مجيد زندي
با آنكه چند روز از آغاز سال تحصيلي دانشگاهي گذشته و به نوعي مسايل مربوط به قبولي در كنكور و پذيرفته شدن در دانشگاهها سپري شده دانشجويان پذيرش شده در دانشگاههاي دولتي فعاليت هاي خود را با دغدغه كمتري آغاز كرده اند اما در اين ميان دانشجويان دانشگاه آزاد با پرداخت شهريه هاي كلان آنهم در ابتداي راه تحصيلات عاليه متوجه راه سخت و پرسنگلاخ آينده پرداخت هزينه ها شده اند.
اگرچه اكنون حدود 85 درصد ازدانشجويان دانشگاههاي كشور از جمله در بخش هاي شبانه پيام نور دانشگاههاي علمي كاربردي نيمه متمركز و... به نوعي شهريه پرداخت مي كنند اما در يك هفته گذشته مشخص شده كه دانشگاه آزاد هنوز با قوائد وزارت علوم در مورد شهريه ها هماهنگ نيست و نگراني اين گروه از دانشجويان بيشتر از دانشگاههاي غيرانتفاعي ديگر است زيرا خط و نشان كشيدن مسئولان دانشگاه و اعلام دريافت علي الحساب هزينه ها نشاندهنده برنامه هاي عجيب آنها در آينده است .
در سال جاري با پذيرش 350 هزار دانشجوي جديد در دانشگاه آزاد اسلامي تمامي دانشجويان اين دانشگاه به يك ميليون و 300 هزار دانشجو رسيد كه مجبورند هزينه هاي تحصيل خود را بپردازند و دولت در اين زمينه هيچ كمكي هم به آنها نمي كند. حقيقتا وقتي كه به وضعيت دانشجويان دانشگاه آزاد مي نگريم متوجه تحمل مشكلات آنها مي شويم زيرا علاوه بر پرداخت هزينه هاي تحصيل سالانه بايد هزينه هاي تورم را نيز بپردازند هزينه هايي كه براي بسياري از دانشجويان دانشگاه آزاد ايجاد استرس مخصوص هزينه هاي تحصيلي ايجاد مي كند.
خوشبختانه مسئولان دانشگاه آزاد با انواع و اقسام تريبون ها مشكلات خود را مطرح مي سازند اما دانشجويان دانشگاه آزاد به عنوان بخشي از جمعيت دانشجويي كشور كه عمدتا از قشر متوسط و محروم جامعه هستند كه نتوانستند در دوران دانش آموزي از امكانات مناسب بهره مند شوند و به نوعي نتوانستند قبل از ورود به دانشگاه هزينه كنند اكنون مجبورند پس از ورود به مرحله تحصيلات عاليه هزينه هاي گزافي بپردازند. دانشجوياني كه نمي توانند اعتراض خود را به گوش مسئولان برسانند و عليرغم پرداخت شهريه در بسياري موارد به دلايل مسايل اجتماعي و خانوادگي صبر و سكوت پيشه مي كنند.
اگر چه در سال جاري دانشگاه آزاد شهريه ها را به صورت علي الحساب از دانشجويان دريافت كرد اما با اعلام رسمي مسئولان دانشگاه آزاد در شهريه سال جاري نيز افزايش قيمتي زير خط رسمي تورم جامعه از دانشجويان دريافت كرده اند.
از طرف ديگر عليرغم قول و قرارهاي دولت براي پرداخت وام قرض الحسنه شهريه ها پس از گذشت شش ماه از مصوبه دولت دراين زمينه هنوز اعتبار مخصوص اعطاي وام دانشجويي به دست دانشگاه آزاد هم نرسيده تا چه رسد به اينكه دانشجويان اين دانشگاه در ابتداي سال جديد تحصيلي از اين وام بهره مند شوند.
وقتي كه براي شنيدن درد دل دانشجويان دانشگاه آزاد به ميان آنها مي رويم پس زمينه همه صحبت ها درباره مشكلات دانشجويان به وضعيت شهريه ها بازمي گردد كه پس از آن ديگر مشكلات نظير گراني كتاب و هزينه هاي حمل و نقل و... را مطرح مي سازند.
نكته ديگر اينكه اين دانشجويان علاقه اي به معرفي و نام و نشان خود هم ندارند و به قول يكي از اين دانشجويان كه مي گفت « هم پول بدهيم و هم تهديد به اخراج شويم » آنها علاقه اي به معرفي خود نشان نمي دهند اما مشكلات آنها عمده مشكلات همه دانشجويان دانشگاه آزاد است .
مهدي ع كه در ترم اول رشته الهيات دانشگاه تهران مركز ثبت نام كرده و هر روز از يكي از شهرهاي اطراف تهران به اين مجتمع آموزشي مي آيد در گفت و گو با گزارشگر ما مي گويد : در ابتداي سال با 17 واحد حدود 450 هزار تومان شهريه پرداخت كردم اين پول را هم از پدرم گرفتم .
وي مي افزايد : شهر ما جزو مناطق محروم است و امكانات رفاهي دانش آموزان تهران را هم نداشتيم وا كنون نيز پس از پذيرش دراين دانشگاه و پرداخت اين حد شهريه از درس خواندن پشيمان شده ام چون هر چهار ماه بايد اين رقم و بيشتر شهريه پرداخت كنم .
وي مي گويد : فروردين امسال از طريق تلويزيون اعلام شده بود كه به دانشجويان دانشگاه آزاد وام قرض الحسنه مي دهند و ما هم از اينكه قرار است امسال به دانشجويان وام قرض الحسنه بابت شهريه پرداخت كنند راضي بوديم كه اكنون متوجه شدم از اين وام هنوز خبري نيست .
خانم سميه قزلباش دانشجوي كارشناسي ارشد اقليم شناسي نيز در گفت و گو با گزارشگر ما اعلام كرد كه در ترم جاري 900 هزار تومان بابت شهريه پرداخت كرده است .
وي درباره علل پذيرش چنين رقم كلاني براي تحصيل در يك دوره 4 ماهه مي افزايد : به هر حال به دلايلي چون موقعيتهاي فردي در جامعه تربيت صحيح فرزندان گرفتن شغل مناسب تر و.. هر ساله عده اي زيادي از جوانان در دانشگاههاي سراسري و آزاد شركت مي كنند. اما در اين ميان دانشجوياني كه وارد دانشگاه آزاد مي شوند تازه قدم به يك محيطي مي گذراند كه در آنجا بايد بسياري از مسائل را تجربه كنند و من نيز كه در دوره كارشناسي دانشگاه دولتي بودم امسال تازه با اين مساله مواجه شدم .
وي ادامه مي دهد : افزايش سرسام آور نرخ شهريه ها ناتواني دانشجويان از پرداخت هزينه ترمها و نبود ملاك و معيارهاي مشخصي در افزايش قيمت شهريه هاي ثابت و متغير به عنوان معضل جدي براي بسياري از دانشجويان دانشگاههاي آزاد است .
خانم قزلباش مي گويد : خوشبختانه من با بسياري از مشكلات دانشجويان دانشگاه آزاد بي خبرم زيرا جمع كثيري از دانشجويان با اشاره به اينكه براي تامين انواع هزينه هاي ناشي از شهريه . اجاره مسكن اياب وذهاب و... مجبور به ساعتها كار در طول روز هستند برايم بسيار عجيب است .
وي ادامه مي دهد : آيا واقعا مسئولان تاكنون از خود پرسيده اند كه دانشجويان هزينه سنگين شهريه ها را از كجا تامين مي كنند حتما نپرسيده اند چون در غير اين صورت هر سال بر ميزان آن نمي افزودند.
آقاي عليرضا ـ م دانشجو رشته فلسفه دانشگاه آزاد هم كه در ترم جاري 370 هزار تومان شهريه پرداخت كرده در اين باره مي گويد : وقتي مدرسه مي رفتيم هرگاه ابتداي سال معلم انشا وارد مي شد مي دانستيم اولين موضوع آن « علم بهتر است يا ثروت » و ما براي دلخوشي معلم و از سرناچاري يك صفحه از فضايل علم مي نوشتيم كه نمره اي بگيريم البته همان موقع هم اعتقاد قلبي ما اين نبود ولي حالا كه وارد اين دانشگاه شده ام خودم را سرزنش مي كنم و مي گويم : كاش از انشا صفر مي گرفتم ولي حرف دلم را مي نوشتم كه علم بهتر است به شرط آن كه ثروت داشته باشي تا بتواني علم را خريداري كني و درواقع علم بدون ثروت امكان پذير نيست . مخصوصا براي رشته هاي درسي ما كه خريد وفروش آن گرانتر است و عجيب اينكه اين مغازه دار بي انصاف يك كلام است وجاي هيچ چونه اي را هم نمي گذارد.
وي با اشاره به اينكه روزانه مجبور است بيش از 10 ساعت كار كند و بسياري از دروس خود را در بعدازظهرها آن هم در وضعيت روحي نامناسبي مي خواند مي افزايد : خستگي كار ديگر براي من رمقي نمي گذارد تا بنشينم و به حرف هاي استاد گوش دهم وگاهي هم سر كلاس چرت مي زنم وهميشه در اضطراب شهريه و هزينه هاي دانشجويي روزگار را سپري مي كنم .
به گفته دانشجويان افزايش نرخ شهريه ها درحالي صورت مي گيرد كه مسئولان دانشگاه آزاد توجه چنداني به كيفيت سرانه فضاي آموزشي كتابخانه آزمايشگاه خوابگاه و ساير احتياجات دانشجو از خود نشان نمي دهند.
آقاي محمد ـ ن دانشجوي رشته روانشناسي صنعتي سازمان كه اهل شيراز بوده و هم اكنون در تهران مشغول تحصيل است مي گويد : پدران و مادران ما از بسياري خوشيهاي خود مي گذرند و از گلوي ساير فرزندان خود مي زنند تا بتوانند شهريه هاي ما را بدهند كه ما هم نزد ديگران شرمنده نشويم و هم مشغول به تحصيل شويم و اين در حالي است كه هر سال به نرخ سال گذشته افسوس مي خوريم و مي گوييم كاش امسال مانند پارسال شهريه ها معين مي شد.
وي مي افزايد : ما نمي دانيم كي درس بخوانيم چون همه افكارمان متوجه گرفتاريها و سختيهايي است كه والدين ما براي ما و به خاطر ما تحمل مي كنند و شايد باور نكنيد اكثر شبها از اينكه در دانشگاه آزاد شركت كرديم عذاب وجدان مي گيريم .
آقاي محمد م يكي ديگر از دانشجويان دانشگاه آزاد رشته دامپزشكي كه در ترم جديد به يك ميليون و 100 هزار تومان براي شهريه ترم سوم پرداخته در اين باره مي گويد : دلم مي خواهد شما در روز تعيين انتخاب واحد بوديد و مي ديديد دانشجويان هر كدام مانند خريد كالا فيشهاي بانكي را تحويل مي دهند و مسئولين مربوطه به آنها با دادن كاغذ ساعتهاي فراگيري علم و دانش را مي فروشند و اين خريد وفروش از صبح تا پايان وقت اداري و يا به مدت چند روز ادامه دارد البته هيچ كس راضي نيست مگر عده معدودي كه ازوضعيت مالي خوبي برخوردارند و اكثر آنها مجبور به پرداخت اين هزينه ها مي باشند.
وي ادامه مي دهد : در كنار پرداخت اين همه هزينه ها متاسفانه كمبود فضاي آموزشي پذيرش بيش از حد دانشجويان فقدان اساتيد مجرب و كارآزموده نبود خوابگاههاي مناسب افت سطح كيفي آموزش و... از مشكلات اين دانشگاه مي باشد. و از آنجا كه جز فيش دانشجو به مساله ديگري توجهي نمي شود مشكلات سال به سال افزوده مي گردد. وي همچنين مي گويد : من دوسال است دانشجوي نمونه اي هستم و نمرات عالي گرفته ام وبا توجه به قولي كه به ما دانشجويان داده بودند كه هزينه ها را تخفيف دهند ولي هنوز چنين كاري در اين مورد انجام نشده وفقط وعده هاي توخالي مي دهند.
آقاي محمدحسين الف از دانشجويان دانشگاه آزاد واحد جنوب هم درباره وضعيت شهريه ها به گزارشگر ما مي گويد : افزايش نامتناسب شهريه ها نمونه اي از سياستهاي نادرستي است كه به راحتي مي توان آنرا در اقتصاد ضعيف خانواده هاي حقوق بگير مشاهده كرد. در حاليكه اين اقشار با انواع مشكلات اقتصادي دست و پنجه نرم مي كنند تحميل اين گونه هزينه هاي اضافي بر دوش آنها سنگين مي آيد و البته با هيچ گونه معياري قابل توجيه نيست .
وي مي افزايد : وقتي به اين مساله كلي تر مي نگريم مي بينيم هر چه دايره پذيرش دانشجو افزوده شود خانواده هاي بيشتري را با مشكلات اقتصادي درگير مي كنيم و وقتي دانشجو فارغ التحصيل شد بدون هيچ شغل و درآمدي كنار والدين خود مي نشيند وهر آن چه كه براي او هزينه كرده اند بي فايده و بي ثمر مي شود و در واقع تحمل اين همه مشكلات اقتصادي و پرداخت هزينه هاي سرسام آور براي آنها فايده اي نداشته وحتي از دادن آن پشيمان هم مي شوند.
خانم معصومه ـ چ سال آخر رشته ادبيات فارسي نيز در اين باره مي گويد : 4 سال است كه براي گذراندن هزينه دروس از خانواده ام قرض مي گيرم و تا به حال نتوانستم آن را بپردازم چون تا پس انداز مي كنم بايد براي ترم ديگر پرداخت كنم . وقتي درسم تمام شد شغلي كه ندارم و تنها وظيفه ام اين است كه چند سال ديگر به دادن قرضهايم اختصاص دهم كه البته اين را بايد از حقوق كم شوهرم بپردازم . بارها خود را مورد لعن و نفرين قرار دادم چون ناچارم به جاي تغذيه درست براي شوهر و فرزندم بايد آن را دو دستي تحويل مسئولين دانشگاه بدهم .
وي مي افزايد : براي جلوگيري از سو استفاده ها و سودجوئيها بايد به نحوه هزينه و درآمدها نظارت شود چرا كه مي دانيم جمع اين مبالغ از ارقام ميلياردي بالا مي رود و اين مساله ضرورت بازرسي را تشديد مي كند.
خانم فرشته ـ موسوي دانشجوي دانشگاه آزاد رشته هنر مي گويد : شايد يكي از دلايلي كه اين دانشگاه اسم خود را (آزاد) گذاشته اين باشد كه در مورد همه چيز آزاد است و هيچ قيد و بندي ندارد. مثلا در مورد مسائل و مشكلات خانواده ها آزاد است كه به آنها اصلا فكر نكند. در مورد هزينه ها آزاد است كه هر قدر مي خواهد افزايش دهد يا در مورد برگزاري آزمون تعداد دانشجو در يك كلاس و امكانات آنها مجاز است كه هر طور كه دوست دارد رفتار كند و در مورد هيچ مساله اي وابسته به قانون نباشد.
اين دانشجو مي افزايد : زمان تصميم گيري دررابطه با تغيير نحوه فعاليت دانشگاه آزاد فرارسيده تا بهره برداري مطلوبتري از نيروهايي كه در آينده براي تحصيل پا به اين محيط فرهنگي و علمي خواهند گذاشت به عمل آيد.

بهرحال ايجاد شرايط تحصيل براي جوانان كمترين كاري است كه مي توان انجام داد. ولي اين شرايط بايد با دانشجويان ومتقاضيان اين دانشگاه سازگار باشد. اگر قرار باشد دانشگاهي كه براي رفع مشكلات تحصيلي و كمك به آموزش عالي كشور تاسيس شده است تنها به پذيرش بي ضابطه دانشجو و دريافت شهريه هاي كلان اكتفا كند و از كنار ساير مسائل به راحتي بگذرد نه تنها مشكلي حل نخواهد شد بلكه در آينده نه چندان دور معضل بزرگتري را به بار خواهد آورد كه طي آنها انبوهي تحصيل كرده غير متخصص به خيل عظيم بيكاران خواهند پيوست .
آنچه كه مسلم است تعداد انتقادكنندگان بسيار است كه البته نگارش تمامي اين انتقادها از حوصله گزارش خارج است لذا اميد است مسئولان دانشگاه آزاد حداقل براي اين مورد (افزايش نرخ شهريه ها) پاسخ منطقي ارائه كنند تا دانشجويان با خوش بيني به كسب علم و دانش بپردازند و تا حد امكان از افزايش هزينه جلوگيري كنند و همچنين مسئولين بدانند كه مقاومت در برابر انتقادات و هشدارهاي سازنده وبي توجهي به آنها خسارتهايي به بار خواهد آورد كه شايد هرگز مجال جبران آن به دست نيايد.
البته هنوز وزارت فرهنگ و آموزش عالي با افزايش هزينه هاي دانشگاه آزادموافقت نكرده ولي با توجه به سابقه سالهاي قبل دانشگاه آزاد يقينا به بسياري از خواسته هاي خود خواهد رسيد; خواسته هايي كه بيش از همه مشكلات دانشجويان خود را افزايش مي دهد كه اميدواريم هيات امنا با درايت امسال را سال آغاز بهره وري بيشتر با امكانات موجود قلمدادكنند و از افزايش قيمت ها تا سرحد امكان جلوگيري نمايند. زيرا حداقل دانشجويان اين دانشگاه كه با كمك خانواده هاي آنها اگر چه به اجبار در آن ادامه تحصيل مي دهند اما آن را نماد اجحاف و دريافت شهريه هاي كلان در سطح تحصيل در كشورهاي اروپاي شرقي مي دانند كه مي توان اين ذهنيات را تا حدودي با برنامه ريزي عدالت محور اصلاح كرد.
اگرچه اكنون حدود 85 درصد از دانشجويان دانشگاههاي كشور از جمله در دانشگاههاي علمي و كاربردي پيام نور شبانه نيمه متمركز و... به نوعي شهريه پرداخت مي كنند اما در يك هفته گذشته مشخص شد كه دانشگاه آزاد با اعلام دريافت هاي علي الحساب در مورد شهريه ها نمي خواهد خود را با قوائد معمول هماهنگ كند و همين رويه باعث نگراني دانشجويان اين دانشگاه شده است
عليرغم قول دولت براي پرداخت وام قرض الحسنه شهريه ها پس از گذشت شش ماه از تصويب آن هنوز اعتبار مخصوص اعطاي وام دانشجويي به دانشگاهها نرسيده تا چه رسد به اينكه دانشجويان دانشگاههاي غير انتفاعي بتوانند در ابتداي سال تحصيلي از آن برخوردار شوند
يك دانشجوي دانشگاه آزاد : من سال دوم رشته دامپزشكي هستم كه يك ميليون و ...هزار تومان براي چهار ماه شهريه دانشگاه آزاد پرداخت كرده ام . كاش مسئولان روز تعيين انتخاب واحد بودند و مي ديدند كه چگونه دانشجويان مانند خريد كالا فيش هاي بانكي را تحويل مي دادند
يك دانشجوي دختر : دانشگاه آزاد در مورد همه چيز آزاد است و هيچ قيد و بندي ندارد زيرا در مورد برگزاري آزمون تعداد دانشجو در يك كلاس امكانات و ميزان دريافت شهريه و ساير ضوابط به هيچكس و هيچ نهادي تعهد ندارد