« درسنامه علوم قرآني » اثري است از حسين جوان آراسته كه توسط دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم منتشر گرديده است . محتواي اين كتاب گلچيني از مباحث علوم قرآني است كه برخي از موضوعات آن عبارتند از : علوم قرآني و سير تاريخي نگارش آن عناوين قرآن معاني قرآن نامگذاري قرآن تاريخ قرآن شامل تعريف وحي و اقسام وحي و چگونگي وحي نزول قرآن سوره هاي قرآن تحريف ناپذيري قرآن و اعجاز قرآن .
نويسنده در مقدمه كتاب درباره ويژگي هاي اثر خويش توضيح مي دهد : قرآن معتبرترين منبع معارف اسلام و معجزه جاودان رسول گرامي است ; تنها كتاب آسماني است كه از تحريف مصون مانده و بشر از آوردن حتي سوره اي كوچك همانند آن عاجز است . سراسر نور و روشنايي است .
در سايه پربركت اين امانت مقدس و در پرتو عمل به قوانين و دستورهاي حيات بخش آن جامعه اسلامي توانست در مدتي اندك نيمي از جهان را به تسخير خود درآورد و دوران طلايي و شگفت انگيز تمدن بشري در آن روز را بنيان نهد. تنها به بركت « قرآن » بود كه تاريخ تمدن اسلامي يكي از شكوهمندترين وافتخارآميزترين مراحل تاريخ تمدن بشر نام گرفت .
تا آن زمان كه اين مشعل فروزان هدايت فراراه جامعه اسلامي قرار داشت سيادت و عظمت قدرت و شوكت و همه ارزش هاي والاي انساني در اختيار مسلمانان بود و از آن هنگام كه « قرآن » از صحنه زندگي مسلمانان آهسته آهسته كنار زده شد عزت و عظمت و اقتدار آنان نيز رو به افول نهاد. بدون شك علت اساسي انحطاط و عقب ماندگي مسلمانان را بايد در پشت كردن آنان به « قرآن » جست وجو كرد. اگر اين كتاب مقدس و اين گنجينه عظيم و گرانبها در اختيار دشمنان ما بود بيشترين بهره را از آن مي بردند.
متاسفانه آشنايي و آگاهي ما مسلمانان و حتي بسياري از تحصيل كردگان ما از قرآن اندك و ناچيز است و قرآن آن گونه كه شايسته آن است جايگاه خويش را در ميان جوامع اسلامي پيدا نكرده است . البته پس از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي به رهبري امام خميني (ره ) كه خود معلم و مفسر بزرگ قرآن بود قرآن درخششي ديگر يافت و آهنگ گرايش به قرآن و معارف آن به گونه اي فراگير در ميان عموم مسلمانان به ويژه جوانان آغاز شد.
در جهان آشوب زده كنوني كه ارزش ها در ميان هياهوي دنياطلبان و بمباران تبليغات مسموم آنان به فراموشي سپرده شده خلا معنويت بيش از هر زمان ديگر رخ نموده و موجبات عصيان و انزجار از زندگي سرد بي روح و بي پشتوانه كنوني را فراهم كرده است . از اين رو براي ما مسلمانان بيش از هر زمان ديگر ضرورت حاكم نمودن فرهنگ و حياتي در متن زندگي فردي اجتماعي و سياسي احساس مي شود. به فرموده پيامبر اكرم (ص ) هرگاه فتنه ها چون شب تار شما را احاطه نمود به قرآن روي آوريد; چرا كه شفاعتش پذيرفته و گزارشش از اعمال بندگان تصديق مي شود. هركه قرآن را پيشواي خويش قرار دهد او را به بهشت رهبري نمايد و هر كه آن را پشت سر اندازد به دوزخش كشاند. راهنمايي است كه انسان را به بهترين راه ها راهنمايي مي كند. قرآن را ظاهري است و باطني ظاهرش جلوه و زيبايي دارد و باطنش ژرف و عميق است . ستارگاني دارد و ستارگانش را نيز ستارگاني است شگفتي هايش قابل شمارش و عجايبش كهنه شدني نيست ....
فهم صحيح قرآن مجيد متوقف بر مقدماتي است . « علوم قرآني » مباحثي مقدماتي براي تفسير قرآن و برداشت از آن است كه از ديرباز مورد توجه علما و قرآن پژوهان بوده است .
به طور كلي تاليفات « علوم قرآني » به چهار دسته تقسيم مي گردند :
.1 كتبي كه در يك علم خاص از علوم قرآني تدوين يافته اند; مثل علم قرات اعجاز قرآن تحريف محكم و متشابه ناسخ و منسوخ و...
.2 كتبي كه به صورت گزينشي به چند موضوع از علوم قرآني پرداخته اند .
.3 كتبي كه نويسندگان آن ها سعي نموده اند همه مباحث مربوط به علوم قرآني را در يك مجموعه گردآوري نمايند.
.4 تفاسيري كه مفسران در مقدمه آن ها مباحثي از علوم قرآني را مطرح نموده اند.
آن چه در تدوين اين كتاب موردنظر بوده شيوه دوم يعني گلچيني از مباحث علوم قرآني است كه سعي گرديده ضمن طرح مباحث عمده و مهم ارتباط منطقي و زنجيره اي ميان آنها رعايت شود.
از سوي ديگر با عنايت به اين كه تنظيم اين مجموعه به منظور آموزش سطح متوسط از علوم قرآني (مقطع كارشناسي ) صورت مي پذيرد به جهت پرهيز از افراط و تفريط در طرح مطالب سعي بر اين بوده است كه حد متوسط مبناي هر بحث قرار گيرد به گونه اي كه طالبان آشنايي با علوم قرآني به سادگي و سهولت با مجموعه اي از اين علوم آشنا گردند.
سخني با اساتيد ارجمند
همان گونه كه مي دانيد تدريس علوم قرآني چه در مراكز آموزش عالي و چه در مجامع حوزوي همواره با خلا متن آموزشي مناسب به زبان فارسي مواجه بوده است . يكي از بايسته هاي علوم قرآني تغيير ساختار متون قديمي به متون آموزشي است . تدوين « درسنامه علوم قرآني » با همين هدف صورت پذيرفت و در فاصله يك سال چاپ سوم آن در تابستان 78 منتشر و در بهمن ماه همان سال توسط معاونت پژوهشي حوزه علميه قم جزو كتب برگزيده سال 77 معرفي گرديد . استقبال گسترده از كتاب انتخاب آن به عنوان متن درسي از سوي برخي مراكز حوزوي و گزينش آن توسط معاونت پژوهشي حوزه علميه قم نگارنده را بر آن داشت تا بنا به توصيه بعضي از عزيزان كتاب را در حد دو واحد نيز (سطح 1 ) تنظيم نمايد . متن حاضر مناسب براي تدريس دو واحد درسي (سطح 1 ) مي باشد .
اين كوچك ترين اقدام كه به فضل الهي مورد عنايت و توجه قرار گرفته است همتي بلند مي طلبد تا به مدد و ياري قرآن پژوهان و از رهگذر تذكرات و راهنمايي هاي صاحب نظران چه از نظر شكلي و چه از جهت محتوايي گام به گام به هدف خويش نزديك تر شود.
نويسنده كتاب در پايان مقدمه نكاتي را در معرفي اثر خويش مطرح مي كند كه عبارتند از :
.1 تنظيم مطالب كتاب در ده بخش كلي صورت گرفته كه هر بخش حاوي چند فصل است .
.2 بخش ها عبارتند از : كليات وحي نزول قرآن تدوين قرآن قراات قرآن تحريف ناپذيري قرآن اعجاز قرآن ناسخ و منسوخ محكم و متشابه و هفتاد نكته قرآني .
.3 چينش منطقي موضوعات و ترتب هر يك بر ديگري با دقت زياد انجام گرفته است .
.4 در ابتداي هر بخش به اهداف موردنظر اشاره شده است كه ضمن ايجاد انگيزه براي محصلان نمايي از مباحث را به آنان ارائه مي دهد.
.5 در آغاز هر بخش بعضي از منابع مهم و سودمند به سه منظور كتاب شناسي مطالعه آزاد و پاسخ يابي قسمت « پژوهش » معرفي شده است .
.6 خلاصه و چكيده مطالب هر فصل در پايان آن فصل ذكر شده است .
.7 در پايان هر بخش پرسش هايي در دو قسمت پرسش (مربوط به متن ) و پژوهش (خارج از متن ) طرح شده است . لازم است كه پرسش ها به تدريج و هماهنگ با فصل هاي مربوط به آن در كلاس عنوان شود.