« معارف قرآن در الميزان » نام كتابي است كه به كوشش سيد مهدي
امين تنظيم گرديده و توسط سازمان تبليغات اسلامي منتشر شده است .
اين كتاب با دقت تمام معارف مختلف قرآن كريم را كه در تفسير الميزان
شرح و تبيين يافته است انتخاب و تلخيص كرده و با يك طبقه بندي
ارزشمند موضوعي
شيفتگان فرهنگ و معارف قرآني را براي دست يابي
سريع به آن
ياري و مساعدت نموده است . تنظيم كننده اين معارف غني
در مقدمه اي كه بر جلد اول و دوم اين كتاب نگاشته است درباره اين اثر
كه در حكم كتاب « مرجع » براي آشنايي با فرهنگ و معارف قرآني است
چنين مي نويسد :
موقعيت جهاني و شور انقلابي اسلام در جهان امروز
نيازي را در
توده هاي محروم و مستضعف ايجاد كرده كه علاوه بر شعارهاي بنيادي و
اصولي
طالب شرح معارف قرآني و زيربنائي هستند
كه اگر اين جاي
خالي سريعا پر نشود شياطين جهاني استكبار و مزدبگيران آنان را به اين
طمع خواهد انداخت كه افكار و ساخته هاي مسخ شده و شيطاني را به
خورد جامعه ناآگاه جهاني و مسلمانان دورافتاده از اصل بدهند
و به
تلاش خود براي به زنجير كشيدن ذهن آنان شتاب بخشند
تا صباحي
بيش منافع خود را از عصاره مغز ملتهاي مستضعف فكري تامين نمايند.
با توجه به اين كه مجموعه اي خلاصه كه بتواند به صورت يك
كتاب مرجع و در قالبي ساده و مناسب فهم اكثريت افراد جامعه
اسلامي
« معارف قرآن » را بشناساند
كمتر در دسترس بوده است
پس
از انتشار « تفسير الميزان » و شرح و بسط معارف قرآن به صورت بسيار
تازه در آن
در واقع
پاسخ بسياري از سوالات فكري جامعه مسلمان (و
غيرمسلمان ) داده شده و خواننده را با معارف مكتب خود آشنا كرد
لكن
ضرورتي را كه مولف ديد
اين بود كه اين معارف خلاصه شود و با يك
طبقه بندي خاص (براساس انتخاب اصل مطلب ) تنظيم شود تا نشر اين
معارف را آسان و عمومي سازد
و خواننده به صورت يك كتاب مرجع
بدان رجوع كند و معارف قرآن كريم را بطور مستقيم دريافت نمايد. (و
اگر يك غيرمسلمان هم از يك مسلمان بپرسد كه دين تو چه مي گويد
سريعا به اين فرهنگ مراجعه كند و پاسخ لازم را در هر مورد و موضوع
بدهد و مطمئن باشد كه در واقع پاسخ را از زبان استاد و فيلسوف بزرگ
اسلام « علامه فقيد طباطبائي » مفسر صاحب صلاحيت قرآن مي دهد نه
خودش .)
انتخاب مطالب
مطالب اين مجموعه كه شامل چندين مجله خواهد بود بطور
موضوعي انتخاب و تنظيم گرديده است
كه در انتخاب فصول آن روال
منطقي و حركتهاي تاريخي بشرح زير ملحوظ است :
معارف قرآن در شناخت خدا ـ شامل معارفي از توحيد
امر و خلق
تدبير و تقدير
قضا و سنتهاي الهي
امتحان و آزمايشهاي
الهي .
معارف قرآن در شناخت جهان و نظام آفرينش ـ شامل معارفي از
آغاز آفرينش آسمانها و زمين و پايان دنيا
ستارگان و ماه و خورشيد
همچنين شرح آيات الهي در طبيعت و عوامل حيات .
آفرينش انسان و موجودات قبل از انسان ـ شامل شناختي از
ملائكه
جن
شيطان
آفرينش انسان و نظام هستي او.
فطرت انسان ـ شامل برنامه هاي اوليه فطري و تكويني الهي براي
جريان اعمال
ادراكات
و هدايت انسان و جوامع انساني .
تاريخ انسان و جريان مدنيت و اديان الهي ـ شامل جريانهاي
تاريخي از آفرينش انسان تا ظهور اسلام .
اسلام
حركت نهايي و وراثت زمين ـ شامل جريان ظهور آخرين
پيامبر الهي و پيام او.
تمدن و قوانين جامعه صالح و موعود اسلامي ـ شامل تعليمات
روحاني
اجتماعي
اقتصادي
سياسي و نظامي اسلام .
اصول تربيت و خانواده اسلامي ـ شامل قوانين تربيتي و دستورات
زندگي خانوادگي اسلام .
مراحل بعدي حيات تا لقاالله ـ شامل شناختي از مرگ
برزخ
قيامت
دوزخ
بهشت
و بازگشت به الله .
مشخصات مطالب اين جلد :
اين جلد داراي 447 عنوان معارف و مطالب اخذ شده از معارف و
آيات الهي قرآن كريم است .
تعداد عناويني كه پيش بيني مي شود در مجموع به آن دست يابيم
متجاوز از پنج هزار عنوان تخمين زده مي شود.
بديهي است اين مجلدات شامل تمامي جزئيات سوره ها و آيات
الهي قرآن نمي شود
بلكه سعي شده مطالبي انتخاب شود كه در تفسير
آيات و مفاهيم قرآني
علامه بزرگوار به شرح و بسط و تفهيم پرداخته
است .
مي دانيم كه روش آن بزرگوار در تفسير مطالب قرآن در بادي امر
مستند به خود قرآن بوده
بدين معني كه مفهوم آيه اي را به كمك آيات
ديگر بيان كرده است و براي كشف مفاهيم از گنجينه غني مطالعات خود
از احاديث و روايات و فلسفه و تفاسير پيشين و ساير دانشها
و
مخصوصا از بينش خدادادي و الهام گونه خود بهره برده
است .
اصول اين مطالب با توضيح و تفصيل در « الميزان » موجود است كه
خواننده مي تواند براي پي گيري آنها به خود الميزان رجوع نمايد. براي
اين منظور مستند هر مطلب با ذكر شماره مجلد و صفحه مربوطه و آيه
مورد بحث در اول هر مطلب قيد گرديده است . (در تهيه اين مطالب
ترجمه فارسي چهل جلدي الميزان مورد استفاده قرار گرفته است .)
در انشا مطالب دخالتي از طرف مولف بعمل نيامده است
بلكه
فقط وظيفه مولف انتخاب اصل معارف بوده است و سعي شده كه
توضيحات و استدلالها و مباحث بين مفسرين كمتر نقل شود.
علي رغم اين كه تحت عناوين مختلف مطالب متفاوتي نقل شده
است
گاهي در محتواي مطالب تشابه تكرارگونه به نظر مي رسد
لكن هر
كدام در باطن خود داراي موضوع و محتواي مستقل هستند و به گونه اي
نيستند كه مانع نقل اين موارد شده باشند.
در انتخاب عناوين و تيترها حداكثر سعي به عمل آمده تا عبارات و
كلمات از خود متن برگزيده شود و بدين وسيله اصل امانت رعايت شود.
در موارد نادر از عبارات و عناويني كه شمول چند جانبه لازم داشته
خارج از متن انتخاب شده است . در هر صورت سعي شده
عناويني به
كار رود كه
حتي در اغلب موارد
بدون مراجعه به متن نيز آگاهي لازم از
معارف مورد نظر به خواننده القا شود.
در مورد آيات مذكور در متن
هر جا كه لازم و در فهم موضوع موثر
بوده
ترجمه فارسي آيات قيد شده است . در بقيه موارد كه رسايي و
مشهور بودن آيات چنان بوده كه ضرورتي بر قيد ترجمه فارسي در متن
نداشته برگردان فارسي آنها در متن نيامده است .
سطح مطالب از لحاظ استعداد و ظرفيت خواننده همانگونه كه
سبك استاد علامه بوده
ساده و دور از پيچيدگيهاي متداول در مسائل
علمي و مطالب فلسفي سنتي است
لكن لزوم حداقل آگاهي قبلي از
اصطلاحات متداول در برخي موارد ضروري است
زيرا در هر صورت
اين كتاب داراي علوم متنوع و دانش هم جانبه قرآن كريم است . با اين
وجود موضوعات مختلف جدا از هم
طبقه بندي شده اند تا خواننده از
هر طبقه كه باشد در فراخور ذوق و رشته علمي خود بتواند از اين
مجموعه دانش آسماني بهره بگيرد.
توضيح لازم در مقدمه جلد دوم
درباره جلد دوم و نحوه تهيه مطالب آن لازم است نكاتي قبل از
آغاز مطالعه
روشن شود.
جلد اول داراي 447 عنوان معارف و مطالب اخذ شده از معارف و
آيات الهي قرآن كريم بود.
و اين مجلد داراي 207 عنوان معارف قرآني درباره مبدا
حيات
دوام هستي
و پايان نظام موجود مي باشد.
در قرآن مجيد به عنوان كتاب هدايت
در هر مورد كه براي هدايت و
متوجه ساختن ذهن بشر لازم بوده مطالبي درباره نظام آفرينش اين
جهان طبيعي
به مقداري كه هدف و موضوع ايجاب نموده
گنجانيده
شده است .
اهميت آنچه محتواي آيات مزبور داراست در اين است كه اين كلام
به عنوان تئوري يا نظريه يك دانشمند علمي جامعه بشري نيست
بلكه
بيان حقايق بوسيله خالق و سازنده اين نظام مي باشد اين حقايق به
عنوان اساس و پايه واقعيت هاي موجود مورد قبول ما هستند بدون
كوچكترين تصور خطا در آن .
بيان تفسيري اين مطالب براي انساني كه به پهناي عظيم خلقت
احاطه ندارد بسيار دشوار است
زيرا خود قرآن كريم آنها را به عنوان
بيان مشابه يا به صورت مثال آشنا به ذهن انساني تبيين كرده است .
دانشمند فقيد علامه طباطبايي (اعلي الله مقامه ) در تفسير الميزان
بيان و سبك خاصي را در تفسير و شرح اين آيات و مطالب بكار برده
است .
روش استاد علامه چنين بوده است كه نخست معني و مفهوم كلمه با
كلمات « كليدي » آيات مربوط به خلقت جهان و نظام هستي را از لحاظ
لغت شناسي و مفهوم يابي در جامعه عرب صدر اسلام يا از فرهنگها و
تفاسير معتبر موجود روشن مي سازد.
سپس مراد از آيات را با توجه به متشابه يا مثال بودن بيا نيك پديده
و غيرقابل درك و ملموس بودن آن براي بشر امروز
در نقش يك
تحليل گر بيان هاي متشابه گويا مي گرداند
البته نه در نقش يك دانشمند
رياضي يا نجوم
و نه در نقش اثباتگر آيات الهي با تئوريهاي علمي .
مثلا وقتي قرآن كريم خلقت اوليه آسمان را از « دخان » مي داند
علامه سعي مي كند مفهوم « دخان » را براي ما روشن سازد. وقتي فهميدم
كه معني دخان « دود » است تازه به اين واقعيت آگاه مي شويم كه اين يك
مثال يا بيان متشابه است به ترتيبي كه فقط مشابه آن پديده واقعي اين
مفهوم ذهني است كه براي ما قابل درك و فهم است نه اينكه جنس آن
دود ايجاد كنده آسمان همان دود آتش است كه در ذهن ما نقش دارد.
با روشن ساختن مفهوم آيات
ادامه مطالعه را به صورت علمي به
دانشمندان طبيعي يا اخترشناساني مي سپارد كه تئوريهاي خود را با
كشفيات جديد علمي بيان كنند
همچنانكه در اخترشناسي پايه در
مبحث انبساط جهان و توسعه و گريز دائمي كهكشانها مي خوانيم :
« .... جهان به صورت توده اي از گاز با چگالي و دماي بسيار زياد
بوده است . اين گوي آتشين منفجر شده و جهان كنوني را پديد آورده
است . اخترشناسان اين نقطه آغاز را انفجار بزرگ
مي نامند. »
(اخترشناسي پايه
ترجمه توفيق حيدرزاده
ص 191 )
اين طرز تحليل و تفسير خاص علامه فقيد در الميزان
يعني روشن
ساختن مفاهيم وجود در آيه يا كلمه
و باز كردن راه براي مطالعه و تفكر
در جنبه هاي علمي آن به دانشمندان علوم
كمك بزرگي بوده به صاحبان
دانش هاي مختلف انساني كه بتواند با نظرها و ديدگاههاي متفاوت به
آيات الهي نگاه كنند و با درك ظرايف معارف قرآن مجيد
حقايق آن را
آيه محكم علمي براي گسترش فرهنگ بشري قرار دهند.
« معارف قرآن در الميزان » كتابي است كه با دقت تمام
معارف مختلف قرآن كريم را كه در تفسيرالميزان شرح و
تبيين يافته است انتخاب و تلخيص كرده و با يك طبقه بندي
ارزشمند موضوعي
شيفتگان فرهنگ ومعارف قرآني را
براي دست يابي سريع به آن
ياري و مساعدت نموده است
*****
مذمت پرخوري
|
حضرت علي (ع ) :
پيامبر خدا(ص ) روي زمين (بدون فرش ) مي نشست و غذا مي خورد
باتواضع چون بندگان جلوس مي كرد
بادست مبارك خود كفش و لباسش را
وصله مي زد و بر مركب برهنه سوار مي شد.
خوشا به حال كسي كه ملازم خانه خود باشد و قوت خود را بخورد و به
اطاعت پروردگارش مشغول باشد.
از سختي و مشكلات آن است كه مردي چيزي را كه نمي خورد جمع
مي كند
و آنچه را كه در آن ساكن نمي شود
بنا مي نهد. سپس به سوي خدا
مي رود در حالي كه نه مالي به همراه دارد و نه خانه اي .
همراه هر جرعه آبي (از زندگي ) گلوگير شدني است و باهر لقمه اي
استخواني .
اگر انسان در سيري افراط و زياده روي كند
پرخوري او را به زحمت
خواهد انداخت .
خوراكت راكم كن بيماريت كم مي شود
سخنت راكوتاه كن ازنكوهش ايمن
باش .
كم خوراكي
بسياري از بيماريهاي جسم را جلوگيري مي كند.
كم خوردن
از پاكدامني و زيادخوردن از اسراف است .
هر كه خوراكش كم شود
رنجهايش كم خواهد شد.
سيري هميشگي انواع دردها را سبب مي شود.
مانند زنبور عسل باش وقتي مي خورد
چيز پاكيزه مي خورد و هنگامي كه
مي نهد چيز پاكيزه (يعني شهد و عسل ) مي نهد
وقتي برچوبي مي نشيند آن
را (هيچ گاه ) نمي شكند.
پرخوري
از آزمندي بسيار و آزمندي
بدترين عيبهاست .
خور و خواب بسيار
نفس را تباه و ضرر و زيان راجلب مي كند.
برشما باد
دوري از پرخوري
زيرا آن دل را سخت و شخص را در نماز
كسل و تن را به تباهي مي كشاند.
از پرخوري دوري كن
پس هركس زياد بخورد مريضي اش زياد و عقلش
تباه گردد.
دشمن ترين بندگان نزد خداي سبحان
كسي است كه همتش خوردن و
شهوت باشد.
| |