قسمت اول
اشاره : در اين مقاله سعي شده است تا با تبيين و تفصيل مساله دفاع و ضرورت آن در فرهنگهاي مختلف وبالاخص فرهنگ اسلامي به هشت سال دفاع مقدس و نقش محوري امام در هدايت و جهت دهي آن پرداخته شود. در مقدمه ضرورت مساله دفاع براي همه كشورها و همچنين ديدگاه امام نسبت به آن بيان مي شود. پس از مقدمه با مروري اجمالي بر تاريخ جنگ ونشان دادن تاثير فرماندهان لايق و شايسته در سرنوشت جنگ و هشت سال دفاع مقدس و نقش راهبردي و هدايت امام مي پردازيم .
چگونگي شروع جنگ به طور اجمال و تهديدات دشمنان بر عليه نظام و درايت و هوشمندي امام در خنثي سازي اهداف شوم دشمنان در مراحل بعدي ذكر مي شود. در ادامه به تفصيل اقدامات مهم امام در طول دفاع مقدس كه در سرنوشت جنگ تاثير بسزايي داشت اشاره خواهد شد.
جهاد و دفاع به عنوان دو مقوله تفكيك ناپذير در فرهنگ اسلامي امري الهي شمرده مي شود و خداوند دفاع از ارزشهاي اسلامي را بر همه مومنان واجب نموده است . دايره لطف خداوند آنقدر وسيع است كه تمام مردمي كه به دفاع از ناموس و شرف اسلامي خود مشغولند را تحت فرماندهي و لطف خويش مي خواند . (ولينصرن الله من نصره ).1
امام نيز تاكيد زيادي بر دفاع داشته و آن را واجبي همگاني تلقي مي كند : « جهاد في سبيل الله در راس تمام احكام است كه آن حافظ اصول است كه در صورت قصور از جهاد منتظر عواقب آن باشيد. از ذلت و اسارت و بر باد رفتن ارزشهاي اسلامي و انساني و نيز از همان چيزها كه خوف آن را داشتيد از قتل عام صغير و كبير و اسارت ازواج و عشيره و بديهي است كه همه اينها پيامد ترك جهاد خصوصا جهاد دفاعي است .2. بعد از برقراري هر حكومت اسلامي مهمترين مساله براي تحقق آرمانهاي آن حكومت مساله حفظ حكومت مي باشد كه در سايه برقراري امنيت در سرتاسر كشور است . براي كسب اين مهم علاوه بر برقراري امنيت نياز به سيستم دفاعي نيرومندي همراه با مديريت صحيح كه هم عملا توانايي مقابله با تهاجمات را داشته باشد و هم به عنوان اهرمي بازدارنده در جهت دفاع از حدود و كيان اسلامي به كار رود احساس مي شود.
دفاع مقدس ونقش امام (ره ) در مديريت و هدايت آن
تجربه ثابت كرده است كه با به صدا در آمدن طبلها و ناقوسهاي جنگ سرنوشت آن را مديريت و استعداد بالا و فكورانه رهبران و همچنين فرماندهان نظامي رقم مي زند. در اكثر نبردها چه نبردهاي اساطيري و چه نبردهاي مدرن امروزي آنچه به مدت طولاني بر اذهان باقي مي ماند توانايي فكري بالا و هوش سرشار سلاطين و فرماندهان در بدست گرفتن افسار جنگ و كنترل آن به نفع خود مي باشد.
اين مساله در هنگام دفاع در مقابل دشمن بسيار ملموس مي باشد. براي مثال كشورهايي را در نظر بگيريم كه باوجود توان نظامي كم با رهبري مقتدرانه فرماندهان اين نقيصه را بر طرف كرده اند. يكي از اين نمونه ها هشت سال دفاع مقدس به رهبري امام خميني (ره ) مي باشد. همانطور كه مشخص است كشور ما ايران در اكثر جنگهاي داخلي و خارجي فراز و نشيب هاي فراواني را پشت سر گذاشته است و بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ناخواسته در جنگي نابرابر كه از سوي كشور ديگري آغاز گشته بود وارد شد. در اين دوران شاهد تهاجمات وسيع كشور عراق بوديم كه از سوي فردي رواني با افكار شيطاني و باحمايت تمام و كمال ابرقدرتهاي زمان ترتيب داده شده بود. اين ابرقدرتها كشورهايي بودند كه نمي توانستند انقلاب اسلامي به رهبري امام خميني (ره ) كه به عنوان هادي و رهنمايي براي افكار گيج و سرگردان آن زمان بود و در سلطه ايسم ها دست و پا مي زد را تحمل كنند. و به زعم اينكه ايران دچار صدمات بسياري در پيكره ارتش شده است و با اندك فشاري در هم مي شكند به تحريك صدام پرداختند. امام خميني (ره ) كه از اين خطر آگاه گشته بود لزوم دفاع در برابر دشمن را امري واجب برشمرد و تمام اقشار جامعه اعم از مردم ارتش شهرباني ژاندارمري و سپاه را به دفاع از كيان اسلامي ايران دعوت كرد.
ابرقدرتهاي زمان كه اسلام را تهديدي براي منافع خود مي ديدند بر آن شدند تا كشوري كه تا چند سال قبل مطلقا تابع اوامرشان بود را از ميان بردارند. كشوري كه با رهبري امام خميني (ره ) دفاع از مسلمانان و مظلومان جهان و دفع فتنه هاي ناپاك دشمنان را در برنامه خود داشت .
امام خميني (ره ) در اين باب مي فرمايد : « .. آنكه فرمان داده است به همه ما خداست . فرمانده همه خداست . اوست كه دفاع را واجب كرده است براي رفع فتنه مقاتله را واجب كرده است امر كرده است و اوست كه فرمانده كل قواست ... » 3.
ابرقدرتها نيز بعد از اينكه دريافتند نظامهاي تاريك و مه گرفته شان در غرب و شرق به چالش كشيده شده است چنگالهاي خود را براي نابودي ايران از زمين و هوا گشودند.
با اين تفاسير مقدس بودن و الهي بودن اين دفاع كه براي پاسداري از حرمت اسلام و قران بود بر همگان روشن مي شود. همانطور كه امام خميني (ره ) فرمود : « جنگ ما جنگ ايمان و رذالت بود و اين جنگ از آدم تا ختم زندگي وجود دارد » .4 و در جاي ديگر مي فرمايند : جنگ ما جنگ حق و باطل است و تمام شدني نيست » .5
ابرقدرتها از هيچ تلاشي براي نابودي انقلاب اسلامي نوپا دراين كشور فروگذار نكردند غافل از اين كه پيروزي واقعي زاييده فرهنگ ناب اسلامي است و هر كه با اسلام است پيروز است . متعاقب آن در دفاع هشت ساله ايران ملت مسلمان ايران چنان ضربه سختي بر پيكره آنان وارد نمودكه هنوز هم در بسياري از محافل سياسي و نظامي مورد بحث واقع مي شود. و لازم است در اينجا به اقدامات هوشمندانه و فكورانه امام خميني (ره ) در طول هشت سال دفاع مقدس و نهايتا پيروزي ملت ايران در دفاع از حدود و آرمانهاي اسلامي بپردازيم .
1 ـ توكل نمودن بر خدا و جلوگيري از رخنه ترس در ميان مردم و نيروهاي مسلح امام از همان ابتداي جنگ نداي الهي بودن و فطري بودن دفاع در برابر دشمن اسلام را سر داد و نيروهاي مسلح و مردم را به سمت خدا متوجه ساخت چرا كه دفاع فقط در سايه الطاف ايزد منان در برابر مستكبرين كه تا دندان مسلح شده بودند ممكن بود. امام (ره ) در قسمتي از سخنان خويش مي فرمايند : ... و من با كمال تواضع از اين مدافعان پيروز مي خواهم كه هيچگاه از نصرت حق و توكل بر خداي بزرگ غافل نباشند ... » .6 و همچنين « ... اگر با هم باشيد خداي تبارك و تعالي نصرت مي كند شما را. همه با هم براي اين باشيد كه اسلام را تقويت كنيد و اسلام را به جاهاي ديگر برسانيد و اين نصرت خداست و خدا وعده كرده است كه اگر نصرت كنيد من هم نصرت مي كنم ... » 7
همچنين امام روحيه شجاعت در ميان قواي مسلح را مي ستايد و تهديدات دشمن كه به منظور تضعيف روحيه انجام مي شد را خنثي نموده و نترس بودن و دليري را از ويژگيهاي مومن واقعي مي داند. » ... مطمئن باشيد كه از قدرتها كاري ساخته نيست شما جنود خدا هستيد و پيروزيد آنهايي كه در ابتدا حركتشان را شروع كردند با طمانينه قلبي شروع كردند و از هيچ نترسيدند ... » 8
2 ـ لزوم دفاع در برابر دشمن براي همه اقشار مردم
از ديدگاه امام خميني (ره ) دفاع در برابر دشمن امري واجب محسوب مي شود. امام همه اقشار و گروهها از پير و جوان زن و مرد همه را به دفاع از شرافت و كيان كشور اسلامي خويش فرا مي خواند و با اعلام نمودن آن به عنوان تكليف الهي اهميت آنرا به طور قابل ملاحظه اي افزايش مي دهد. امام به حق مردم را از نيرنگ دشمن براي نابودي گوهر اسلام كه در صدف انقلاب محافظت مي شد مطلع ساخت و دفاع از كشور و انقلاب را دفاع از اسلام معرفي نمود.

بخش پاياني ث حسن طاهردل
پيروزي نهايي فرجام پايداري
تحليل تاريخي دفاع مقدس و حتي خاطره نويسي اين رخداد عظيم تاريخ ايران كه از نظر ماهيت و محتوا جدا از مجموعه انقلاب كبير و شكوهمند اسلامي نيست قطعا نياز به پژوهش ژرف دقت نظر و حوصله و صرف وقت و هزينه بسياري دارد كه بدون ترديد اين سطور اندك چون قطره اي در برابر درياست .
اما يك نكته را نبايد از نظر دور داشت و آن حماسه پايداري يك ملت تحت رهبري يك مرد الهي است . نگاهي منصفانه به تاريخ ايران به ويژه در يكي دو قرن اخير گوياي اين واقعيت تلخ است كه تهاجم دشمنان به كشورمان ـ به ويژه در زماني كه قدرت هاي منطقه اي و جهاني آن را هدايت كرده اند ـ همواره مترادف با از دست دادن بخشي از سرزمين ها بود. عهدنامه هاي گلستان و تركمانچاي نمونه هاي روشني از اين مدعاست .
اما در جريان هشت سال دفاع مقدس نه تنها كليه سرزمين هاي اشغالي با قدرت رزمندگان جان بر كف اسلام باز پس گرفته شد و نه تنها ملت ايران با كمترين تجهيزات و ابزار نظامي در برابر دشمن مهاجمي ايستاد كه علاوه بر ابرقدرت آمريكا از سوي بسياري از كشورهاي غربي و حتي ابرقدرت شرق (شوروي سابق ) پشتيباني نظامي مي شد و علاوه بر آن دلارهاي نفتي كشورهاي مرتجع عرب آن را مورد حمايت مالي قرار مي داد بلكه فرجام جنگ نيز با اثبات حقانيت ملت مظلوم اما با صلابت ايران خاتمه يافت .
اينك كه هنوز يادگارهاي زنده سال هاي دفاع مقدس اعم از رزمندگان و جانبازان و فرماندهان و سياستمداران آن دوران در ميان ما هستند بايد نسل جوان و نوجوان به دور از شائبه هاي سياسي و مصادره به مقصود و اختلاف سليقه هاي جناحي با واقعيت هاي حماسه يك ملت خداجو تحت رهبري مردي از سلاله پاك پيامبر اسلام (ص ) و متكي به احكام ديني آشنا شود.
متاسفانه گاه مشاهده مي شود كه برخي به دليل اينكه از فلان شخصيت تكدر خاطر دارند و يا با فلان جناح سياسي در سليقه متفاوتند خواسته يا ناخواسته رخدادهاي دفاع مقدس را زير سوال مي برند يا نسبت به برخي از پيروزي هاي كسب شده كه در زمان خود و با توجه به فضاي آن زمان بايد مورد تحليل قرار گيرد بي مهري مي ورزند و غيرمنصفانه با آن مواجه مي شوند. چنين مواجهه ها و اظهارنظرهاي غيرمسوولانه اي قطعا جفا به يك ملت بزرگ است كه با انگيزه الهي به ميدان آمد و هر چه داشت در طبق اخلاص قرار داد.
نكته ديگر پاس داشتن تجربيات آن سال ها و تلاش در تدوين و منظم كردن تصميمات و برنامه هاي آن زمان در ابعاد مختلف نظامي سياسي اقتصادي و.... و سرانجام تجزيه و تحليل عادلانه و منصفانه آن هاست به نحوي كه به واقع « گذشته چراغ راه آينده » باشد.
مخلص كلام تاريخ هشت سال دفاع مقدس مقطعي از تاريخ عظيم و شكوهمند انقلاب اسلامي است و هرگونه بي مهري و بي اعتنايي به آن مقطع شامل اصل حركت نيز خواهد شد. چنين مباد.
پاورقي ها :
(1 ) رجوع شود به استاد شهيد مرتضي مطهري ـ انسان و ايمان ـ انتشارت صدرا
(2 ) قرآن كريم ـ سوره محمد(ص ) مفاد آيه 7 : « اي كسانيكه ايمان آورده ايد اگر خدا را ياري كنيد خدا نيز شما را ياري خواهد كرد و شما را ثابت قدم نگاه خواهد داشت . »
(3 ) از ديدگاه كارشناسان نظامي هشت سال دفاع مقدس داراي مقاطع و مراحل مختلفي بود كه هر يك از مقاطع و مراحل داراي ويژگي ها و مختصات خاص خود است و قابل بررسي و تحليل كه علاقمندان مي توانند به مراجع و منابع مربوطه رجوع نمايند.