مجيد زندي
« اي كساني كه ايمان آورديد هنگامي كه براي نماز روز جمعه اذان گفته مي شود به سوي خدا بشتابيد و كسب و تجارت را رها كنيد كه اين نماز جمعه از هر تجارت سودمندي اگر بدانيد براي شما بهتر خواهد بود. » اين سفارش الهي و كلمه بدانيد يا اگر مي دانستيد در خود حرف هاي فراواني دارد كه همگي حاكي از ارزش اقامه نماز جمعه است كه به بخشي از اهميت آن در آيه 11 سوره جمعه اشاره شده آنجا كه آمده است : « بگو آنچه نزد خداست بهتر از لهو و تجارت است و خداوند بهترين روزي دهندگان است . »
علاوه بر قرآن كريم رسول مكرم اسلام هم در باره اهميت شركت در نماز جمعه خطاب به امت خود فرمودند : « خداوند نماز جمعه را بر شما واجب كرده و هركس آن را در حيات من يا پس از وفات من از روي سبكي يا انكار ترك كند خداوند او را به حال خود رها و سرگردان مي كند و بركت و بهره اي در امورات زندگي به او نمي دهد. بدانيد نماز او قبول نمي شود بدانيد زكات او قبول نمي شود بدانيد حج او تاييد نمي شود بدانيد روزه او قبول نمي شود بدانيد صدقات و اعمال نيك او قبول نخواهد شد تا از اين برنامه توبه كند » البته برخي از مفسران واجب بودن نماز جمعه را فقط مربوط به زمان پيامبر و امامان معصوم ارزيابي كردند در حاليكه بسياري نيز معتقدند نماز جمعه بايد در زمان غيبت نيز اقامه شود و اهل سنت هم نماز جمعه را در مساجد جامع اقامه مي كنند.
اين هفته سالروز درگذشت آيت الله طالقاني اولين امام جمعه تهران پس از پيروزي انقلاب اسلامي بود كه به دليل روشنگري خاص آن بزرگوار از سوي امام خميني (ره ) به عنوان ابوذر زمان خوانده شد و اين مناسب فرصت مناسبي است تا يكبار ديگر علاوه بر اعلام حق نماز جمعه بر مردم حقي كه مردم هم امامان جمعه و ستادهاي برگزاري آن دارند مطرح شود وامامان محترم جمعه و مسئولان ستادهاي اقامه جمعه يكبار ديگر با بازبيني عملكردهاي خود بپردازند و به افق چشم اندازهاي آينده و نحوه افزايش قرابت و نزديكي با مردم بينديشند و اگر در اين مسير راههاي نرفته و مسيرهاي اشتباه وجود دارد به نوعي اصلاح و مسير درست جذب مردم تقويت شود.
واقعا با حضور در محفل نمازگزاران جمعه وجود چهره هاي نوراني نمايانگر حضور عاشق ترين افراد به اقامه نماز و نماز جمعه است چهره هايي كه سرشار از معنويت عبادت هستند و سختي هاي راه را چه كيلومترها در داخل شهرها يا از شهري كوچك به شهري بزرگتر براي حضور در نماز جمعه طي مي كنند. زنان و مردان جوان و سالخورده جانبازان عصا به دست كودكان و نوجوانان همراه خانواده و... همه و همه صحنه هاي زيباي عبادت جمعي در صحن مساجد جامع و مصلاهاي جمعه را آشكار مي سازند.
مردمي كه در هرم تابستان و سرماي جانگداز زمستان هيچگاه صف هاي نماز جمعه را ترك نمي كنند و با اشتياق فراوان در جاي جاي كشور در نمازهاي جمعه شركت مي كنند.به عنوان مشتي از خروار جمعه هفته گذشته با حضور در نماز جمعه تهران مناسبت هفته و يادگار روزهاي نخستين اقامه نماز جمعه پس از پيروزي انقلاب اسلامي را دستاويزگفت و گو با برخي از نمازگزاران جمعه قرار داده ام و با برخي از افراد حاضر در محوطه دانشگاه و خيابان قدس به گفت و گو نشستم تا اينبار آنها قبل از قرائت خطبه خود مستمع نباشند و به بيان ايده هاي خويش در راه هرچه بهتر و پربارتر شدن نمازهاي جمعه و جذب افراد بيشتري در صفوف نما زجمعه بپردازند و حتي خواسته هاي خود را از امام جمعه و موضوعاتي كه علاقمند به پيگيري آن هستند اعلام نمايند.
چهره جواني كه با طمانينه گام در مسير محوطه دانشگاه تهران برمي دارد مرا به سوي خود جلب كردجواني كه عبادت چهره معنوي را براي او هديه آورده بود ودر گفت و گو با گزارشگر ما خود را محمدجواد همتي معرفي كرد و در باره هدف خود از حضور در نماز جمعه گفت : هر هفته با دوستان در محوطه دانشگاه تهران قرار ملاقات و حضور در نماز جمعه را داريم و براي من اين ساعت بهترين لحظات عبادت است زيرا دوستاني هستيم كه از دوران دبيرستان باهم بوديم و ولي پس از ورود به دانشگاههاي مختلف و كار و شغل جداگانه بهترين مكان را مصلاي نماز جمعه ديده ايم و هر هفته به اينجامي آئيم .
وي در باره علت چنين قرار دوستانه اي افزود : كمتر كسي پيدا مي شود كه در طول هفته به نظافت جسم و لباس و محل زندگي خود نپردازد چرا كه پاكيزگي علاوه بر اينكه نشانه ايمان است سبب شادي و نشاط هم مي شود و روح نيز همچون جسم در معرض آلودگي است آلودگي به هوس هاي تحريك كننده چشم همچشمي ها حسد كينه بخل غيبت تهمت و.. كه موجب تيرگي روح مي شود پس چه خوب اين آلودگي هاي را با رفتن به نماز جمعه بزدائيم .
وي افزود : در حديثي خواندم كه هر فردي كه به سوي نماز جمعه گام برمي دارد خداوند آتش دوزخ را بر آن گامها حرام مي كند و به همين دليل مي خواهم هم به صفاي دل برسم و هم در حد توان به فرامين الهي عمل كنم .
آقاي همتي كه در جواني به معرفت ويژه اي هم رسيده در باره خواسته خود از امامان جمعه گفت : نماز جمعه خود يك كلاس رايگان دين شناسي است ولي دوست دارم مفاهيم ديني را به زبان جديدتر بشنوم زيرا برقراري درست پيوند جوانان با نماز يكي از اساسي ترين وظايف امامان جمعه و جماعت است زيرا اگر جوانان براي اصول دين به درستي توجيه شوند در انجام فروع دين هم با شناخت و درك بهتري حركت مي كنند.
آقاي محمود رستمي از جانبازان دفاع مقدس كه با مشاهده شرايط ويژه گفت و گو و مصاحبه خود را به جمع ما اضافه كرد پس از متوجه شدن از سوال ما نظر خود را چنين اعلام نمود من در 20 سال گذشته تقريبا در همه جمعه ها با خانواده به نماز جمعه آمديم چون علاوه بر ثواب اخروي به پاسخ بسياري از سوال هاي سياسي واجتماعي خود هم دست يافتم .
وي ادامه داد : نماز جمعه حج فقرا و مساكين است و در حديثي آمده كه هركس در راه رفتن به نماز جمعه بميرد شهيد است .
آقاي رستمي ادامه داد : دشمن از وحدت ما مسلمانان مي هراسد و هر قدر مومنان بيشتر در نماز جمعه شركت كنند اثرات مثبت تبليغي سياسي و اجتماعي دارد زيرا نماز جمعه تنها مكاني است كه سياست و ديانت را با هم مي توان درآن جستجو كرد.
وي كه كارت ويژه جانبازان را به گزارشگر ما نشان داد و مويد جانبازي 70 درصدي هم بود اضافه كرد : اگر مردم هر كشوري به مسايل روز آشنا نباشند روح خود را در مقابل دشمنان از دست مي دهند و اين همان چيزي است كه دشمن براي جمهوري اسلامي هم مي خواهد.
وي افزود : همه مي دانيم كه نماز جمعه دو خطبه دارد كه امام جمعه آن را ايراد مي كند و به عنوان ركن نماز جمعه هم محسوب مي شود در عين حاليكه اين نماز بر خلاف ساير نمازها به صورت فرادا اصلا قبول نيست كه هر دوي اين مساله نشان از اهميت برابري مسايل سياسي و اجتماعي و اجتماع مسلمين با دو ركعت نماز جمعه است كه اجازه داريم در ازاي حضور و گوش دادن به خطبه نماز چهار ركعتي ظهر را دو ركعت بخوانيم .
آقاي مجتبي مرادخاني ازديگر شهروندان نمازگزار جمعه است كه به گزارشگر ما گفت : نماز جمعه معنويت خاص خود را دارد كه اگر جوانان ما تجربه كنند هرگز جمعه خود را به جاي ديگري اختصاص نمي دهند ولي من معمولا بدون فرزندانم به نماز جمعه مي آيم وعلاقه ندارم آنها را براي حضور مجبور سازم اما اي كاش در حاشيه نماز جمعه جاذبه هاي فرهنگي و هنري ايجاد مي شد تا جوان هاي ما هم جذب مي شدند و بايد برنامه هاي ويژه اي تدارك ببينند كه جوانان و بچه هاي ما هم فكركنند جايگاشان دراين محافل مهم است .
وي افزود : البته نماز جمعه نياز به تبليغات هم دارد كه متاسفانه در كشورما اين كار انجام نمي شود و به نظر من بهترين تبليغ براي نماز جمعه در هر شهري حضور مقامات عاليرتبه به ويژه رئيس جمهور وزرا ودر شهرها مسئولان استاني و شهري در نماز جمعه است .
وي گفت : در هر ستاد نماز جمعه اي همچنين لازم است با تشكيل كميته هاي ويژه تا حدامكان به رفع مشكلات اقتصادي فرهنگي و حقوقي و خانوادگي مردم كمك كنند.
آقاي مرادخاني ادامه داد : البته چيزي كه مرا مي رنجاند جداسازي مسئولان از مردم درصفوف نماز جمعه است اگر مسئولان در ميان مردم باشند سخنانشان و واقعيت هاي جامعه بيشتر در مردم و مسئولان اثرگذار و نتيجه بخش است مگر انسانها باهم فرق دارند مگر مسئولان ما نمي دانند كه پيامبر(ص ) هم هر جايي كه وارد مي شدند هرجايي كه خالي بود مي نشستندو براي خود جايگاه ويژه اي طلب نمي كردند
وي افزود : داشتن كارت ويژه مسئولان براي حضور در صف هاي جلوي نما زجمعه نوعي تبعيض و نشاندهنده فاصله آنها با مردم است كه اصلا به صلاح نيست و خداكند مسئولان كارت ويژه ملاقات با خدا داشته باشند نه كارت ويژه حضور در صف هاي اول نماز جمعه !
آقاي مرادخاني ادامه داد : وقتي از برخي فاميل كه در نماز جمعه شركت نمي كنند مي پرسم چرا علاقه اي به حضور در نماز جمعه ندارند همين فاصله طبقاتي را مثال مي زنند و از وجود تبعيض بين افراد حاضر در نماز جمعه گلايه دارند.
خانم ملك وند در محدوده خيابان 16 آذر هم در گفت و گو با گزارشگر ما گفت : من در هر نما زجمعه شركت مي كنم چون خشنودي خداوند را هميشه مدنظر دارم زيرا سبك شمردن نماز جمعه باعث خشم پروردگار مي شود ولي دوست دارم انديشمندان حوزه كاري كنند كه نماز جمعه با تنوع بيشتري همراه باشد و خصوصا براي نسل جوان كسل كننده نباشد.
وي افزود : از مسئولان هم انتظار دارم وسايل اياب و ذهاب را براي مسافران حاضر در نماز جمعه آسان تركنند تا مردم با مشكل مواجه نشوند زيرا در راه بازگشت به دليل ازدحام جمعيت با مشكلات فراواني مواجه مي شويم .
وي افزود : مشكل ديگري كه عمدتا براي خانمها هست . بچه هاي كوچكمان است كه در طي نماز هم والدين را اذيت و آزار مي كنند چون خسته مي شوند و هم اين بچه ها در آينده از نماز دلزده مي شوند چون سبب مي شود كه آنها را محدود كند. و جلوي بازي و تفريح آنها گرفته مي شود و هم ورجه ورجه كردن آنهاسبب مي شود حواس نمازگزاران را پرت كند.
وي افزود : خوب است حداقل در مصلاي تهران كه قرار است درآينده افتتاح شود يكه مهد كودك يا يك محلي كه در آن برنامه هاي تفريحي فرهنگي اجرا شود كه با گذاشتن فيلم يا برگزاري مسابقه و دادن جوايز بچه ها را سرگرم كنند تاهم محل نماز جمعه براي آنها جذاب باشد و هم نسبت به مسائل ديني سست و بي توجه نشوند و هم والدين با خيال راحت به اين نماز عبادي ـ سياسي بپردازند. چرا كه رسالت ما نسبت به فرزندانمان بسيار است . و علاقه آنها به مسائل ديني در آينده براي آنها بسيار مهم است .
خانم اسحاقي از ديگر نمازگزاران جوان نيز در گفت و گو با گزارشگر ما ضمن بيان خواسته هاي خود افزود : نبايد به نماز جمعه فقط به عنوان يك تكليف شرعي نگاه كرد زيرا امروز برخي جوانان ما از دين فاصله گرفتند و براي جذب آنها بايد ستادهاي نماز جمعه اقدامات گسترده تري نسبت به گذشته انجام دهند.
وي افزود : من به عنوان يك جوان سعي مي كنم هر هفته به نماز جمعه بيايم ولي دوست داشتيم كه دركنار برگزاري نماز عبادي ـ سياسي به فعاليت هاي فرهنگي مذهبي تفريحي هم بپردازم و فرد فعالي باشم مثلا چه اشكالي دارد كه در ستاد نماز جمعه از افراد علاقمند براي اردوهاي تفريحي ثبت نام به عمل آيد و جوانان ما پس از برپايي نماز جمعه به جاهاي تفريحي مختلف بروند و اينگونه جمعه به يادماندني داشته باشندو يا بيش از اجري نماز جمعه به فعاليت هاي هنري بپردازند وي ادامه داد نمي دانم شايد حرفهاييم زياده خواهي باشد اما مگر نه اين است كه ثروت جامعه ما جوانان هستند پس براي نگهداري اين ثروت ارزشمند بي تفاوت به خواسته هاي آنان راه درستي نيست .

اگر چه اين خواسته ها و دلنگراني ها و حتي اعتقادات دروني تنها بخشي از نمازگزاران بوده ولي آنچه مهم است اينكه نمازگزاران خصوصا جوانا حضور ائمه جمعه در جمع خود بيشتر از گذشته نياز دارند و اذهان كنجكاو جوانان اين دوره دوست دارد قبل از اقتدا به امامي او را بهتر بشناسد و با شناخت دوسويه حضور خود را در مصلاي نماز جمعه مداوم تر نمايد. فراموش نكنيم كاهش تعدادنمازگزاران در نمازهاي جمعه آفتي است كه نياز به ارزيابي دقيقتري دارد.
اين ارزيابي ها مي تواند در حوزه هاي مختلف بررسي شود زير اكنون به نظر مي رسد پس از گذشت بيش از دو دهه از عمر انقلاب اسلامي و تثبيت موقعيت سياسي و اجتماعي سستي و رخوتي در بهترين مراكز تبليغي جمهوري اسلامي كه همانا نمازهاي جمعه و جماعت است مشاهده ميشود كه همين سستي و رخوت خود مقدمه شكست خواهد بود. شكستي كه از نشانه هاي بارز آن كاهش چشمگير جوانان و نوجوانان در محفل نمازهاي جمعه و جماعات است .
متاسفانه اين روزها با حضور در محيطهاي نماز جمعه عمدتا شاهد حضور از سر تكليف خانواده هاي معظم شاهد ايثارگر و جانبازان و افراد استوار و مقام سالهاي اول انقلاب هستيم و از افراد جديد الورود و البته دائمي در صحنهاي نماز جمعه خبري نيست . و يا بسيار كم و در حد محدود است اين مشكلات نيازمند آفت شناسي است كه بر عهده شوراي سياستگذاري ائمه جمعه و ساير مراكز تصميم گيري و برنامه ريزي است .
فراموش نكرده ايم دوران دفاع مقدس را زمانيكه ساختار سياسي كشور نيازمند جذب افكار عمومي بود نمازهاي جمعه چه جايگاهي نزد مسئولان داشته كه امروزه از آن جايگاه تنزل يافته و فقط به محفلي براي دلسوزان تبديل شده است محفلي كه مسئولان كشور هنوز از آن غافل هستند و به جاي پيگيري علت كاهش شمار نمازگزاران جمعه در مصلاهاي موجود به فكر انحرافي جديدي تحت عنوان نهضت مصلا سازي توجه نشان داده اند.
به هر حال نمازهاي جمعه و ستادهاي آن حقيقتا نيازمند تحول محتوايي و اجرايي است تا از اين طريق قدرت جذب نمازهاي جمعه به عنوان نماد عبادت سياسي و اجتماعي افزايش يابد. اين جايگاهها به شدت بايد از خطوط و جريانهاي سياسي فاصله بگيرد و با عملكردي فراجناحي در راستاي اهداف معنوي و ارتقاي بينش سياسي اخلاقي و اجتماعي مردم و مسئولان گام بردارد تا ضمن حفظ جايگاه ارزشي خود نزد مردم روزهاي پرفروغ خود را كه يادگار شهداي محراب و ساير شهداي اعتلاي كلمه حق بوده دوباره بدست آورد.
در حاليكه اين سالها نمازهاي جمعه و ستادهاي برگزاري آن به شدت نيازمند تحول فكري محتوايي ساختاري و اجرايي است و بزرگترين آفت آن هم خالي شدن مصلاها از نمازگزاران خصوصا جوانان محسوب مي شود متوليان امور تازه به فكر نهضت مصلا سازي براي اقامه نماز جمعه افتاده اند!
در محافل اقامه نمازهاي جمعه مشاهده چهره هاي نوراني مومنان نمايانگر حضور عاشق ترين افراد جامعه براي اقامه نماز است . چهره هايي سرشار از معنويتي كه خود را وقف احيا شعائرالهي خصوصا نماز سياسي و عبادي جمعه ساخته اند
آقاي همتي يكي از نمازگزاران جمعه : دوست دارم مفاهيم ديني را به زبان جديدتر بشنوم زيرا برقراري درست پيوند جوانان با نماز يكي از اصلي ترين وظايف امامان جمعه است و اگر جوانان براي اصول دين به درستي توجيه شوند در انجام فروع دين هم با شناخت و درك بهتري حركت مي كنند
خانم اسحاقي : نبايد به نماز جمعه فقط به عنوان يك تكليف شرعي نگاه كرد زيرا امروز برخي از جوانان ما از دين فاصله گرفتند و براي جذب آنها بايد برنامه هاي ويژه اي تدارك ديد