نشست بررسي سير چاپ و نشر قرآن كريم در جشنواره پيام پيامبر(ص )
در موزه ملي قرآن كريم برگزار شد.
به گزارش ستاد خبري جشنواره پيام پيامبر در اين مراسم احمد مسجد
جامعي
رئيس هيات امناي موزه ملي قرآن كريم . طي سخناني اظهار داشت :
با ورود صنعت چاپ به كشورهاي اسلامي
قرآن جز نخستين كتاب هايي
بود كه به چاپ رسيد.
وي افزود : صنعت چاپ در جهان
منشا تحولات بسياري بوده است و
با ورود اين صنعت به حوزه دين
ارتباط قوي بين صنعت چاپ و چاپ
كتاب هاي ديني به وجود آمد.
رئيس هيات امناي موزه ملي قرآن كريم به بررسي وضع چاپ قرآن در
كشورهاي جهان اسلامي پرداخت و گفت : در كشور عثماني
صنعت چاپ
قبل از ايران وارد شد
اما سلاطين عثماني در ابتدا چاپ قرآن را صحيح
نمي دانستند و پس از مدتي و با فاصله زماني اندك از ورود صنعت چاپ به
كشورمان به چاپ قرآن پرداختند.
وي به برخي از قرآن هاي نفيس چاپي اشاره كرد و يادآور شد قرآن
سلطاني يا عثماني و قرآن چاپ سربي مشهور به نام ملك فواد از نمونه
قرآن هاي چاپي نفيس به شمار مي آيند.
مسجد جامعي به معرفي نمونه هاي ديگري از قرآن هاي چاپي ممتاز
پرداخت و يادآور شد : شيوه هاي چاپ قرآن در عصر حاضر
گرايشي
تخصصي است كه در مباحث مفصلي قابل پيگيري مي باشد.
وي به الگوهاي چاپ قرآن در ايران اشاره كرد و اظهار داشت : بيش از
پنجاه نسخه چاپ سنگي از قرآن
تاكنون توسط پژوهشگران در ايران
شناسايي شده است كه پيش از آن ها مي توان به چند نمونه از قرآن هاي چاپ
سربي اوليه (مشهور به معتمدي ) اشاره نمود.
رئيس هيات امناي موزه ملي قرآن كريم ادامه داد : يكي از اين قرآن ها
توسط محمد باقر تبريزي و در تبريز به چاپ رسيده است و مانند قرآن هاي
ايران چهارده سطري است . ويژگي بيشتر قرآن هاي چاپ ايران آن است كه
كتابت و چاپ متن قرآن كريم در چهارده سطر صورت گرفته كه اين امر به
دليل اهميت رقم چهارده براي ايرانيان به نشانه چهارده معصوم (ع ) است .
وي به چندين نمونه برجسته از قرآن هاي چاپي و سنگي در ايران اشاره
كرد و گفت : پژوهش در زمينه چاپ هاي سنگي قرآن و تاريخ قرآن هاي چاپ
سنگي
نيازمند بررسي هاي گسترده است .
مسجد جامعي تاكيد كرد : دستاوردهاي ارزشمند ايران در زمينه چاپ
قرآن
نشانه اهتمام ويژه مسلمانان ايراني در به كارگيري صنعت چاپ در
خدمت قرآن كريم است و مطالعه و پژوهش در اين زمينه به روشن شدن سير
و مراحل صنعت چاپ در ايران كمك بسياري خواهد كرد.
وي بر لزوم پژوهش هاي تاريخي در زمينه چاپ قرآن در ايران تاكيد و
خاطر نشان كرد : بررسي ابتكارات و ويژگي هاي قرآن هاي چاپي مي تواند
زمينه به كارگيري
تداوم و تكميل اين ويژگي ها را در كارهاي قرآني چاپي
معاصر فراهم آورد.
رئيس هيات امناي موزه ملي قرآن كريم ادامه داد : كارها و ابتكاراتي كه
دردوره چاپ هاي سنگي براي تهيه و تدوين كشف الآيات
كشف المطالب
كاشف الاحكام
تجويد و همچنين قرائت هاي سبعه
خواص سور و مانند
آن ها انجام گرفته
در آثار و نمونه هاي به جاي مانده از اين دوره مشهود
است .
وي به لزوم بررسي علمي قرآن هاي چاپ سنگي و ابعاد و ويژگي هاي
آن ها اشاره كرد و گفت : ابتكارات اين آثار مي تواند از جهات علمي مورد
بررسي قرار گيرد و با تكميل اين مجموعه آثار مي توان به گنجينه ارزشمندي
دست يافت .
مسجد جامعي به چاپ ترجمه هاي مختلف از قرآن اشاره كرد و افزود :
ترجمه هاي تحت اللفظي در قرآن هاي چاپي قديمي وجود دارد كه نمونه هاي
ارزشمندي از آن ها بيشتر برگرفته از تفسير مواهب عليه ملاحسين واعظ
كاشفي است .
وي ادامه داد : همچنين ترجمه هاي ديگري چون « ترجمان القرآن »
زواره اي و يا ترجمه مستقل و ممتاز « نصيرالملك » از نمونه هاي نفيس
ترجمه است كه در ترجمه نصيرالملك براي اولين بار ترجمه آيات در
روبروي متون قرآن قرار گرفت .
رئيس هيات امناي موزه ملي قرآن كريم
به ويژگي هاي هنري قرآن هاي
نفيس چاپي اشاره كرد و گفت : ويژگي هاي خوشنويسي و جلوه هاي هنري اين
چاپ ها بايد به دقت خاصي مورد بررسي وپژوهش قرار گيرد تا ضمن روشن
شدن تاريخ صنعت چاپ در ايران
اين ويژگي هاي هنري و ابتكارات با
استفاده از امكانات جديد مورد بهره برداري قرار گيرند و بهينه سازي شوند.
در ادامه نشست علمي ـ تخصصي « بررسي سير چاپ و نشر قرآن كريم
در ايران در جشنواره پيام پيامبر(ص ) استاد محمد شريف زاده از پيش
كسوتان در زمينه چاپ قرآن هاي نفيس و كتب ديني طي سخناني گفت :
بزرگترين سندي كه پيامبران مرسل الهي براي اثبات رسالت خود ارائه
دادند
كتاب بود و در اين ميان
كامل ترين كتاب آسماني قرآن همراه با
كامل ترين دين الهي اسلام نازل شد.
وي برخي تفاوت هاي قرآن با ساير كتب ديني انبيا الهي را برشمرد و
يادآور شد : دستورات كتب آسماني ديگر بيشتر جنبه رواني و عبادي دارد و
در ادامه امور روزمره يا مملكتي راه كاري ارائه نداده و دخالت نمي كند; در
صورتي كه دستورات قرآن
جنبه جهان شمول دارد و كليه مسائل مورد نياز
جامعه اعم از دنيايي و عقبايي
مسائل شرعي اخلاقي
اجتماعي
اقتصادي
سياسي
بهداشتي
تربيتي و آموزشي را دربرمي گيرد.
شريف زاده ادامه داد : شروع وحي به پيامبر گرامي اسلام با جمله
« بخوان به نام پروردگارت كه تو را آفريد » بوده است كه در اين آيه خداوند
پيامبر را به خواندن كتاب آفرينش و جهان هستي امر مي كند.

وي به اهميت خواندن و نوشتن در قرآن اشاره كرد و افزود : بزرگترين
قسمي كه در قرآن ياد شده به « قلم » است و آنچه كه در راه خير و صلاح
جامعه مي نگارد و بدين ترتيب اهميت خواندن و نوشتن و علم آموزي را به
بشر يادآور مي شود.
اين هنرمند و پژوهشگر قرآني معجزه ديگر قرآن را تطابق آن با علوم روز
دانست و گفت : در دوران تاريك جاهليت كه تيرگي جهل وناداني نه تنها
خطه عربستان
بلكه سراسر كره زمين را فرا گرفته بود
قرآن به ظريف ترين
نكات علمي اشاره مي كند و مسلما بشر هر اندازه از نظر علمي پيشرفت داشته
باشد به درك بيشتر و بهتري از آيات قرآن دست مي يابد و مي تواند تفاسير
دقيق تري از آيات قرآن ارائه دهد.
وي به سابقه كتابت قرآن كريم از زمان پيامبر اعظم (ص ) در صدر اسلام
اشاره و خاطر نشان كرد : در زماني كه آيات قرآن بر قلب مبارك پيامبر
اعظم (ص ) نازل مي شد
بلافاصله بر زبان مبارك ايشان جاري مي شد و
چندين نفر از كاتبان وحي به كتابت اين آيات مي پرداختند كه از موجه ترين
اين كاتبان امام علي (ع ) بود.
شريف زاده ادامه داد : كاتبان قرآن و ديگر مسلمانان همواره در حفظ و
نگهداري اين آيات كوشيده اند. در سال هاي اوليه اسلام و در زمان خلفاي
راشدين
تا قبل ازاختراع صنعت چاپ و به كارگيري آن در چاپ قرآن
عده اي از خواص بودند كه نسخه هاي دست نوشته از قرآن را دردست
داشتند كه از آن توسط كاتبين نگارش مي شد.
اين پيش كسوت در زمينه چاپ قرآن به نخستين چاپ هاي سنگي قرآن
اشاره كرد و يادآور شد : تكثير نسخ قرآن در زمان اختراع چاپ سنگي قرآن
آغاز گرديد كه كاري بسيار دشوار و طاقت فرسا بود.
وي با توضيح مراحل كار در چاپ سنگي افزود : در اين نوع چاپ آيات
بر روي سنگ حك مي شد و سنگ در ماشين به مركب آلوده مي گرديد تا
حروف را برروي پوست يا كاغذ منتقل نمايند.
شريف زاده به بررسي دستگاههايي كه در كشورهاي اسلامي در گذشته
براي چاپ قرآن به كار گرفته مي شد پرداخت و نوع كار هر يك از كشورهاي
اسلامي را در اين زمينه مورد بررسي قرار داد.
اين پژوهشگر قرآني ادامه داد : سال هاي متمادي پس از اختراع صنعت
چاپ
اكثر قرآن ها در بيروت به چاپ مي رسد و البته كشورهاي غيراسلامي
مانند آلمان هم در چاپ قرآن پيش كسوت بوده اند.
وي در مورد وضعيت چاپ قرآن در ايران در گذشته گفت : در ايران از
زمان به كارگيري چاپ سنگي و بعد از آن با پيشرفت هاي حاصله در صنعت
چاپ
چاپ و انتشار قرآن رواج كامل داشته است .
شريف زاده در مورد ويژگي هاي هنري قرآن هاي چاپي گفت : تذهيب و
صفحه آرايي قرآن از زمان هاي بسيار دور و قبل از اختراع چاپ انجام مي شد
و از اين گونه تذهيب كاري ها در قرآن هاي پوست نويس و چاپ سنگي
مشاهده مي شود.
وي در مورد نحوه استفاده از تذهيب در قرآن هاي چاپ سنگي افزود :
چاپ تذهيب در قرآن هاي چاپ سنگي با دست انجام مي شد و هنرمندان
تذهيب كار وقت بسياري از عمر خود را صرف انجام اين هنر ظريف
مي نمودند.
اين هنرمند و پژوهشگر قرآني به ارزش قرآن هاي چاپ سنگي مذهب
اشاره و تصريح كرد : اين گونه تذهيب كاري ها ارزش عظيمي در ميراث
فرهنگي دارند و علاوه بر قرآن
در اطراف اسناد مالكيت هاي قديمي و
قراردادهاي بين المللي نيز به چشم مي خورد.
وي تيراژ اندك و قيمت هاي بالا را از ويژگي هاي قرآن هاي نفيس چاپي
عنوان كرد و يادآور شد : قرآن هاي بسيار نفيس و زيبا
به وسيله ناشرين
خصوصي و دولتي در چاپخانه هاي ويژه چاپ و صحافي مي شود. اين
قرآن ها تيراژ اندك و قيمت هاي بالايي دارد كه دليل آن ظرافت
منحصربه
فردي و سنگيني وزن است
شريف زاده ادامه داد : اين قرآن ها در بين مردم عادي جايگاهي ندارند و
مورد مطالعه قرار نمي گيرند بلكه جز آثار موزه اي و ميراث ارزشمندي
هستند كه گاه فقط در مراسم هاي رسمي و نمايشگاهي از آن ها استفاده
مي شود.
وي تاكيد كرد : اين رفتارها درباره قرآن
مورد پسند و پذيرش شارع
مقدس اسلام نمي باشد چرا كه اين كتاب آسماني فقط براي مطالعه و عمل به
دستورات آن نازل شده است كه البته در ايران قرآن هايي با قيمت ارزان و
قابل دسترس همگان در سطح عمومي چاپ و منتشر مي شود.
شريف زاده كه از پيش كسوتان در زمينه چاپ قرآن در ايران است به
بررسي وضع چاپ قرآن در كشورمان پس از انقلاب اسلامي پرداخت و
گفت : سازمان اوقاف و امور خيريه
سازمان تبليغات اسلامي و سازمان
دارالقرآن الكريم جهت چاپ و نشر قرآن كريم فعاليت دارند.
وي به وضعيت چاپ قرآن در كشور عربستان اشاره كرد و افزود : دولت
عربستان سعودي اهتمام زيادي به چاپ قرآن جهت استفاده در داخل
حرمين شريفين دارد كه اين قرآن ها در كمال زيبايي و لطافت
با چاپ و
صحافي خوب ارائه مي شود. اين فعال قرآني ادامه داد : قرآن هاي عربستان
ترجمه هايي به زبان هاي مختلف دارد و اخيرا با ترجمه فارسي هم به چاپ
رسانده اند.
وي خواستار كوشش بيشتر از سوي ناشرين خصوصي و غيرخصوصي
در مورد چاپ و صحافي قرآن شد.
شريف زاده به فعاليت هاي آستان قدس رضوي در زمينه چاپ و انتشار
قرآن اشاره كرد و گفت : آستان قدس رضوي از امكانات مالي و فني خوبي در
جهت چاپ قرآن برخوردار است و مي تواند قرآن هايي را كه جهت
كتابخانه هاي عمومي و يا استفاده در حرم مطهر رضوي تهيه مي كنند
با
استحكام بيشتر و به صورت نفيس تري تهيه نمايند.
وي به وضعيت قرآن هاي موجود در كتابخانه هاي مساجد اشاره كردو
اظهار داشت : طبق رسم رايج در جامعه ما
هركس قرآن و كتاب دعاي
كهنه اي دارد آن را به قفسه كتاب مساجد قرار مي دهد و لذا لازم است
سازمان اوقاف و امور خيريه و يا مركز رسيدگي به امور مساجد در اين زمينه
اقدام عاجلي داشته باشند.

*****
31 مرداد لغايت 18 شهريور 1385
|
موزه ملي قرآن كريم
ساعت بازديد 10 صبح تا 4 بعد از ظهر
سازمان ميراث فرهنگي و صنايع دستي و گردشگري ـ موزه ملي قرآن
كريم ـ سازمان فرهنگي و هنري شهرداري تهران ـ فرهنگسراي قرآن ـ شهر
كتاب قرآني ـ سازمان حوزه ها و مدارس علميه خارج از كشور ـ معاونت
فرهنگي دانشگاه آزاد اسلامي (مركز فعاليت ها و پژوهشهاي قرآن و عترت
عليهم السلام ) ـ خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا) ـ مهد قرآن كريم ـ مركز
فرهنگي بانوان قرآن پژوه ـ مجمع حفاظ قرآن كريم ـ گروه كودك شبكه 2
سيما

|