كتاب « تحولات سياسي اجتماعي بعد از انقلاب اسلامي » يحيي فوزي تويسركاني تاليف كرده وچاپ و نشر عروج آن را در دو جلد و 1084 صفحه منتشر نموده است . در مقدمه كتاب مذكور چنين مي خوانيم :
هدف از تدوين كتاب حاضر برداشتن گامي جهت پركردن خلا وجود يك مجموعه توصيفي درباره تحولات سياسي اجتماعي ايران بعد از انقلاب مي باشد كه مي تواند مورد استفاده دانشجويان رشته هاي علوم سياسي تاريخ و رشته هاي مشابه و همچنين محققين و نسل جواني كه مايل به آشنايي اجمالي با حدود ربع قرن تحولات سياسي اجتماعي ايران بعد از انقلاب مي باشد قرار گيرد. فقدان مجموعه اي جامع كه بتواند تحولات مختلف اين دوره را پوشش دهد اينجانب را كه حدود ده سال درس انقلاب اسلامي را در رشته علوم سياسي دانشگاهها تدريس كرده ام واداشت تا تدوين اين مجموعه را به عنوان گامي نخستين براي تبيين تحولات اين مقطع مهم زماني آغاز كنم تا بتواند زمينه اي براي آشنايي با اين تحولات و راهگشاي محققان براي انجام پژوهشهاي ديگر گردد.
در بررسي تاريخ ايران مقاطع مهمي را مي توان مشاهده كرد كه وقوع انقلاب اسلامي يكي از مهمترين اين مقاطع مي باشد. دوره زماني اين پژوهش دربردارنده تحولات سالهاي 57 به عنوان سال آغاز پيروزي انقلاب تا سال 80 يعني تا پايان هفتمين دوره رياست جمهوري را دربرمي گيرد.
در اين مجموعه كه در دو جلد تدوين شده است ابتدا به عنوان پيش درآمد اشاره اي به علل و عوامل رخداد انقلاب در ايران شده است كه در آن ضمن مروري بر رهيافتهاي مختلف در مطالعه انقلاب اسلامي با تاكيد بر قوت رهيافتهاي مختلف در مطالعه انقلاب اسلامي با تاكيد بر قوت رهيافتها تلفيقي به مطالعه عوامل ساختاري و ارادي در رخداد انقلاب پرداخته شده است و در اين ارتباط ضمن بررسي مشكلات ساختار سياسي اقتصادي و فرهنگي به عنوان بسترهاي مهم زمينه ساز انقلاب در ايران به عوامل ارادي همچون نقش امام خميني به عنوان رهبر انقلاب نقش ايدئولوژي تشيع نقش بسيج مردمي نقش گروهها و جريانات سياسي اشاره شده است و در واقع اين پيش درآمد مي تواند زمينه فكري محقق را براي ورود به بحث اصلي آماده كند.
در بخش اول كه تحت عنوان نحوه تكوين نظام جديد سياسي بعد از انقلاب به آن اشاره شده است تلاش گرديده تا ضمن مروري بر روند رخداد انقلاب به بررسي ماهيت ساختار و عملكرد شوراي انقلاب دولت موقت و نهادهاي انقلابي و رابطه اين نهادهاي دوران گذار با يكديگر پرداخته شود و تحولات اين مقطع مور مطالعه قرار گيرد.
همچنين در ادامه به بررسي نحوه تكوين قانوني نظام جديد سياسي پرداخته شده است و چالشهاي موجود درباره تعيين نوع نظام سياسي و تدوين قانون اساسي مورد بحث قرار گرفته است و روند تثبيت نهادهاي قانوني در كشور يعني نحوه انتخاب اولين رئيس جمهور و همچنين اولين انتخابات مجلس و نحوه تاسيس و تثبيت قوه قضاييه بعد از انقلاب مورد بررسي قرار گرفته است .
در مجموع هدف بخش اول ارائه تصويري از تحولات سالهاي اوليه انقلاب و چشم اندازي از مشكلات و مسائل مهم اين مقطع و نحوه تثبيت نظام سياسي جديد بوده است .
در بخش دوم به بررسي صف بندي نيروهاي سياسي بعد از انقلاب و وقايع مهم دوران گذار يعني دوران حاكميت شوراي انقلاب و دولت موقت مي پردازيم . اختصاص بخش جداگانه اي به اين تحولات به اين دليل است كه وقايع مهم اين دوران از گستردگي و اهميت زيادي برخوردار مي باشند و در واقع شناخت آنها مي تواند تصوير صحنه اي را كه رهبر انقلاب و فعالان سياسي در سال اول انقلاب به ايفاي نقش پرداختند روشنتر كند اصولا بعد از انقلاب تحولات مهمي در صف بندي جريانهاي فكري مهم كشور همچون اسلامگرايان سوسياليستها و ليبراليستها به وجود آمد و مواضع آنها شفافيت بيشتري پيدا كرد و اين جريانات فكري به چالش با يكديگر پرداختند كه صحنه اين چالشها را در تعيين نوع نظام سياسي تدوين قانون اساسي بحرانهاي قومي منطقه اي انقلاب فرهنگي بخوبي مي توان ديد كه در اين بخش به اين وقايع مهم و همچنين وقايع سرنوشت ساز ديگري مانند اشغال سفارت آمريكا در تهران كودتاي نافرجام نوژه نيز پرداخته شده است .
در ادامه در جلد دوم بخش اول جنگ ايران و عراق به عنوان يك واقعه مهم در تاريخ انقلاب اسلامي كه مدت هشت سال انقلاب را درگير خودكرد مورد بررسي قرار گرفته است از آنجا كه فضاي اين جنگ نقش مهمي در تحولات دهه 60 ايفا كرد بررسي علل ابعاد و روند آن به صورت مستقل مطرح گرديده تا بعد از آشنايي با آن به بررسي تحولات عرصه هاي مختلف سياسي اقتصادي فرهنگي و اجتماعي در دهه 60 پرداخته شود.
در بخش دوم در جلد دوم به بررسي تحولات سالهاي 61 تا 68 يعني دوران نخست وزيري ميرحسين موسوي پرداخته شده است اين مقطع را به دلايل متعدد مي توان مقطع خاصي در تاريخ انقلاب قلمداد كرد زيرا ساختار قدرت براساس قانون اساسي مصوب سال 58 اداره مي گردد و امام خميني به عنوان رهبري انقلاب نقش مهمي در روند تحولات ايفا مي كند و در اين مقطع كشور درگير جنگ گسترده اي با عراق است و جنگ جهت گيريهاي سياسي اقتصادي فرهنگي و اجتماعي كشور بشدت تحت تاثير خود قرار داده است . در اين مقطع قوه مقننه و مجالس اول دوم و سوم شاهد مسائل مهمي مي باشند و به تدريج مواضع جريانات اسلامگرا در خصوص مسائل مختلف كشور شفافيت بيشتري پيدا مي كند كه اين امر زمينه بروز صف بنديهاي جديد فكري سياسي بين اسلامگرايان را موجب مي گردد.
در بخش سوم جلد دوم تحولات سياسي و اجتماعي سالهاي 68 تا 76 مورد بررسي قرار گرفته است پايان يافتن جنگ تغيير در قانون اساسي و افزايش قدرت رياست جمهوري رحلت امام خميني و جايگزيني آيت الله خامنه اي به عنوان رهبر جديد انقلاب و انتخاب آقاي هاشمي رفسنجاني به عنوان رئيس جمهور و جهت گيريهاي جديد در صحنه سياست خارجي اقتصاد و فرهنگ از جمله مسائل مهمي است كه اين مقطع را از مقطع پيشين مجزا مي كند كه در اين بخش اين مباحث مورد بررسي قرار مي گيرد.
در بخش نهايي در جلد دوم تحولات سالهاي 76 تا 80 بحث مي گردد انتخابات ششمين دوره رياست جمهوري در دوم خرداد 1376 نشان دهنده وضعيت جديدي در فضاي سياسي كشوربود و نشان مي داد كه تغييرات مهمي در لايه هاي دروني جامعه طي سالهاي گذشته و بعد از انقلاب ايجاد شده است كه افزايش جمعيت افزايش جوانان و زنان تحصيل كرده رشد مراكز دانشگاهي و آموزشي در كشور رشد شهرنشيني گسترش ارتباطات و افزايش نقش زنان و جوانان در عرصه سياسي كشور از جمله تغييراتي بود كه نياز به بازنگري سياستها و ايجاد اصلاحات مختلف در كشور را ايجاب مي كرد. انتخاب آقاي خاتمي به عنوان رئيس جمهور و گفتمان جديد مطرح شده از سوي ايشان مقطع تازه اي را به وجود آورد كه متفاوت از مقاطع پيشين بود. بررسي تحولات قوه مجريه مقننه قضائيه و جهت گيريهاي جديد سياسي فرهنگي و اقتصادي در اين مقطع در بخش هفتم تبيين شده و تلاش گرديده است تا تصويري از اين دوران را به خواننده منتقل نمايد.
در مجموع همان طور كه ذكر گرديد انقلاب بزرگ اسلامي در ايران به عنوان يكي از انقلابات بزرگ قرن و مردمي ترين انقلاب قرن نيازمند شناخت و تعميق جدي مي باشد. در داخل كشور هر چند آثار ارزشمند و مختلفي درباره تبيين اين انقلاب و چرايي رخداد آن منتشر گرديده است اما در مورد تحولات سياسي اجتماعي 23 ساله بعد از انقلاب پژوهشهاي جامعي وجود ندارد اين در حالي است كه شناخت تحولات اين سالها مي تواند زمينه را براي شناخت اين تجربه مهم و تاريخي فراهم آورد كه نتيجه آن شناخت ضعفها قوتها و عملكرد نيروهاي انقلابي است كه با عشق به آرماني مقدس تلاش نمودند تا بنايي باشكوه بسازند تا بتوانند چشمان منتظر را به خود جلب كند و بارقه اميد را در دل آنها شكوفا كند. اما در عمل اين انقلابيون با مشكلات متعدد مواجه شدند كه بررسي اين مشكلات ونگاهي آسيب شناسانه به آنها مي تواند دقت واقع گرايي و قوت بيشتري به حركت بالنده نيروهاي اسلامگرا بدهد.
اميد است اين اثر بتواند قدمي هر چند كوچك در اين راه باشد و بتواند زمينه را براي آشنايي بيشتر با انقلاب بزرگ اسلامي كه نتيجه رشادتها و پايمرديهاي مردان و زنان بزرگ اين كشور و آرمان بزرگ همه اصلاح طلبان مسلمان مي باشد را فراهم آورد. و مقدمه اي براي پژوهشهاي عميق تر و گسترده گردد.
وقوع انقلاب اسلامي يكي از مهم ترين مقاطع تاريخ ايران و مردمي ترين انقلاب قرن مي باشد و از اين نظر نيازمند شناخت دقيق و صحيح است