« كاغذ » در انحصار مافياي قدرت و فساد اداري
مجيد زندي
در كشور ما اگر قيمت ساير محصولات سالي يكبار يا هر شش ماه يكبار
افزايش مي يابد , قيمت كاغذ در سه مرتبه گران مي شود كه مهمترين موعد آن
شهريور و مهر و پس از آن زمان برپايي نمايشگاه كتاب و گراني رايج اسفند
ماه سومين مرحله از گراني كاغذ محسوب مي شود.
در روزهاي اخير اگرچه قيمت كاغذ تحرير 10 تا 15 درصد افزايش
يافته اما باندهاي قدرتمند اثرگذار در قيمت كاغذ با ابلاغ مصوبه شوراي
اقتصاد درباره حذف يارانه ها به وارد كنندگان و توليد كنندگان , قيمت كاغذ
را مجددا افزايش داده اند تا يكبار ديگر در آينده اي نزديك قدرت مافيايي
خود را به رخ دولت و دستگاههاي نظارتي بكشانند.
مافياي دريافت يارانه كلان كاغذ در صنعت چاپ و نشر كه تاكنون اين
عرصه را ملك خود مي پنداشتند و هرگاه اراده مي كردند از يارانه هاي دولت
براي افزايش سرمايه هاي خود استفاده مي نمودند , اكنون احساس خطر كرده
و در هماوردي ديگر با مردم و فعالان عرصه آموزش و فرهنگ مكتوب كشور ,
قيمت ها را به ميل خود افزايش داده تا اكنون همان كاغذي را كه با يارانه
دولتي وارد كرده اند در قالب كتاب و... با قيمت آزاد روانه بازار
نمايند.
براساس مصوبه روز اول شهريور ماه جاري شوراي اقتصاد , از ابتداي
سال آينده يارانه كاغذ چاپ تحرير از فهرست كالاهاي مشمول قيمت گذاري
حذف و پرداخت يارانه به صورت نقدي به وارد كنندگان و توليد كنندگان
صنعت چاپ و نشر هم متوقف مي شود.
براساس اين مصوبه يارانه مربوط به كتاب هاي درسي و دفترچه مدارس
هم از ابتداي سال 86 به صورت نقدي در اختيار آموزش و پرورش قرار
خواهد گرفت تا با ساز و كارهاي مشخص به توليد كنندگان كتابهاي درسي
پرداخت شود و علاوه بر اين صرف تامين و تدارك دفترچه براي مدارس
داراي دانش آموزان بي بضاعت شود.
اين تصميم شوراي اقتصاد اگرچه خواسته كهنه فعالان عرصه فرهنگ
مكتوب كشور است اما همانگونه كه فساد اداري موجود تاكنون باعث گراني
كاغذ در بازار شده , اين فساد كماكان به قدرت خود باقي است و در شش
هفت ماهه مانده به آغاز طرح جديد اگر نظارت جدي بر بازار كاغذ نباشد
آشفته بازار كاغذ همانند مهر سال گذشته همگام با آغاز فصل فعاليت
دانشگاهها و مراكز آموزشي و مدارس به اوج خود مي رسد.
اين آشفته بازار كاغذ بي ارتباط با آشفتگي در صنعت نشر كتاب نيست
زيرا زنجيره به هم پيوسته چند مشكل , سبب شده تا همه ضعف هاي
مسئولان اجرايي با آلودگي فساد اداري و قدرت بلامنازع واسطه ها و دلالان
آشكار و پنهان دست به دست هم داده و باعث افزايش قيمت كاغذ شود
اگرچه اين نابساماني در شهرستانها بخاطر فاصله از مركز از بسيار بدتر
است .
اين روزها اگر به بازار عرضه كاغذ در خيابان ظهيرالاسلام در محدوده
ميدان بهارستان تهران سري بزنيد علاوه بر آشفتگي در قيمت عرضه كاغذ ,
با آشفتگي گسترده از بي سروساماني اين بازار كه توزيع آن هم اكنون در
اختيار دولت هست مواجه مي شويد , آشفته بازاري كه ديگر جاي فعاليت
سالم اقتصادي كمتر مهياست و هركس كه بتواند دستي به قدرت سياسي و
همراهي با واسطه ها و دلالان دراز كند از آسايش و سود بادآورده بيشتري
مواجه مي شود و حواله هاي ارشاد همانند كوپن ارزاق عمومي براي تعيين
قيمت بالاتر به سوي مغازه داران دراز مي شود و استخوان خرد كرده ها و با
تجربه ها كه عمري را به سلامت و عزت نفس و كسب روزي حلال
گذرانده اند با مشكلات فراواني مواجه شده و چاره اي جز ترك اين بازار و
گوشه نشيني ندارند.
آقاي مشكوري يك ناشر كتاب در اين باره به گزارشگر ما گفت : متاسفانه
توزيع كاغذ و چاپ كتاب در كشور حالت متعادلي ندارد و به صورت
بيمارگونه به كار خود ادامه مي دهد كه با برنامه ريزي دقيق مي توان آن را
درمان كرد و اين مشكل را نيز حل نمود و كوتاهترين راه هم اين است كه
ديگر تسهيلاتي در اختيار ناشران از طرف دولت قرار نگيرد.
وي گفت : دولت بجاي حمايت از چاپ كتاب بايد براي كتاب خوان ها
امكانات فراهم آورد و الاذن ناشران به مرحله اي رسيدند كه بتوانند گليم خود
را بيرون بكشند و اين حمايت هاي آشكار و پنهان فقط باعث فربه شدن
عده اي و فقير شدن بخش ديگري از ناشران مي شود كه به هيچ وجه عادلانه
نيست .
وي افزود : اگر دولت همين يارانه اي را كه به ناشران مي دهد اختصاصا به
ساخت كتابخانه هاي عمومي در مناطق محروم اختصاص دهد هم باعث
رواج كتابخواني در اقصي نقاط كشور مي شود و هم اين مناطق را از فقر
فرهنگي خارج مي سازد و جوان و نوجوان روستايي مكان مناسبي براي
مطالعه و تحقيق بدست مي آورد كه با عدالت اجتماعي هم همخواني دارد.
آقاي مشكوري ادامه داد : همين ناشران كه هم از دولت مايه مي گيرند
متاسفانه به مرحله اي رسيدند كه تعادل بازار عرضه كاغذ را به هم مي زنند و
فاصله طبقاتي را افزايش مي دهند و سهم آن روستايي و سهم ناشر سالم را
وارد جريانهاي آلوده كاغذ و كاغذبازي مي سازند و به سودهاي ميلياردي
مي رسند.
وي افزود : با حضور گروه جديد در وزارت ارشاد انتظار داشتيم اين
معضلات برچيده مي شد كه متاسفانه معاونت هاي فرهنگي ارشاد هنوز به
مشكلات دروني فكر مي كنند و گرهي از مشكلات ناشران و فرهنگ توزيع
عادلانه كتاب در سراسر كشور باز نكرده اند.
وي افزود : البته حذف يكباره يارانه كاغذ هم بيش از همه بهانه به دست
همان سودجويان مي دهد و با قدرتي كه هم اكنون در اختيار دارند مشكلاتي
را ايجاد مي كنند كه وزارت ارشاد بايد با تشخيص درست راهكارهاي مبارزه
با رانت خواران و نفوذي ها با هزينه هاي سربار كمتري براي قيمت كاغذ , اين
معضل را حل كند.
آقاي مفيدپور از ديگر فعالان عرصه خريد و فروش كاغذ هم به گزارشگر
ما گفت : در اولين قدم دولت بايد دست از كاغذ بردارد و به خود اجازه مطلق
ندهد كه به چه كسي بايد حواله كاغذ بدهد زيرا در اين كار رانت خواري
وجود دارد و رابطه به جاي ضابطه حكمفرما و فسادآور شده است .
وي گفت : وقتي دولت براي چاپ كتاب يارانه مي دهد و ناشر هم براي
اينكه حواله كاغذ ارزانقيمت بگيرد 5000 جلد كتاب را در سه مرحله به نام
چاپ هاي اول , دوم و سوم مي زند درحاليكه مجموع شمارگان آن از 5000
نسخه بيشتر نيست اما هر بار 1000 نسخه را به مامور ارشاد نشان مي دهد و
حواله جديد مي گيرد!
آقاي مفيدپور ادامه داد : چنين ناشراني با زد و بند با ماموران دولت
درخواست 10 هزار بند كاغذ مي كنند و مجوز آن را هم دريافت مي دارند در
حاليكه خودشان مي دانند بيشتر از 4 هزار بند نياز نيست ولي بقيه اش را به
قيمت بازار آزاد مي فروشند.
وي ادامه داد : در روزهاي اخير شرايط كاغذ دوباره خراب شده و هر بند
كاغذ 100 در70 با بيش از 3000 تومان افزايش قيمت به 25 هزار و 500
تومان رسيده است و كاغذ گلاسه تنها كيلويي 50 تا 150 تومان گران شده
زيرا دولت در توزيع آن دخالتي ندارد و بازار آن خود بخود تنظيم و نوسان
معمولي دارد.
اين فعال عرصه كاغذ ادامه داد : متاسفانه اطلاعات مربوط به تصميمات كاغذ
در ارشاد مثل نقل و نبات به بيرون درز مي كند و كوچكترين حركت
مسئولانت ارشاد با متن و امضا دراين بازار معامله مي شود تا عده اي در
واحد توزيع دخالت كنند و سودهاي ميلياردي كسب نمايند.
وي افزود : اين نارسايي ها در بازار كاغذ روزنامه ها و مجلات هم فراوان
است تا حدي كه برخي از روزنامه هاو مجلات بابت فروش سهميه خود
ارتزاق مي كنند زيرا حواله واردات كاغذ خود را 100 ميليون تومان به دلالان
مي فروشند چرا كه واردات قبلي يا كاغذ داخلي نياز آن ها را پاسخ ميدهد.
قرباني يكي ديگر از كسبه كاغذ در بازار ظهيرالاسلام در گفت وگو با
گزارشگر ما مي افزايد : مشكلات ما زياد است كه نمي دانم از كدام بخش
بگويم از رانت خواري يا از باندبازي كه در هر دو زمينه آنچه ضرر هست
عايد صنعت چاپ و نشر كتاب مي شود و گراني دروغين قيمت كتاب باعث
كاهش كتابخوان ها در كشور ما شده است .
وي ادامه داد : به نظر من مشكل از اعطاي حواله هاي بي جا به برخي از
دلالان اين عرصه است كه با دادن رشوه به مامور دولت هم كه شده كاغذ
يارانه اي تهيه مي كنند و نمي گذارند فعالان سالم در اين زمينه به كار صادقانه
خود ادامه دهند.
وي افزود : مشكل دستگاه دولتي فعال دراين بخش عدم مديريت صحيح
و عدم هماهنگي است و كارها به دلايل مختلف به حال خود رها شده است
كه اين مديريت غلط باعث نابودي خرده پاها شده و سود كلان در اختيار
كساني قرار مي گيرد كه با باندهاي به اصطلاح مافياي كاغذ در ارتباط هستند ,
اگر مسئولان ارشاد فكر مي كنند با اين 6 ـ5 نفر كله گنده كار كنند راحت تر
هستند رسما اعلام كنند و آنها را واسطه خود معرفي كنند نه اينكه همه كارها
را غيرشفاف و پنهاني ادامه دهند.
وي ادامه داد : هم اكنون 99 در صد يارانه هاي كاغذ به ارتباطات داده
مي شود نه اهل فن و اگر منصفانه بخواهيم قضاوت كنيم اغلب اعضا تعاوني
كاغذ فروشان هم چنين نظري دارند و متاسفانه اين رابطه بازي به
نويسندگان و به اصطلاح اهل فرهنگ هم نفوذ كرده وآنها هم بيشتر از
محتواي كتاب به حجم وجستجوي راههاي غيرسالم دل بسته اند.
وي گفت : سئوال من اين است كه چرا ما اعضا صنف در اين زمينه
كاره اي نيستيم و فقط منتظريم ببينيم آقايان در ارشاد چه مي خواهند و پس
از آن مامجبور به طي چه مسيرهايي خواهيم شد كه اينكار بااصول فعاليت
بازار فاصله دارد.
وي افزود : گاهي افرادي به مامراجعه مي كنند كه دست خود حواله كاغذ
دارند و مثل كوپن فروشان دنبال قيمت خوب مي گردند كه اين كارشان از
وجود بده بستان هاي آلوده در عرصه حواله هاي كاغذ خبر مي دهد.
وي ادامه داد : من انتظار دارم ارشاد با اتحاديه ناشران و يا كاغذ فروشان
فقط با افراد شناخته شده كار كند تا دست واسطه ها قطع شود.
وي گفت : مشكل ما فقط صدور حواله از طرف ارشاد نيست بلكه حتي
اگر حواله هاي واردات هم صادر شود اين حواله ها در اختيار كساني قرار
مي گيرد كه نبض قيمت ها را هم براي اول مهر به نفع خود در اختيار مي گيرند
و عملا يارانه دولت با ضريب دو و سه به جيب اين افراد مي رود كه هم دولت
و هم ملت متضرر خواهند بود و اين واسطه ها هستند كه قيمت ها را در اختيار
خود مي گيرند.
در همين رابطه آقاي داوود رحيم زاده رئيس اتحاديه كاغذ فروشان هم
در گفت و گو با گزارشگر ما درباره وضعيت چاپ و نشر و يارانه كاغذ گفت :
در حوزه كتاب , قيمت پشت جلد بر مبناي كاغذ آزاد محاسبه و چاپ
مي شود در حاليكه يارانه هايش به جيب ناشر مي رود ما معتقديم اينگونه
حمايت ها بايد براي مصرف كننده كتاب باشد تا كتابخواني رونق بگيرد.
وي افزود : اين هزينه هايي كه دولت به ناشران مي دهد بايد براي ايجاد
كتابخانه خصوصا در مناطق محروم و اهدا كتاب به دانشجويان و
دانش آموزان و مراكز فرهنگي وآموزشي اختصاص يابد در حاليكه اكنون
يارانه هاي دولتي به جيب افرادي مي رود كه نيازي به آن ندارند.
وي گفت : اين يارانه ها در حالي دراختيار ناشران قرار مي گيرد كه بعضا
يارانه كتابي را دريافت مي كنند اما اصلا كتاب راهم چاپ نمي كنند و يا اينكه
اگر چاپ هم شود براساس قيمت آزاد به فروش مي رود و نفعي براي فرهنگ
كتاب و كتابخواني جامعه كه هدف اصلي يارانه هاي دولتي هم
هست , محسوب نمي شود.
آقاي رحيم زاده افزود : به يقين مي توانم بگويم كه هم اكنون 99,5 در
صد از كتاب هايي كه چاپ مي شود قيمت پشت آن همان نيست كه بابتش
هزينه كرده باشند زيرا اين افراد كاغذ يارانه اي را دريافت مي كنند اما به
صورت آزاد به خلق الله مي فروشند!
وي ادامه داد : در چنين شرايطي به آساني مي توانيم نتيجه بگيريم كه
بحران هاي موجود در عرصه چاپ و نشر كتاب وكمبود كاغذ از چه مسيري
است , در حاليكه دولت پول آن را پرداخت كرده , ناشران براي گران فروشي
آن را انبار مي كنند و در هنگام گراني روانه بازار مصرف مي سازند.
رئيس اتحاديه كاغذ فروشان گفت : معتقدم اگر اجازه دهيم كاغذ به
صورت درست مثل بقيه كالاهاي ديگر و مثل كاغذ كلاسه و مقوا و... كه
دولت به آن يارانه نمي دهد و هيچوقت هم دچار بحران نشده , كاغذ نشر هم
به همين روش وارد و توزيع شود تا ضمن متعادل شدن قيمت آن از ايجاد
بحران در مواقع مختلف جلوگيري مي شود.
رحيم زاده افزود : ما اعتقادمان اين است كه روش فعلي باعث رانت
خواري شده و غلط است حالا روش هاي ديگر را بايد به درستي طراحي و
آزمايش كنند , خصوصا اينكه از نمونه هاي موفق در اين زمينه كمك بگيرند.
وي ادامه داد : دولت در اين زمينه مي تواند از اهل فرهنگ نظرخواهي كند
و بهترين نظر را براي كمك به فرهنگ مكتوب كشور به كار بگيرد.
آقاي داوود رحيم زاده گفت : شيوه جديد مصوب شوراي اقتصاد هر
طرحي كه باشد بهتر از اين است كه ما به ناشري كه هنوز كتاب چاپ نكرده ,
يارانه پرداخت كنيم تجربه گذشته هم نشان داده كه اين طرح موفق نبوده و
بخش عمده ناشران هم با اين طرح مخالف هستند و 60 ناشر هم با امضا
طوماري خطاب به رئيس جمهور نوشتند كه بااعطاي يارانه به كاغذ مخالف
هستند.
آقاي سيد رفيع جواهري رئيس اتحاديه ناشران هم در گفت و گو با
گزارشگر ما درباره بازار نشر گفت : ما اين بحران ها را ناشي از وجود
يارانه هاي ناعادلانه مي دانيم كه ما با تغيير شكل يارانه ها موافق هستيم زيرا
تخلفات فراواني در اين عرصه وجود دارد كه بر ضد منافع ملي و فرهنگ
مكتوب كشور تمام مي شود.
وي ادامه داد : مسير يارانه در راه غلطي صرف مي شود و وزارت ارشاد
هنوز طرح جديدي را اعلام نكرده ولي ما سال گذشته پيش نويس طرحي را
ارائه كرديم كه حتي آن كارهايي كه مي توان با اين يارانه كرد در چه جاهايي
مصرف شود زيرا در تمام كشورهاي دنيا يارانه براي كارهاي فرهنگي وجود
دارد و في نفسه كار درستي است اما در كشور ما به صورت غلط مصرف
مي شود كه بايد به مصرف كننده نهايي برسد كه ما هم معتقديم به اين شكل
درست است زيرا همه هدف ما اين است كه در كشور كتابخوان فراوان داشته
باشيم وي افزود : هر قدر ناشران ما بتوانند روي پاي خود بايستند به سمت
چاپ آثاري مي روند كه بازار داشته باشد زيرا او مي داند چون همه هزينه ها
از جيب خودش مي رود به ناچار دنبال اثر مناسبي مي گردد و از حالت
امروزي فاصله مي گيرد كه كتابي چاپ كند و يارانه اي بگيرد و بعد روي دست
بماند و خمير شود كه مجموعه اين راهها به زيان كشور است .
آقاي جواهري افزود : روي هم رفته دلايلي كه ما با تغيير شكل يارانه
موافقت كرديم همين است كه هزينه سرباري به بودجه كشور براي خمير
كردن كتاب ها و تبديل آن به كارتن تحميل نشود.
رئيس اتحاديه ناشران ادامه داد : تاخير در صدور حواله خريد كاغذ
مشكل ناشران هست در حاليكه مصرف عمده كاغذ نشر در ماههاي مهر ,
آبان و آذر است كه اگر براي اين فصل ما كاغذ نداشته باشيم بايد از بازار آزاد
تهيه كنيم كه همين مساله باعث افزايش قيمت در بازار مي شود.
وي ادامه داد : مشكل ديگر ناشران تاخير در صدور مجوز قبل از چاپ
هم هست كه اينها مهم است و يارانه كاغذ و جدا شده است .
لازم به يادآوري است در كشور مابيش از 8 هزار و 500 ناشر پروانه نشر
دارند و سالانه بيش از 20 هزار عنوان كتاب با شمارگان ميانگين 3000 جلد
منتشر مي شود در حاليكه در سراسر كشور تعداد كتابفروشي ها به معناي
واقعي تنها حدود 1300 باب است .
مشكلات ايجاد شده براي كاغذ خصوصا نوسان شديد قيمت بخاطر نفوذ
زنجيره واسطه ها و دلالان در بدنه وارد كنندگان دستگاههاي دولتي و
خصوصي , كاغذ فروشان و ناشران است كه يقينا فساد اين گروههاي صاحب
نفوذ , مصوبه اخير شوراي اقتصاد را هم دچار مشكل خواهد كرد
فساد اداري توزيع سهميه كاغذ آنقدر فراوان است كه حواله هاي ارشاد
را همانند كوپن ارزاق عمومي در خيابان ظهيرالاسلام به پول نقد تبديل
مي كنند!
رحيم زاده رئيس اتحاديه كاغذ فروشان : شيوه جديد مصوب شوراي
اقتصاد هر طرحي كه باشد بهتر از اين است كه دولت به ناشري كه هنوز
كتاب چاپ نكرده يارانه پرداخت كند
جوادي رئيس اتحاديه ناشران : عمده كاغذ نشر در ماههاي مهر , آبان و
آذر مصرف مي شود و ناشران در اين فصل براي خريد كاغذ از بازار آزاد
هجوم مي آورند كه باعث افزايش قيمت ها مي شود
