اميدهاي تازه براي كاهش مصرف سيگارر در كشور
مجيد زندي
در جامعه ما بعضا با افرادي مواجه مي شويم كه همانند
كاميون هاي ديزلي دود مي كنند! يعني هر وقت در جايي كه آنها
نشسته اند و مشغول كشيدن سيگار هستند دود وسيعي فضاي
محيط را مي پوشاند كه از دور پيداست و يا در مجلسي كه
تعدادي افراد سيگاري در آن باشند جز دود و سياهي نشانه
ديگري قابل ديدن نيست .
خوشبختانه در سالهاي اخير فرهنگ مصرف سيگار در
مجالس و مجامع عمومي خصوصا مساجد
حسينيه ها و
اتوبوس ها بهبود يافته و حتي سيگاريها هم با قبح مصرف سيگار
در اين اماكن و محيط ها آشنا شده اند كه اين حركت خود باعث
زنده شدن اميدي تازه در كشور است كه مي تواند ادامه و آينده
خوشي داشته باشد.
اما اين نگراني همچنان وجود دارد چرا كه برخي آمارها
شمار سيگاريهاي كشور را 10 ميليون نفر اعلام مي كنند يعني از
هر 7 ايراني يك نفر به مصرف دخانيات (سيگار
قليان
پيپ )
معتاد است .
تلفات انساني ناشي از مصرف دخانيات هم در كشور ما در
مرز خطرناكي قرار دارد زيرا به طور ميانگين هر 8 دقيقه يك
ايراني به واسطه بيماريهاي ناشي از مصرف سيگار جان خود را
از دست مي دهد.
مجلس شوراي اسلامي اخيرا پس از اعمال نظر شوراي
نگهبان طرح جامع كنترل و مبارزه ملي با دخانيات را تصويب
كرد كه گام بسيار مهمي در مبارزه قانوني با مصرف سيگار در
كشور برداشته شد كه مي توان اميدوار بود با اجراي آن حركت
سازمان يافته دقيقي را براي مبارزه ريشه اي با مصرف سيگار در
كشور آغاز كرد.
به موازات آن در روزهاي گذشته بخشنامه كنترل دخانيات
نيز از سوي وزارت بهداشت براي دانشگاههاي علوم پزشكي و
خدمات درماني سراسر كشور ارسال شد كه براساس آن عرضه و
استعمال مواد دخاني در تمامي اماكن عمومي و مراكز تهيه و
توزيع مواد غذايي ممنوع است و تنها دو صنف خواروبارفروش
و سوپرماركت كه داراي پروانه كسب باشند و براي آنها مجوز
فروش مواد دخاني توسط شركت دخانيات ايران صادر شده
باشد مجاز به عرضه و فروش دخانيات به صورت خرده فروشي
خواهند بود.
همچنين طي توافق ديگري ميان وزارت بازرگاني و سازمان
گردشگري و ميراث فرهنگي
سفره خانه هاي سنتي و مراكز
ايرانگردي و جهانگردي بين راهي و ساير مراكز بين راهي نيز
مجاز به عرضه محصولات دخاني از جمله قليان نيستند.
در كنار آن حركت جالب ديگري در كشور شكل گرفته كه
عرضه محصولات دخاني از جمله سيگار در كيوسك هاي
مطبوعاتي نيز ممنوع شده و اساسا عرضه و فروش هر نوع
فرآورده هاي دخاني به صورت خرده فروشي در هر يك از اماكن و
مراكز غيرمجاز به عنوان عرضه خارج از شبكه تلقي شده و با
متخلف برخورد قانوني خواهد شد.
ما در كشور سالها منتظر تصويب چنين قوانين و
آئين نامه هاي مشخص براي مبارزه با استعمال دخانيات بوديم كه
به هر حال در سال جاري به تصويب رسيد اما براي اجراي آن
هنوز فاصله بسياري در پيش داريم كه نقش مطبوعات و رسانه ها
و به موازات آن تك تك افراد غيرسيگاري و حتي سيگاري
جامعه براي نتيجه گيري درست اين حركت بسيار حساس است و
تا فرهنگ سازي درستي در اين زمينه صورت نگيرد نبايد به
موفقيت اين قوانين و آئين نامه ها چندان دل خوش بود.
اين نگراني از آن جهت مطرح شده كه بدانيم گره هاي اصلي
مبارزه با استعمال دخانيات كجاست زيرا هم اكنون در اين زمينه
شاهد سرچشمه هاي گل آلودي هستيم كه مبارزه درست بايد از
آنجاها شكل گيرد زيرا سرچشمه ورود به جرگه سيگاريها سنين
نوجوان و جواني است كه هم اكنون ميزان گرايش جوانان و
نوجوانان به مصرف سيگار افزايش يافته و علاوه بر كاهش سن
شروع مصرف دخانيات به 13 سال
تعداد مصرف كنندگان هم
رو به افزايش است .
به اعتقاد پژوهشگران افرادي كه سيگار كشيدن را از سنين
نوجواني آغاز كرده باشند حتي اگر اين عادت خود را ترك كنند
بيشتر از كساني كه در سنين بالاتر به سيگار روي آوردند ولي آن
را ترك كرده اند دچار صدمات ژنتيكي مي شوند.
وقتي در جامعه با چنين نوجواناني مواجه مي شويم بيش از
هر چيز شاهد فقر فرهنگي آنها مي شويم زيرا فرزندان
خانواده هاي متمول اما دچار مشكلات فرهنگي نيز به شدت در
معرض آلودگي به استعمال دخانيات قرار دارند.
محسن نوجوان 17 ساله و قدبلندي است كه حتي نحوه به
دست گرفتن نخ سيگار
ناشي بودن او را نمايش مي دهد. وقتي
درباره علت سيگار كشيدن از او مي پرسم مي گويد : از خرداد سال
جاري و به اتفاق دوستان سيگار كشيدن را آغاز كردم و از آن ماه
تاكنون هر وقت با دوستان به پارك مي آئيم سيگاري هم مي كشيم !
وي از اينكه سيگار مي كشد ناراحت نيست و درباره آينده
خود هم مي گويد : تاثري در آينده من ندارد زيرا بسياري از
مهندسان و دكترها هم سيگاري هستند و براي من هم هرچه پيش
آيد خوش آيد!
نحوه سخن گفتن محسن نشان مي دهد كه براي آينده خود
هيچ برنامه اي ندارد و درباره معايب سيگار نيز بي اطلاع است كه
نشان مي دهد اطلاع رساني درباره مضرات سيگار هيچگاه در او
نفوذ نكرده كه مي تواند به عوامل خانوادگي هم باز گردد.
وي درباره مصرف سيگار در خانواده خود مي گويد : پدر و
مادرم و برادرم سيگاري نيستند اما دائي هايم هستند ولي همه
وضعشان خوب است !
علي اكبر جوان شهرستاني 20 ساله اي كه سيگار در دستت دارد .
او درباره علت استعمال سيگار مي گويد : حدود شش ماه است كه
با جمعي از دوستان براي جستجوي كار به تهران آمدم اما كار
آبرومندي پيدا نكردم و از همان ماههاي اول كه زياد درباره
مشكلات خود فكر مي كردم براي كم شدن فكر و خيال به سفارش
يكي از دوستان كشيدن سيگار را آغاز كردم .
وي ادامه مي دهد : در لحظه اي كه سيگار مي كشم بيشتر به
همين كار فكر مي كنم و لحظاتي آرام هستم و هر وقت فكر و خيال
پيدا كردن كار و خانواده به ذهنم مي آيد براي فراموشي مشكلات
سيگار مي كشم » !
شايد بتوان بزرگترين حقي كه به چنين نوجوانان و جواناني
داد « جهل » از واقعيات باشد زيرا نوجوان براي آنكه آينده خود
را در قالب آرزو ترسيم كند و خود را در موقعيت عالي زندگي
ببيند راحت ترين راه را كه نشانه هاي ظاهري « بزرگي » و وضعيت
خوب زندگي و رفاه باشد انتخاب مي كنند تا خود را در صورت
شخصيت هاي قابل قبول مجسم نمايند.
به راستي چه بايد كرد تا نوجوانان و جوانان ما از معايب
سيگار آگاه شوند كارشناسان آموزشي معتقدند كه نوجوانان
بيشترين آسيب را از اوليا يا فاميل درجه اول خصوصا دائي ها و
عموهاي خود دريافت مي كنند. نوجوانان به واسطه جهل
كودكانه خود ناخواسته به سراغ سيگار مي روند اما بزرگسالان نيز
به جهلي كه اصل سيگار و دود آن برايشان قفسي ايجاد كرده
است گرفتار هستند درحاليكه اگر اوليا ابتدا خود اين منفور
جامعه را از دست بيندازند در برخورد تربيتي باكودكان و
نوجوانان خود موفق تر خواهند بود و يقينا راحت ترين نوع
پرورش نوجوانان سالم هم چنين حركت هايي خواهد
بود.
خوشبختانه در كشور ما افراد ترك سيگار كرده هم فراوان
هستند و اين خود مايه اميدواري است افراد ميانسالي كه با از
سرافتادن احساسات جواني
متوجه مشكلات ايجاد شده براي
خود و خانواده مي شوند و سيگار را براي هميشه ترك مي كنند.
قدرت اله صمدزاده از جمله افرادي است كه به شدت از
سيگار نفرت پيدا كرده است او به گزارشگر ما مي گويد : به خاطر
مصرف سيگار در سن 52 سالگي دچار سكته شدم و هم اكنون
نيمي از بدنم لمس است و چون ريشه بدبختي خود را سيگار
مي ديدم و دكتر هم گفته بود اگر كشيدن سيگار را ادامه دهم
بزودي خواهم مرد
سيگار را به طور كامل كنار گذاشتم .
وي ادامه مي دهد : الان حدود دو سال است كه به فيزيوتراپي
مي روم تا سلامت خود را بازيابم اما اكنون آنچنان از سيگار
متنفرم كه حتي نمي توانم دود سيگار ديگران را هم تحمل كنم .
دكتر حسين زرين جامه پزشك و مشاور يكي از مراكز ترك
سيگار هم در گفت وگو با گزارشگر ما ضمن هشدار جدي به
سيگاريها درباره مرگ زودرس آنها مي گويد : در كشور ما با صرف
هزينه هاي هنگفت بهداشتي براي درمان بيماريهاي ناشي از
توتون و دخانيات
مرگ و مير زودهنگام و از دست دادن
نيروهاي توليدي كشور و سيگاريها دچار خسارت هاي اقتصادي
عديده اي مي شوند.
وي مي افزايد : مردم ما خوب است بدانند كه هم اكنون حدود
28 درصد مردان و 4 درصد زنان و در كل 10 ميليون نفر از
جمعيت كشور روزانه 13
4 نخ سيگار مي كشند كه اگر روزانه به
طور متوسط 5000 ريال صرف استعمال دخانيات نمايند رقمي
معادل 50 ميليارد ريال در روز در كشور دود مي شود كه همين
رقم هم از سوي دولت براي هزينه هاي درماني بيماران ناشي از
مصرف سيگار بودجه درماني صرف مي شود.
وي با اشاره به فرصت ماه مبارك رمضان و توصيه به
سيگاريها براي ترك سيگار با استناد به آمار سازمان بهداشت
جهاني مي گويد : در سالهاي اخير همه ساله 3 ميليون نفر در
جهان به علت بيماريهاي وابسته به استعمال دخانيات فوت
كرده اند و در ايران هم سالانه 50 هزار نفر به همين دليل جان
خود را از دست مي دهند كه اگر همين روند افزايش ادامه داشته
باشد در 20 سال آينده سالانه 200 هزار نفر بخاطر مصرف
سيگار در كشور ما خواهند مرد.
دكتر زرين جامه ادامه مي دهد : استعمال دخانيات همچنين
عامل موثري در ابتدا به انواع بيماريهاست زيرا براساس آمار در
مراكز بيمارستاني كشور
90 درصد سرطان ريه
75 درصد
بيماريهاي ريوي
40 درصد كل سرطان ها و 50 درصد
بيماريهاي قلبي بخاطر استعمال دخانيات به وجود
مي آيد.
وي مي گويد : متاسفانه سيگار در كشور ما بسياري از افراد را
به ورطه فقر كشانده زيرا افراد متوسط و فقير جامعه بجاي اينكه
پول خود را صرف خريد سيگار كنند مي توانند آن را در بخش
غذا
سرپناه
تحصيلات و مراقبت هاي بهداشتي هزينه كنند و از
اين طريق به بخشي از نيازهاي خانواده خود پاسخ گويند.
وي ادامه مي دهد : اگرچه براساس قانون تبليغات استعمال
سيگار و مواد دخاني در رسانه هاي كشور ممنوع است اما هنوز
در فيلم هاي خارجي پخش شده از تلويزيون در حد بسيار زيادي
سيگار تبليغ مي شود كه بسيار اثرات سويي در پي دارد.
دكتر حيدري سرپرست كلينك هاي ترك سيگار و عضو
انجمن مبارزه با دخانيات نيز در گفت وگو با گزارشگر ما ضمن
ابراز خوشحالي از استقبال جامعه به معايب سيگار مي گويد :
خوشبختانه مصوبه مجلس براي مبارزه با دخانيات با حمايت
شوراي نگهبان به مرحله اجرايي نزديك شده و البته تا در سطح
جامعه اجرايي شود به زمان بيشتري احتياج دارد و تا دولت
آئين نامه هايش را بنويسد و براي اين قانون مامور اجرا بگذارد و
جرايمي كه هست مطرح شود طول مي كشد ولي ما علاقه داريم
اين روند در فرصت كوتاهتري طي شود.
وي درباره شرايط جامعه هم ادامه مي دهد : در كل اگر با
وضعيت 10 سال پيش مقايسه كنيم وضعيت بهتر شده و در
مجموع از تعداد سيگاريها چند درصدي كاسته شده ولي نگراني
كه وجود دارد در قشر جوان شاهد افزايش هستيم و آمارها نشان
مي دهد كه در رده سني 24 ـ15 سال چند درصدي هم افزايش
مصرف داريم كه اين زنگ خطري است كه اگر در چند سال آينده
برنامه هاي كنترلي را به درستي اجرا نكنيم
اين روند بر كل
جامعه ما اثر منفي مي گذارد.
دكتر حيدري اضافه مي كند : اين مهم است كه اگر قرار است
دولت هدفي براي كنترل مصرف دخانيات در كشور داشته باشد
روي نوجوانان و جوانان و جوانان برنامه هاي آموزشي كاملي را
پياده كند.
سرپرست كلينك هاي ترك سيگار درباره راهكارهاي عملي
براي كاهش اقبال نوجوانان و جوانان نسبت به سيگار هم ادامه
مي دهد : اجراي برنامه هاي كنترل دخانيات در اين رده سني به
حمايت و برنامه ريزي دقيق آموزش و پرورش نيازمند است
برهمين اساس هم از دو سال قبل كميته مبارزه با دخانيات در
وزارت آموزش و پرورش تحت عنوان ستاد « پاد » شكل گرفت كه
شخص وزير آموزش و پرورش رئيس ستاد هست و جمعي از
كارشناسان مسئول در آن عضو هستند كه قصد دارند برنامه اي را
تدوين كنند و در ابتداي امسال هم اولين كارگاه آموزشي را براي
اوليا دانش آموزان برگزار كرد و برنامه ريزي بلند مدتي را در
دستور كار خود دارد كه اميدواريم بتوانيم در تهران اولين نمونه
مدارس بدون سيگار را ايجاد كنيم .
وي در اين زمينه ادامه مي دهد : البته موفقيت اين طرح به
فعاليت بسيار گسترده آموزش مديران
آموزش معلمان
آموزش
خود دانش آموزان
نحوه ارائه آموزش در مدارس
استفاده از
گروههاي همسال و... نياز دارد.
سرپرست كلينيك هاي ترك سيگار درباره آمارهاي جديد
تعداد افراد سيگاري در كشور هم مي گويد : آماري كه در سال
1369 وزارت بهداشت از جامعه ارائه مي دهد 14
3 درصد از
افراد سيگار مي كشيدند و همين آمار را در سال 1378 تكرار
مي كند كه به 12
5 درصد رسيده است ولي در رده سني 24 ـ15
سال همين آمار از 10
7 به 13
1 درصد رسيده كه اين نشان
مي دهد ما براي نوجوانان و جوانان برنامه ريزي درستي نداشيتم
و ممكن است در 10 سال آينده در كل جامعه افزايش داشته
باشيم .
وي وجود 10 ميليون سيگاري در كشور را تاييد مي كند و
درباره جايگاه ايران در سطح منطقه ادامه مي دهد : كشور ما در
منطقه در سطح متوسطي قرار دارد در ميانگين بسياري از كشورها
آمار سيگاريها بسيار بيشتر و در برخي از كشورها هم كمتر است
كه ما در حد متوسط جهاني قرار داريم .
وي تصريح مي كند : ما حداقل در سطح خاورميانه در سطح
خوبي قرار داريم زيرا در كشورهاي همسايه ما آمارها بيش از
ايران است كه كشوري همانند عراق و افغانستان و برخي از
كشورهاي عربي ميانگين بسيار بالاتري سيگاري دارند كه نشان
مي دهد دخانيات و مواد مخدر با اوضاع سياسي
اقتصادي و
اجتماعي كشورها در ارتباط مستقيمي قرار دارد.
وي معتقد است : در چنين شرايطي كه كشور ما به ثبات
سياسي
اجتماعي رسيده
زمينه هاي مستعدي براي برنامه هاي
پيشگيري وجود دارد كه مي توان مطرح كرد كه به نسبت دوران
گذشته قبح مصرف سيگار در كشور ما بوجود آمده كه بايد نسبت
به آن دقيق بود.
وي در خاتمه درباره دريافت فتوا و احكام شرعي مصرف
سيگار هم مي گويد : ما با آيات عظام حوزه علميه ارتباط بسيار
زيادي داريم و پيگيري كرديم كه برخي از آيات عظام از جمله
نوري همداني
بهجت
مكارم شيرازي فتواي حرام بودن
استعمال سيگار و تنباكو را داده اند.
آنچه كه مشخص است اينكه سطح فرهنگي جامعه در
آلودگي افراد آن به مصرف سيگار بسيار موثر است و در كشور ما
به دليل بروز جنگ تحميلي و مشكلات روحي و رواني خاص
آن
مصرف سيگار در آن دوران به شدت افزايش يافته بود و
اكنون با آرامش نسبي
حركت ها در مجموع اميدوار كننده هستند
اما در كنار آن روحيه افراد براي جذب شدن به سمت سيگار
تربيت خانوادگي
تبليغات رسانه اي
سياست هاي ملي و
منطقه اي
تبليغات تلويزيون هاي ماهواره اي
نگرش گروههاي
همسال و... مجموعه اي از عواملي است كه مي تواند افراد را به
سمت استعمال سيگار تشويق كند.
در مقابل تربيت صحيح خانوادگي درباره منفور بودن
استعمال دخانيات در خانواده
تقيد به مباني اعتقادي خصوصا
اثرات بسيار مفيد روزه داري در مبارزه با استعمال سيگار و حتي
مصرف مواد مخدر و... عوامل موثري در خودداري فرد خصوصا
نوجوانان و جوانان از استعمال سيگار است كه مي توان با
شناخت زمينه ها و بسترها به مبارزه مفيدتري دست زد.
در سال هاي اخير با پديدار شدن قبح مصرف سيگار
استعمال سيگار در مساجد
حسينيه ها و مجامع و محيط هاي
عمومي خصوصا اتوبوس هاي درون و بين شهري
به حداقل
ممكن رسيده است
برخي از آيات عظام از جمله نوري همداني
بهجت و
مكارم شيرازي فتواي حرام بودن استعمال دخانيات را صادر
كرده اند
اگرچه با تصويبب قوانين جديد در مجلس و آئين نامه هاي
مبارزه با استعمال دخانيات در دولت
حركت هاي مناسبي
شكل گرفته
اما وجود 10 ميليون سيگاري در كشور كماكان
معضل بسيار بزرگي پيش روي جامعه ما است
دكتر حيدري سرپرست كلينيك هاي ترك سيگار : اگر
قرار است دولت هدفي براي كنترل مصرف دخانيات در كشور
داشته باشد بايد در مدارس برنامه هاي آموزشي كاملي را
براي نوجوانان و جوانان پياده كند
ماه رمضان فرصت بسيار مناسبي براي ترك سيگار است
