تلاش آمريكا براي كاستن از نفوذ روسيه در آسياي مركزي وقفقاز
اشاره :
آسياي مركزي و قفقاز بدليل دارا بودن منابع عظيم نفت و گاز و
موقعيت ژئواستراتژيك همواره مورد طمع بوده و براي آمريكائيها از
جايگاه فوق العاده مهم و ويژه اي برخورد دار است .حضور مستقيم
يا غير مستقيم در كشورهاي واقع در اين حوزه با هدف در اختيار
گرفتن منابع انرژي آن از يكطرف و تاثير گذاري بر ژئوپلتيك
منطقه از طرف ديگر همواره از روياهاي شيرين آمريكاييها بوده
است اما وجود پيمان هاي منطقه اي و نيز حضور قدرتمند روسيه
به عنوان وارث اتحاد شوروي
واشنگتن را از دسترسي به اين
هدف بازداشته و تا اندازه اي آن را با مشكل مواجه نموده است .
در مقابل نفوذ در كشورهاي مشترك المنافع (همسود) و فاصله
انداختن ميان آنها با روسيه از جمله استراتژي موفق آمريكاييها در
اين چارچوب محسوب مي گردد.تغيير حكومت در اوكراين ـ
گرجستان ـ قرقيزستان كه با حمايت همه جانبه غرب انجام شد
در كنار ايجاد پايگاه هاي نظامي در برخي ديگر از اين كشورها
نقطه
آغاز عملياتي شدن طرح هاي سلطه جويانه آمريكا در اين منطقه
به شمار مي رود.مطلب حاضر به بررسي تازه ترين حركت آمريكا
در گل آلود ساختن روابط ميان گرجستان و روسيه كه قطع كامل
آخرين رشته هاي ارتباط ميان دو كشور را دنبال مي كند
مي پردازد.
پس از بالا گرفتن بحران ميان مسكو و تفليس
روسيه اعلام كرد كه
تصميم اين كشور را مبني بر خروج نيروهاي بيشتر روسي از گرجستان به
حالت تعليق درآورده است .اين در حالي است كه روسيه به تدريج در حال
خارج كردن تجهيزات و نيروهايش از دو پايگاه نظامي در گرجستان بوده و
قرار است تا پايان سال 2008 (1387 ) پايگاه هاي خود را در گرجستان
تعطيل كند. توافق بر سر خروج نيروهاي روسيه از گرجستان سال گذشته پس
از مذاكرات ميان دو كشور صورت گرفت كه اين امر يك پيروزي براي
ميخائيل ساكاشويلي
رييس جمهور گرجستان به حساب آمد.
تنش ها ميان روسيه و گرجستان كه از زمان به قدرت رسيدن ميخاييل
ساكاشويلي در گرجستان در سال 2003 (1382 ) افزايش يافته
پس از
دستگيري چهار افسر نظامي روس به اتهام جاسوسي در گرجستان تشديد
شده است . به دنبال اين اقدام
روسيه سفيرش را از گرجستان فرا خواند و
برخي ديپلمات ها و خانواده هايشان را نيز از اين كشور خارج كرد و اعتراض
رسمي به سازمان ملل ارايه كرد.سرگئي لاوروف وزير دفاع روسيه
گرجستان
را به عنوان يك كشور « دزد » محكوم كرد.گرجستان نيز روسيه را به استقرار
مجدد سربازان بيشتري در نزديكي مرز مشتركشان متهم كرد.ساكاشويلي از
زمان پيروزي انقلاب « گل سرخ » متعهد شد تا اين كشور را از محوريت
روسيه خارج و كنترل استان هاي آبخازيا و اوستياي جنوبي را در اختيار
بگيرد و در سال 2008 (1378 ) به ناتو ملحق شود .
در اين بين آمريكا از روسيه و گرجستان خواسته است تا راه حل
ديپلماتيكي را براي اين مشاجرات بيابند و وزارت خارجه ي آمريكا
درخواست روسيه براي مطرح شدن اين مساله در شوراي امنيت را رد
كرد.در واقع هدف اصلي آمريكا اين است كه با استفاده از رهبراني چون
ساكاشويلي در آسياي مركزي و قفقاز نفوذ و قدرت روسيه را در اين منطقه
هرچه بيشتر كاهش دهد و از تبديل شدن مسكو به رقيبي سرسخت براي خود
در آينده اي نزديك جلوگيري نمايد.كاخ سفيد در سه سال اخير تلاش
دامنه دار و گسترده اي براي ايجاد و تقويت كانون هاي متمايل به غرب و
آمريكا و ضدروسي در جمهوري هاي شوروي سابق به عمل آورده است .
در زمان حاضر كانون هاي مشخص در اين راستا در منطقه ي قفقاز
جنوبي
آسياي مركزي و در كشورهاي شرق روسيه در حال شكل گيري
مي باشند.گذشته از وضعيتي كه آمريكا و اروپا در اوكراين
گرجستان و
قرقيزستان ايجاد كرده و اين كشورها را عملا از حوزه ي نفوذ روسيه خارج
ساختند اين روزها در بلاروس نيز توسط آنها همين هدف دنبال مي شود.در
برنامه ي آمريكا
كشورهاي گرجستان
آذربايجان و قزاقستان كانوني را
تشكيل خواهند داد كه هدف اصلي آن كاهش نفوذ روسيه در قفقاز و درياي
خزر است .
آمريكا پس از فروپاشي شوروي سابق توجه خود را به درياي خزر بيشتر
كرده و در سه سال اخير با كشيدن خط لوله ي نفت باكو به جيحان كه با هدف
اعطاي نقش بيشتر به اين دريا در تامين نفت بازار جهاني و رقابت با
خاورميانه صورت مي گيرد
تمركز بيشتري به فعاليت هايش داده است .از
سوي ديگر در بعد امنيتي با روي كار آمدن دولت ساكاشويلي
گرجستان
همكاري هاي خود را با ناتوگسترش داده است . ثمره ي اين افزايش همكاري
گرجستان با آمريكا در قالب نيروهاي ناتو اعزام نيروهاي نظامي تفليس
علاوه بر عراق به افغانستان نيز بوده است .اخيرا نيز تيمي از مربيان آمريكائي
وارد تفليس شدند تا مبادرت به اجراي يك برنامه ي نظامي 32 ميليون
دلاري مشترك بين آمريكا و گرجستان نمايند.
گرجستان يكي از كشورهايي است كه در ادامه امواج گسترش ناتو به
سمت شرق همواره مدنظر بوده و دولت تفليس نيز بسيار علاقه مند است كه
پس از اوكراين و احتمالا براي سال هاي 8 ـ2007 (7 ـ1386 ) به عضويت
اين سازمان درآيد . طي سال هاي 1994 (1373 ) به بعد
گرجستان در
ترتيبات و ساختارهاي فرعي ناتو همانند " طرح مشاركت براي صلح ناتو "
شركت كند.به ويژه اينكه دفتر نمايندگي ناتو در اين كشور فعال است واين
كشور در رزمايش هاي مشترك نيز حضور يافته است .
رويدادهاي اخير در گرجستان نشان مي دهد آمريكا درصدد ايجاد بلوك
جديدي در نزديكي مرزهاي روسيه و قرار دادن اين كشور در مقابل جامعه ي
كشورهاي همسود است . اين بلوك قرار است كشورهاي اوكراين
گرجستان
بلغارستان
روماني
مولداوي
اسلوواكي
مجارستان
چك
لهستان و سه
كشور حوزه ي بالتيك حضور داشته باشند.وظيفه ي اصلي اين بلوك اجراي
سياست هاي آمريكا در اين منطقه از جهان از جمله كمك به برقراري
حكومت هاي به اصطلاح دموكراتيك طرفدار واشنگتن در جامعه ي
كشورهاي همسود بويژه روسيه و بلاروس است .در راستاي سياست هاي
آمريكا براي دور كردن كشورهاي آسياي مركزي و قفقاز از روسيه بوده است
كه چندي پيش اوكراين و گرجستان اعلام كردند مساله ي خروج از جامعه
كشورهاي همسود يا مشترك المنافع را مورد بررسي قرار مي دهند.
جامعه ي كشورهاي همسود در سال 1991 ميلادي (1370 ) در پي
فروپاشي شوروي سابق تشكيل شد و در زمان حاضر روسيه
اوكراين
بلاروس
مولداوي
ارمنستان
گرجستان
آذربايجان
قزاقستان
تاجيكستان
ازبكستان
تركمنستان و قرقيزستان در آن عضويت دارند.اين
جامعه در طول عمر 15 ساله ي خود توانسته است شرايط لازم براي
همكاري هاي بين جمهوري هاي شوروي سابق را فراهم كند.مسكو از اين
جامعه براي تاثيرگذاري بر جمهوري هاي شوروي سابق و حفظ نفوذ خود در
اين كشورها استفاده مي كند و تلاش هاي خود را براي جلوگيري از نابودي آن
و در صورت امكان افزايش كارآيي ساختار آن با انجام اصلاحات لازم به
عمل مي آورد.
روسيه پس از اين كه گرجستان و اوكراين اعلام كردند خروج از جامعه ي
كشورهاي همسود را مورد بررسي قرار مي دهند اعلام كرد در صورت خروج
اين كشورها از اين جامعه تمام قراردادهايي كه با آنها در چارچوب آن بسته
شده مورد تجديد نظر قرار خواهد گرفت و هشدار داد كه اين مساله بويژه
براي گرجستان كه بخش عمده ي انرژي و نيروي برق مصرفي خود را از
روسيه تامين مي كند زيان آور خواهد بود.مسكو نگران آن است كه اقدامات
آمريكا
در آينده
امنيت مناطق سيبري و اورال روسيه را كه در آن مراكز
صنايع دفاعي متمركز شده اند مورد تهديد قرار دهد.به همين منظور
كرملين
توجه ويژه اي به تحركات واشنگتن در منطقه ي قفقاز معطوف مي كند.
نكته ي ديگري كه شايان ذكر است اين كه در حال حاضر يكي از تلاش هاي
جدي آمريكا براندازي حكومت الكساندر لوكاشنكو در بلاروس است .هدف
آمريكا از روي كار آوردن حكومت طرفدار خود در بلاروس
ايجاد يك سد
در برابر روسيه به منظور بستن راه ارتباط آن با اروپا است .اين سد كه از
كشورهاي بالتيك
اوكراين و گرجستان تشكيل يافته تنها در قسمت بلاروس
خلا دارد.
در چشم انداز چند سال آينده
برسر قدرت آمدن يك دولت غرب گرا در
بلاروس بعيد نيست و در آن صورت بلوك قدرتمند اروپاي شرقي در امتداد
مرزهاي غربي روسيه شكل خواهد گرفت كه بدون ترديد وضعيت
ژئوپليتيكي اين منطقه را به نفع غرب دگرگون مي كند.
ادغام گرجستان در ساختارهاي يورو آتلانتيكي و تقاضا براي عضويت در
ناتو و خروج از مدار روسيه
و دعوت از نيروهاي نظامي غربي براي حضور
در گرجستان و تخليه پايگاههاي نظامي روسيه از گرجستان
امنيت مرزهاي
جنوب غربي روسيه را در قفقاز بشدت آسيب پذير كرده است .به همين سبب
روسيه تاب از دست دادن متحد سنتي خود در قفقاز را ندارد و نمي خواهد
شاهد حضور نيروهاي غربي در كنار مرزهاي آسيب پذير خود در قفقاز
باشد.اهميت اين مرزها تا بدان حد براي روسيه حياتي است كه تا همين
اواخر پايگاههاي نظامي خود را در آخالكلاكي
تفليس
باتومي و سوخومي
حفظ كرده بود كه با مساعي دولت مركزي تفليس و فشار بر اصلان آباشيدزه
رهبر آجاريا با كمك متحدان اروپايي
ساكاشويلي موفق به بازگرداندن
آجاريا به زيرپرچم گرجستان شد و بساط حكومت منطقه اي آجاريا برچيده
شد.بنابراين پايگاه باتومي با فشاري كه از سوي غرب به روسيه وارد مي شد
بيش از آن قابل نگهداري براي روسيه نبود و ناگزير از ترك آن شد.پوشيده
نيست كه گرجستان با برچيدن اين پايگاهها مي خواهد حضور نظامي روسيه
در منطقه ي قفقاز را ضعيف ساخته و از سوي ديگر مسير ورود خود به ناتو
را هموار سازد.
اكنون با تخليه پايگاههاي وازياني (در تفليس ) و آخالكلاكي
روسيه جاي
پايي در گرجستان ندارد و تنها نقاط فشار بر گرجستان پايگاه سوخومي
است كه در دست حكومت جمهوري خودخوانده آبخازياست .اوستياي
جنوبي نيز كه از آغاز استقلال همراه با آبخازيا اعلام استقلال و جدايي از
گرجستان كرده است
نقاط بحراني و پاشنه آشيل گرجستان به شمار
مي روند. در هر دو منطقه
نيروهاي حافظ صلحي مستقر شده اند كه مورد
اعتراض دولت مركزي گرجستان است .بنابراين تغيير ساختار و تركيب شكل
اين نيروها و كم رنگ كردن نقش نيروهاي روسي مورد درخواست دولت
مركزي گرجستان است كه متحدان غربي گرجستان از اين تقاضا حمايت
مي كنند ولي روسيه بشدت به آن اعتراض دارد و حاضر نيست تغييري در
تركيب و تعداد و نيروهاي خود بدهد.از اين منظر گرجستان روسيه را به
هواداري از جدايي طلبان اوستياي جنوبي و آبخازيا متهم مي
كند.
بحران چچن نيز نقش مهمي در تخريب روابط گرجستان و روسيه داشته
است .از آنجا كه جمهوري خودمختار چچن با گرجستان هم مرز است
روسيه گرجستان را به همكاري با چچن ها و پناه دادن به آنها متهم كرده و در
برخي موارد جنگنده هاي روسي در تعقيب جدايي طلبان چچن حريم هوايي
گرجستان را نقض كرده اند كه مورد اعتراض رسمي دولت گرجستان قرار
گرفته است . در مقابل روسيه گرجستان را به آموزش داوطلبان چچني در دره
پانكيسي و دادن پايگاه به آنها متهم كرده است .
هدف اصلي آمريكا اين است كه با استفاده از رهبراني چون
ساكاشويلي رئيس جمهور گرجستان در آسياي مركزي و قفقاز نفوذ
و قدرت روسيه را در اين منطقه هرچه بيشتر كاهش دهد و از
تبديل شدن مسكو به رقيبي سرسخت
براي خود در آينده اي نزديك جلوگيري نمايد
كاخ سفيد در سه سال اخير تلاش دامنه دار و گسترده اي براي
ايجاد و تقويت كانون هاي متمايل به غرب و آمريكا و ضدروسي
در جمهوري هاي شوروي سابق به عمل آورده است
گذشته از وضعيتي كه آمريكا و اروپا در اوكراين
گرجستان و
قرقيزستان ايجاد كرده و اين كشورها را عملا از حوزه ي نفوذ
روسيه خارج ساختند اين روزها در بلاروس نيز توسط آنها
همين هدف دنبال مي شود
در برنامه ي آمريكا
كشورهاي گرجستان
آذربايجان و
قزاقستان كانوني را تشكيل خواهند داد كه هدف اصلي آن
كاهش نفوذ روسيه در قفقاز و درياي خزر است
رويدادهاي اخير در گرجستان نشان مي دهد آمريكا
درصدد ايجاد بلوك جديدي در نزديكي مرزهاي روسيه و قرار
دادن اين كشور در مقابل جامعه ي كشورهاي همسود است
در راستاي سياست هاي آمريكا براي دور كردن كشورهاي
آسياي مركزي و قفقاز از روسيه بوده است كه چندي پيش
اوكراين و گرجستان اعلام كردند مساله ي خروج از جامعه
كشورهاي همسود يا مشترك المنافع را مورد بررسي قرار
مي دهند
