نظام آموزش وپرورش براي القا حسن شادي به دانش آموز فقط به معلم مربوط نمي شود. اگرچه معلم اصلي ترين نقش را ايفا مي كند اما به موازات آن كتاب دانش آموز جو فرهنگي جامعه فضاي مدرسه نحوه تربيت دبيران و... هم نقش هاي قابل توجه محسوب مي شوند تا ابر و باد و مه و خورشيد وفلك در كار باشند تا كارها به سامان شود.
نمي خواهيم راهها را آنقدر ببديم و گره روي گره بزنيم كه هيچگاه نتوانيم به راه حل درستي براي تقويت روحيه دانش آموزان و معلمان دست يابيم اگرچه بدنه آموزش وپرورش و يا حتي مجموع هرم از قاعده تا راس هنوز به طور كامل نخواستند و يا نتوانستند به ريزه كاريهاي آموزش و تعليم توجه كنند و بدون كمترين هزينه بيشترين كارايي و بهره وري را كسب نمايند.
در اين ميان آنچه در نهايت روي دست اوليا و مدارس مي ماند بي تفاوتي دانش آموزان به درس و بحث مدرسه است كه خود به آفتي آسيب رسان به ساختار آموزش وپرورش كشور تبديل شده و انگيزه را ازدانش آموزان گرفته است و اگر انگيزه نباشد يادگيري هم فقط در حد نمره خواهد بود و تمام سرمايه هاي كشور از همين رهگذر به نابودي كشيده مي شود چرا كه قرار است سرمايه هاي مادي و معنوي كشور در آينده اي نه چندان دور در اختيار چنين دانش آموزاني قرار گيرد.
به هر حال اگرچه بررسي وضعيت تحصيلي دانش آموزان در مدرسه و نگراني دائمي اوليا و مربيان است اما در هفته پيوند اين نگراني با تكاپوي خاصي كه در مدارس ايجاد مي شود به صحبت روز جامعه بدل مي گردد و هر يك به فراخور به بخشي از اين نگراني ها توجه مي كنيم در حاليكه حل آرام و منطقي مجموعه عوامل نتايج درخور توجه بيشتري عايد ساختار آموزش وپرورش مي سازد.
خوشبختانه بسياري از معلمان ما انگيزه هاي خوبي براي تدريس دارند اما بايد پذيرفت كه بعضي از معلمان رخوت و ركود را به كلاس هاي درس منتقل مي كنند و باعث پديد آمدن آسيب هاي جدي روحي و رواني براي دانش آموزان مي شوند. هيچ دانش آموزي في الذاته از فراگيري علم و دانش و ماندن در جمع همكلاسي ها متنفر نيست و اين معلم است كه مي تواند با انتخاب راهي غلط دانش آموز را از درس و مدرسه متنفر سازد يا اينكه او را عاشق رفتار خود و ماندن در كلاس و پيگير درس نمايد.
به هر حال در اين شماره با تكيه بر نقش معلم در كلاس درس به سراغ جمعي ديگر از دانش آموزان و اوليا و معلمان و كارشناسان و مسئولان آموزش وپرورش رفته ايم تا به مناسبت هفته پيوند اوليا و مربيان به نقش هر يك از آن دو در علاقمندي دانش آموزان به درس و مدرسه بپردازيم .
خانم زهره ارجمند دانش آموز كلاس دوم دبيرستان درباره علت كسل بودن دانش آموزان در مدرسه مي گويد : همانند بسياري از دانش آموزان انگيزه اي براي خواندن درس ندارم در جامعه اي كه خواندن يا نخواندن درس فرقي ندارد ديگر چه لزومي دارد كه من اين همه تلاش كنم . در روزگاري كه پيدا كردن شغل براي پسران غيرممكن است دختران كه وضعيت بدتري دارند . عموي من سيكل است ولي درآمدش 10 برابر پدرم است . در حاليكه پدرم در راه تحصيل علم بسيار تلاش كرده درست است كه افكارشان فرق دارد ولي وقتي مي بينم پدرم همچنان تلاش مضاعف و درآمد كم دارد رنج مي برم .
وي كه مدعي است خانواده هاي تحصيل كرده دارد و آنها براي فعاليت درسي بسيار سخت گير هستند ادامه مي دهد : از محدوديت بدم مي آيد مثلا وقتي ميهمان مي آيد ما مجبوريم به اتاق برويم و درس بخوانيم بهتر نيست والدين ما از ميهماني خود كم كنند يا روزي بگيرند كه ما امتحان نداشته باشيم يا فردا تعطيل باشد
وي ادامه مي دهد : يكي ديگر از محدوديت ها اين است كه آنها تلويزيون نگاه مي كنند و ما بايد در اتاق حبس باشيم تا درس بخوانيم . چرا به خاطر ما نمي توانند از تلويزيون و ماهواره بگذرند باورتان نمي شود گاهي از راه گوش دادن به صداي تلويزيون يك برنامه را تا به آخر دنبال مي كنم حتي والدينم گاهي صدايش را هم كم نمي كنند و صحنه هاي جذاب را با سرو صدا براي هم تعريف مي كنند. در حاليكه من مثل زنداني ها بايد در اتاق حبس باشم .
آقاي حميد هاديان دانش آموز اول دبيرستان هم مي گويد : اي كاش سيستمي بود كه ما در خانه بدون رفتن به مدرسه به آموزش مي پرداختيم و فقط براي دادن امتحان به مدرسه مي رفتيم . به اين وسيله هم در وقت صرفه جويي مي شد و هم آموزش درس را به عهده خودمان مي گذاشتند و تنها در مورد اشكالاتمان از معلم ياري مي خواستيم . به اين ترتيب ما به دلايل متفاوت در مدرسه از درس و كتاب منزجر نمي شديم .
وي مي افزايد : بسياري از دانش آموزان به دليل تنبيه بدني و توهين هاي آن از مدرسه منزجر هستند درست است كه در قديم اين مورد بسيار شايع بوده و امروزه كم رنگ شده ولي هنوز جاي پايي از خود باقي گذاشته است .
وي ادامه مي دهد : من از شما مي پرسم اگر جايي بروي كه مجبور شوي مدام سرزنش و تنبيه و توهين را تحمل كني آيا ديگر رغبت به رفتن به چنين محيطي داري مسلما پاسخ منفي است . پس خوب است ما دانش آموزان را كمي درك كنيد.
خانم حدادي يكي از اوليا دانش آموزان كه خود نيز حداقل 10 سال معلم بوده به گزارشگر ما مي گويد : براساس قانون آموزش وپرورش معلمها در سه ماه تابستان استراحت دارند كه متاسفانه بسياري از معلمان اين سه ماهه را به استراحت مطلق و يا مسافرت مي گذرانند در حاليكه بايد در اين سه ماه با افزايش علم و معلومات خود را براي آغاز سال تحصيلي آماده كنند.
وي ادامه مي دهد : اگر دانش آموزان فصل تابستان را استراحت كنند عيبي نيست چون خود را براي پذيرش معلومات جديد آماده مي كنند اما اين استراحت براي معلمان عيب محسوب مي شود زيرا آنها بايد با دست پر به كلاس درس بروند و معلومات جديدي به داشته هاي خود بيفزايند.
وي مي افزايد : متاسفانه اين استراحت در ساختار آموزش وپرورش ما هم نهادينه شده و در حاليكه من باور دارم آموزش وپرورش بايد از معلمان آزمون آغاز سال تحصيلي بگيرند تا همكاران فرهنگي همه ساله اطلاعات خود را به روز كرده و آنوقت در كلاس درس آماده شوند.
خانم حدادي ادامه مي دهد : وزارت آموزش وپرورش آموزش هاي ضمن خدمت را ايجاد كرده اما اين دوره ها در طول خدمت 30 ساله فقط يكبار آنهم جديدا باب شده در حاليكه من معتقدم معلمها همه ساله در تابستان نيازمند گذراندن اين دوره ها هستند تا جديدترين روش هاي تدريس در اختيار آنها قرار گيرد.
آقاي طباطبايي مدير مدرسه راهنمايي تحصيلي در منطقه 12 تهران هم در اين باره به گزارشگر ما مي گويد : من نمي خواهم نقش معلم يا مدرسه را در اين زمينه ناديده بگيرم اما ارزش مدرسه در جامعه به ارزش علم در جامعه بستگي دارد زيرا اگر دانش آموز به مقام معلم باور داشته باشد با چشم و دلي باز به دنبال موضوعات درس مي رود و اين مساله در يك كلاس درس 40 نفره كاملا بارز و آشكار است كه چگونه از اين تعداد 20 يا 25 دانش آموز كوشا و علاقمند به تحصيل هستند و 15 يا 20 نفر ضعيف يا بي تفاوت هستند.
وي ادامه مي دهد : اگر مكتب خانه هاي قديم را به خاطر بياوريم اخراج طلبه هاي ضعيف يا دچار مشكلات اخلاقي به آساني ممكن بود اما اكنون برخورد با يك دانش آموز دچار مشكل اخلاقي حتي اگر يك كلاس درس را آلوده كند با او بسيار مشكل شده است .
وي مي گويد : همه ما معلم بوده ايم و مي دانيم كه چگونه يك يا دو دانش آموز خاطي مي توانند وضعيت آرام كلاس را به هم بريزند اما نظام آموزش وپرورش حتي اجازه تنبيه آن دانش آموزان را به ما نمي دهد كه اين وضعيت باعث جري شدن آن دو ـ سه دانش آموز و احيانا ساير دانش آموزان مي شود.
آقاي طباطبايي ادامه مي دهد : در چنين شرايطي بسياري از اوليا اصلا علاقه اي به حضور در مدرسه براي آگاهي از وضعيت فرزندان خود ندارند و حتي اگر در مناسبت هاي خاص همچون هفته پيوند اوليا و معلمان از ولي دانش آموز دعوت كنيم آنها فكر مي كنند براي دريافت پول است در حاليكه اگر پدر و مادران در فرصت هاي متعدد به مدرسه مي آمدند و ما حرف هاي خود را به آنها مي گفتيم ديگر مجبور نبوديم در يك جلسه همه مشكلات و مسايل موجود در مدرسه را در يك جمع عمومي بيان كنيم .
وي مي گويد : اگر اوليا به سرنوشت فرزندان خود اهميت بيشتري بدهند و با مدرسه در ارتباط بيشتري باشند هم اخلاق و هم وضعيت تحصيلي دانش آموزانشان ارتقا مي يابد كه متاسفانه در بسياري موارد اين پيوند سالم وجود ندارد و اوليا حل همه مشكلات را به ما مي سپارند به منصفانه نيست .
در اين باره آقاي محمد شكوهي معاون دفتر ابتدايي و پيش دبستاني وزارت آموزش وپرورش هم در گفت وگو با گزارشگر ما ضمن ابراز نگراني از حالت رخوت و كسالت موجود در كلاس هاي درس مي افزايد : اين موضوعي بسيار با اهميت است كه ما را هم نگران و رنجور كرده و مدام به دنبال راهكارهايي هستيم كه بتوانيم فرصت و زمينه را براي رفع اين مشكل فراهم نمائيم .
وي مي افزايد : اگر بخواهيم نگاهي علمي به اين موضوع داشته باشيم و از برخورد سليقه اي پرهيز نمائيم و بدون جانبداري از آموزش وپرورش معلم جامعه دانش آموز و خانواده به آن پاسخ دهيم بايستي سهم اين عوامل را به درستي ببينيم .
آقاي شكوهي مي گويد : هر پديده اي كه رخ مي دهد عوامل فراواني در شكل گيري آن موثر هستند و اينكه تعدادي از دانش آموزان ما به مدرسه و كلاس درس رغبت نشان نمي دهند بايد به همه عوامل مطرح شده توجه كرد اما اينكه شما از عوامل دروني مدرسه و آموزش وپرورش خواستيد بايد بگويم در اين ميان از معلم گرفته تا مدير ناظم كتب درسي فضا تجهيزات امكانات كمك آموزشي منابع مالي و از همه مهمتر برنامه ها و فعاليت هايي كه براي بچه ها درنظر مي گيريم نقش حياتي دارند.
معاون دفتر آموزش ابتدايي و پيش دبستاني مي افزايد : در اين ميان معلم نقش يك عامل بسيار موثر و فوق همه برنامه ها براي ايجاد انگيزه و علاقه يا كم انگيزه كردن و كاهش علاقمندي دانش آموزان به درس است به اين شكل كه معلمي كه با علم مناسب و يا برخورداري از مهارت حرفه اي لازم در كلاس حضور مي يابد با ايجاد فضاي مناسب آموزشي و پرورشي شوق به آموختن و ماندن در كلاس و مدرسه را در دانش آموزان تقويت مي كند.
وي مي گويد : نگرش معلم به شغل خودش و بهاي علم و جايگاه معلمان در جامعه در علاقمندي دانش آموز به فرايند تحصيل و يادگيري موثر است بعنوان نمونه آن دسته از معلميني كه در كلاس درس از مشكلات و گرفتاريها صحبت مي كنند سبب بي اعتمادي دانش آموزان براي كسب علم مي شوند و در مقابل معلمي كه عليرغم وجود مشكلات و سختي هاي زندگي اميد را به دانش آموزان منتقل مي كند و اصلا به خودش اجازه نمي دهد بخاطر ارزش علم و جايگاه معلم مسايل مادي را مطرح كند او دانش آموزي خلاق و درسخوان و داراي اعتماد به نفس بالا را تحويل جامعه مي دهد.
آقاي شكوهي مي افزايد : معلمها الگو و مدلي شاخص براي دانش آموزان محسوب مي شوند تا حدي كه نقش انها از نقش پدر و مادر بسيار بالاتر است و در اين ميان حتي مدير وشيوه مديريت او و سبك مديريت و نوع مراودات و مناسبات مدير و دانش آموز و ميزان حرمتي كه براي شخصيت دانش آموزان قائل مي شود فضاي مشاركت و يادگيري كه يك مدير براي بچه ها ايجاد مي كند در ايجاد انگيزه و علاقه دانش آموزان بسيار موثر است .
معاون دفتر ابتدايي و پيش دبستاني وزارت آموزش وپرورش ادامه مي دهد اصل مشاركت دادن دانش آموز در فعاليت هاي علمي و اجرايي مدرسه و پذيرش علائق دانش آموزان يك اصل پذيرفته شده در ارتقا سطح تحصيلي و علاقمندي آنها در تمام دوره هاي آموزشي به محيط مدرسه است .
وي درباره وضعيت نظام ارزشيابي معلمان هم به گزارشگر ما مي گويد : ما در دوره هاي مختلف به ويژه دوره هاي ابتدايي آموزش وپرورش دوره هاي متعدد آموزشي و پرورشي داريم كه در آنجا معلم اين اختيار را دارد كه با توجه به ويژگي هاي دانش آموز و امكانات مدرسه برنامه درسي را به آن طرف سوق بدهد. چارچوب ها حفظ مي شود ولي آن جاهايي كه برنامه اجازه مي دهد معلم برنامه ريزي كند از اين بابت كه ما انعطاف لازمه را حداقل در حد برنامه ريزي ايجاد كرده باشيم و معلمين را هم در حد وسع آموزش مي دهيم ولي مي دانيم كافي نيست و اعتقاد ما براين است كه آموزش ها بايد بيشتر شود.
وي ادامه مي دهد : در سطح مدرسه هم ما منابع مناسبي را تدوين كرديم كه مسئولان مدرسه مي توانند آن را در اختيار معلمان قرار دهند و معلمان هم مي توانند آنچه كه ما توليد مي كنيم را دستمايه قرار دهند و كار را شروع كنند تا به اميد خدا نظام آموزشي مدارس تقويت شود.
آقاي شكوهي مي گويد : اما در بخش ارزشيابي بايد اين موارد رعايت شود و ما در برنامه هاي معلمان آن را گنجانديم كه از همين جا از ادارات كل امور اداري كه مسئول ارزشيابي معلمان هستند مي خواهم كه پيشنهادهاي ما را جدي بگيرند و براي معلمان موفق امتيازاتي درنظر بگيرند.
وي مي افزايد : به عنوان نمونه معلماني كه طرح كرامت و يا فعاليت هاي مكمل را اجرا مي كنند و فعاليت هاي فرهنگي را در ميان دروس براي بچه ها مي گنجانند بايد يك امتياز درنظر گرفته شود كما اينكه اين امتياز اكنون هم در فرم ارزشيابي وجود دارد. اگرچه در تلاش هستيم اين نظام را هدفمندتر و منظم تر اجرا كنيم .

به هرحال عليرغم تلاش هايي كه در ساختار نظام آموزش وپرورش مي شود و همچنانكه مي دانيم دايره فعهاليت ها و شمول دانش آموزان بسيار گسترده و متنوع است ولي آنچه كه از ماهيت درس و مدرسه در جامعه برمي آيد اين است كه بايد برنامه هاي آموزش وپرورش هم به مقتضاي تغييرات سريع در جامعه سرعت گرفته و به روز شود و آن چيزي به دانش آموزان آموزش داده شود كه نياز واقعي آنهاست در حاليكه دانش آموزان ما با واژه ها و دروسي آموزش داده مي شوند كه در زندگي كمكي به آنها نمي كند. نظام آموزش وپرورش ما بايد خود را از چرخه بسته كتابهاي درسي جدا كند و با كمك گرفتن از علوم موجود در جامعه و حتي فعاليت هاي عملي سطح جامعه چه شهر و چه روستا خود را به دانش آموزان و دانش آموزان را به درس و مدرسه نزديكتر سازند تا مدرسه به محيطي براي علاقه مندي دانش آموزان به خودسازي و ساخت جامعه اي پويا و فعال تبديل شود.
بي تفاوتي دانش آموزان به درس و بحث و مدرسه آفتي براي ساختار آموزش و پرورش و معضلي براي اوليا و مربيان است زيرا اگر انگيزه علم آموزي نباشد تنها سرمايه هاي مادي و معنوي نابود مي شود و اين وضعيت براي كشوري كه قرار است آينده خود را در اختيار چنين افرادي قرار دهد خطرناك است
خوشبختانه بسياري از معلمان انگيزه هاي خوبي براي تدريس دارند ولي بايد پذيرفت بعضي از معلمان رخوت و ركود را به كلاس هاي درس منتقل مي كنند كه باعث آسيب هاي جدي روحي و رواني خصوصا تنفر از تحصيل نزد دانش آموزان مي شوند
يك مدير مدرسه : بسياري از اوليا اصلا علاقه اي به حضور در مدرسه براي آگاهي از وضعيت فرزندان خود ندارند درحاليكه هرقدر ارتباط اوليا با مربيان مدرسه افزايش يابد وضعيت اخلاقي و تحصيلي دانش آموزان ارتقا يابد
آقاي شكوهي معاون دفتر ابتدايي و پيش دبستاني وزارت آموزش و پرورش : به مسئولان ارزشيابي معلمان در مناطق و ادارات توصيه شده به معلماني كه طرح كرامت يا فعاليت هاي مكمل را اجرا مي كنند امتياز ارزشيابي داده شود اگرچه در تلاش هستيم نظام ارزشيابي را هدفمندتر و منظم تر اجرا كنيم