كتاب غني و ارزشمند « تفسير و شواهد قرآني در آثار امام خميني » ازجمله آثار و كتبي است كه از رهبر كبير انقلاب اسلامي و بنيانگذار نظام جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني به زيور طبع آراسته گرديده و به دوستداران فرهنگ و معارف قرآني عرضه شده است . اين كتاب حاوي نكته هاي ژرف و شرح و تفسيرهاي دقيق و سرشار از درس و پيام هاي زندگي ساز از آيات الهي مي باشد كه از نوشتارها و گفتارهاي حضرت امام استخراج و در اين مجموعه و در 1165 صفحه منتشر شده است .
موسسه تنظيم و نشر آثار حضرت امام خميني در مقدمه اي كه بر اين كتاب نگاشته است درباره محتواي آن توضيح مي دهد :
پس از انتشار تفسير سوره حمد به عنوان اولين اثر از مجموعه بحثها و مطالب قرآني حضرت امام (س ) تبيان قرآن كتاب هدايت امام خميني (س ) كه حاوي مطالب علوم قرآني بود منتشر گرديد و اكنون سومين اثر از اين موضوع منتشر مي شود كه براي آگاهي بيشتر محققان و خوانندگان اشاره اي كوتاه به پاره اي نكته ها مفيد به نظر مي رسد :
.1 مجموعه حاضر در بردارنده مباحث و نكات تفسيري و تطبيق و استشهادهاي حضرت امام (س ) در آثار گفتاري و نوشتاري ـ به جز اثار اصولي و فقهي ـ مي باشد; كه به ترتيب سوره هاي قرآن تنظيم يافته است .
.2 مطالبي كه در اين مجموعه تفاسير حضرت امام (س ) گردآمده جز در موارد محدود مباحثي است كه از لابه لاي آثار ايشان برگزيده است و بايد توجه داشت كه ايشان در مقام نگارش يا بيان تفسير نبوده اند به همين دليل به عنوان يك اثر تفسيري داراي كاستيها و نقصهايي مي باشد.
.3 انتخاب مطالب توسط پژوهشگران انجام گرديده است و هرگونه خطا و نقص متوجه آنان مي باشد.
.4 در تنظيم اين مجموعه كوشش شده است آنچه حضرت امام (س ) پيرامون آيه اي از قرآن ; شرح تفسير استشهاد... حتي ترجمه كه بر آن فايده اي مترتب مي باشد گردآوري شود.
.5 براي بهره برداري بهتر از مجموعه تفسير سوره حمد ـ كه در گذشته به طور مستقل منتشر شده بود ـ بر آن افزوده شد كه شامل چهار قسمت : تفسير سوره حمد از كتاب سرالصلوه ; تفسير سوره حمد از كتاب آداب الصلاه ; و پنج جلسه درس تفسيري سال 1358 ; و نكات تفسيري در ديگر آثار امام مي باشد.
.6 براي بهره برداري بيشتر از مجموعه فهرست موضوعي مطالب به صورت الفبايي در آخر كتاب افزوده شده است . و علاوه بر اين فهرست فهارس منابع و مآخذ و... نيز آمده است .
نمونه هايي از تفسير حضرت امام خميني را از اين كتاب گزينش كرده و از نظر مي گذرانيم :
آيه 13 : و اخري تحبونها نصر من الله و فتح قريب و بشر المومنين .
مادامي كه اعضا و قلب در تصرف شيطان يا نفس است معبد حق و جنود الهيه مغضوب است و عبادت حق تعالي در آنها صورت نگيرد و جميع عبادات براي شيطان با نفس واقع بشود; و به هر اندازه كه از تصرف جنود شيطان خارج شد مورد تصرف جنود رحماني شود تا آنكه فتوحات ثلاثه واقع شود يعني : فتح قريب ; كه پيش ما فتح اقاليم سبعه است به اخراج جنود شيطاني از آنها و نتيجه آن تجلي به توحيد افعالي است : نصر من الله و فتح قريب ; و فتح مبين ; كه فتح كعبه قلب است به اخراج شيطان موسوس از آن : انا فتحنا لك فتحا مبينا;2 و فتح مطلق ; كه ترك رسوم خلقيه و افناي تعينات شهادتيه و غيبيه است ; اذا جا نصرالله و الفتح ; و پس از اين فتح تمام تصرفات الهيه شود و نتيجه قرب نوافل حاصل شود...
آيه 1 : يسبح لله ما في السموات و ما في الارض الملك القدوس العزيز الحكيم .
بدانكه در محل خود مقرر است كه حقيقت وجود عين تمام كمالات و اسما و صفات است ; چنانچه صرف وجود صرف كمال است ;و از اين جهت حق تعالي ـ جل شانه ـ كه صرف وجود است صرف تمام كمالات است و عين همه اسما و صفات جماليه و جلاليه است ; و در حديث است كه علم كله ; قدره كله ; و به برهان پيوسته است كه حقيقت وجود در مرائي عين همه كمالات است و هيچ يك از كمالات امكان انسلاخ از آن ندارد; منتها ظهور آن كمالات به مقدار سعه و ضيق وجود و جلا و كدورت مرآت است ; و از اين جهت تمام سلسله وجود آيات ذات و مرآت اسما و صفاتند; و اين مطلب با آنكه مبرهن است بلكه كمتر از مطالب حكميه و در قوت و اتقان برهان به پايه اين مساله مي رسد مطابق با مشاهدات اصحاب شهود و ذوق ارباب معرفت است و موافق با آيات كريمه كتاب كريم و اخبار اهل بيت عصمت و طهارت (ع ) است چنانچه در چندين موضع از كتاب الهي تسبيح كافه موجودات را گوشزد فرموده : يسبح لله ما في السموت و ما في الارض و ان من شي الا يسبح بحمده و لكن لا تفقهون تسبيحهم ; و پرواضح است كه تسبيح و تقديس و ثناي حق تعالي مستلزم علم و معرفت به مقام مقدس حق و صفات جلال و جمال است ; و بدون هيچ گونه معرفتي و علمي متحقق نشود; و در اخبارشريفه به طوري اين مطلب شريف را با صراحت لهجه بيان فرمودند كه به هيچ وجه قابل توجيه و تاويل نيست ; ولي اهل حجاب و محجوبين از معارف الهيه از اهل فلسفه رسميه و مجادلات كلاميه تاويل كلام خداوند كردند به تاويلات بارده اي كه علاوه بر مخالفت با ظواهر ايات و نصوص آن در بعضي موارد مثل قضيه تكلم نمل در سوره مباركه « نمل » و مخالفت با نصوص كثيره وارده از ائمه اطهار ـ عليهم السلام ـ مخالف با برهان متين حكمي نيز مي باشد; ولي اشتغال به ذكر برهان و مقدمات آن مخالف با وضع اين اوراق است .
پس موجودات و ثناي آنها حق را از روي شعور و ادراك است ; و در حديث است كه رسول اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمودند كه وقتي قبل از بعثت شباني مي كردم گاهي مي ديدم كه گوسفندان بي جهت رم مي كنند و وحشتزده مي شوند. پس از آمدن جبرئيل سبب را سئوال كردم . گفت اين وحشت از صداي ضربتي است كه به كافر مي زنندكه همه موجودات آن را مي شنوند و از آن رم مي كنند غير از ثقلين ; و اهل معرفت گويند انسان محجوبترين موجودات از ملكوت است مادامي (كه اشتغال ) به ملك و تدبيرات آن دارد; زيرا كه اشتغالش از همه بيشتر و قويتر است پس احتجابش از همه بيشتر است و از نيل ملكوت محرومتر است .
آيه 2 : هو الذي بعث في الاميين رسولا منهم يتلوا عليهم ايته و يزكيهم و يعلمهم الكتب و الحكمه و ان كانوا من قبل لفي ضلل مبين .
انگيزه بعث را در اين ايه شريفه ذكر مي فرمايد كه : خداي تبارك و تعالي است كه در بين اين اميين و بيسوادها و كساني كه تربيت و تعليم الهي نداشته اند رسول فرستاده است تا اينكه آيات خدا را بر آنها قرائت كند و آنها را با قرائت آيات قرآن و تربيتهايي كه خود او شده است در تعليمات الهي آنها را به مردم عرضه كند و تزكيه كند آنها را و تعليم كند بر آنها كتاب و حكمت را. در اين آيه نكات زيادي هست راجع به اهميت تربيت معلم و اهميت تعليم و تعلم . با تعبير هوالذي اوست كه اين كار را كرده است . كانه يك مطلب بااهميتي است كه مي فرمايد : هوالذي بعث اين است كه فرستاده است بين مردم ; و همه عالم امي هستند. حتي آنهايي كه به حسب ظاهر درسهايي خوانده اند و به حسب ظاهر صنايعي را مي دانند; و مسائلي را اطلاع بر آن دارند; لكن همه آنها نسبت به آن تربيتي كه از جانب خدا به وسيله انبيا به آنها مي شود همه امي هستند. همه در ضلال مبين هستند.
« تزكيه » را مقدم ذكر فرموده است از علم از حكمت . آيات شريفه قرآن در هر ذره ذره از آن نكات هست . اينطور نيست كه بي جهت مثل يك نويسنده باشد كه مقدم و موخر بودن ممكن است كه در نظر نباشد.
انبيا آمده اند كه انسان درست كنند انبيا مامورند كه افراد راـ افرادي كه بشر هستند و از همين با حيوانات فرق ندارند ـ آمده اند كه اينها را انسان كنند; تزكيه كنند; مزكي كنند; پاكيزه كنند. شغل انبيا همين است .
مساله تربيت بالاتر از تعليم است ... مساله تزكيه و مساله تزكيه نفس اهميتش بيشتر از مساله تعليم كتاب و حكمت است . مقدمه از براي اين است كه كتاب و حكمت در نفس انسان واقع بشود.
تمام مسائل براي معنويات است . پيغمبرها هم كه آمدند و احكام را منتشر كردند براي اين است كه تزكيه بكنند مردم را.
غايت بعثت اين تزكيه است غايت آمدن انبيا اين تزكيه است و دنبالش آن تعليم . اگر نفوسي تزكيه نشده و تربيت نشده وارد بشوند در هر صحنه در صحنه توحيد در صحنه معارف الهي در صحنه فلسفه در صحنه فقه و فقاهت در صحنه سياست در هر صحنه اي كه وارد بشوند اشخاصي كه تزكيه نشدند و تصفيه نشدندو از اين شيطان باطن رها نشدند خطر اينها بر بشر خطرهاي بزرگ است ; و بايد كساني كه مي خواهند در اين عالم تربيت كنند ديگران را قبلا خودشان تزكيه شده باشند تربيت شده باشند و كساني كه در بشر مي خواهند زمامداري كنند اگر بخواهند كه طغيان نكنند و كارهاي شيطاني نكنند بايد تزكيه كنند خودشان را و بعثت براي همين است كه همگان را تزكيه كند.
و اين تزكيه براي دولتمردان براي سلاطين براي روساي جمهور براي دولتها و براي سردمداران بيشتر لازم است تا براي مردم عادي ... جنگهاي بزرگي كه در دنيا واقع شد مثل جنگ اول و جنگ دوم براي همين بود كه طغيان در آن طبقه بالا بود; آن طبقه بالا كه مهذب نبودند طغيان كردند...
علم انسان را تهذيب نمي كند. گاهي علم انسان را به جهنم مي فرستد گاهي علم توحيد انسان را به جهنم مي فرستد; گاهي علم عرفان انسان را به جهنم مي رساند; گاهي علم فقه انسان را به جهنم مي فرستد; گاهي علم اخلاق انسان را به جهنم مي فرستد. با علم درست نمي شود. تزكيه مي خواهد ـ يزكيهم ـ تزكيه مقدم است بر همه چيز.
حضرت امام خميني : علم انسان را تهذيب نمي كند. گاهي علم انسان را به جهنم مي فرستد گاهي علم توحيد انسان را به جهنم مي فرستد گاهي علم عرفان انسان رابه جهنم مي رساند گاهي علم فقه انسان را به جهنم مي فرستد گاهي علم اخلاق انسان را به جهنم مي فرستد با علم درست نمي شود تزكيه مي خواهد ـ يزكيهم ـ تزكيه مقدم است بر همه چيز
كتاب تفسير و شواهد قرآني در آثار امام خميني حاوي نكته هاي ژرف و شرح و تفسيرهاي دقيق و سرشار از درس و پيام هاي زندگي ساز از آيات الهي مي باشد كه از نوشتارها و گفتارهاي حضرت امام استخراج و در اين مجموعه گردآوري شده است