ث مجيد زندي
مسجد در كشور ما با گستره عظيم توزيعي و مقبوليت عمومي و اعتقادي
حقيقتا يكي از سازمانهاي بزرگ فرهنگ سازي به شمار مي رود كه مي تواند
بازوي توانمندي براي حل بسياري از مشكلات اجتماعي و ايجاد تحول
فكري فرهنگي در جامعه محسوب مي شود.
نمونه اي از اين جايگاه رفيع مسجد در كشور ما علاوه بر حضور گسترده
مردم در نمازهاي يوميه , به برپايي آئين هاي عزاداري ايام محرم و صفر
خصوصا تاسوعا عاشورا است كه مردم عاشقانه و از سر اخلاص در
مساجد , حسينيه ها , تكايا , زينبيه ها , فاطميه ها و حتي اماكن زيارتي و قبور
امام زاده ها و به موازات آن در دسته هاي خودجوش عزاداري شركت مي كنند
كه اگر اين قدرت عظيم مسجد براي تاثيرگذاري در هر زمينه سياسي ,
اقتصادي و حتي علمي و هنري به كار گرفته شود بعنوان كارآمدترين ابزار
براي ارتقا فكري جامعه در خواهد آمد.
اگرچه مساجد نه يكبار براي ايجاد انقلاب اسلامي بلكه در صحنه هاي
مختلف ازجمله دفاع مقدس و ساير حركت هاي فكري جايگاه رفيع خود را
نزد ملت ايران آشكار ساخته اند , اما يقين بدانيم هنوز مشكلات فراواني در
كشور وجود دارد كه مساجد مي توانند به بهترين شكل آن را حل كنند و از
پيش پاي مردم و مسئولان بردارند.
بارها اعلام شده كه در كشور ما مشكل فقط مشكلات مالي و امكانات
نيست حداقل درباره مساجد مي توان گفت كه اين مكان مقدس مي تواند
محلي براي حل بسياري از مشكلات و موضوعات روز جامعه باشد كه در
قالب ايجاد كميته هاي مختلف علمي , فرهنگي , آموزشي , قضايي و... هيچ
لحظه اي نبايد خالي از حضور جمعيت و فارغ از كار و فعاليت باشد در
حاليكه بايد اذعان كرد بجز معدودي از مساجد كه به همت ائمه جماعت
پرتلاش انواع و اقسام برنامه هاي جنبي براي ساكنان اطراف مسجد فراهم
مي كنند ساير مساجد با همه امكانات موجود بجز در دو موعد نماز ظهر و
عصر و مغرب و عشا به روي مردم بسته است .
در چنين شرايطي هفته رسيدگي به امور مساجد فرصت مغتنمي است تا
تك تك آحاد مردم خصوصا مسئولان و برنامه ريزان و ائمه محترم جمعه و
جماعات از خود بپرسند كه تا چه حد مسجد در جامعه ما محور فعاليت هاي
مذهبي , سياسي , علمي , فرهنگي و اجتماعي ورزشي و هنري و... است
خانواده ها تا چه حد نيازهاي فكري خود را از مسجد دريافت مي كنند ,
پدران و مادران فرزندان خود را چگونه با مسجد آشنا مي سازند و در جهت
مقابل نمايندگان و مسئولان مملكتي چرا تنها هنگام انتخابات و اخذ راي به
مسجد مي روند و براي حضور دائمي در مساجد برنامه خاصي ندارند
سئوال ديگري هم هست كه بدانيم اگر يك خانواده 5 نفره بخواهد
برنامه هاي خود را با محوريت مسجد تنظيم كند آيا مي تواند نيازهاي فكري
خود , خصوصا مربوط به جوانان و نوجوانان و خانمها را از محيط مسجد يا
مراكز موجود در صحن مسجد كسب كنند
مساله حساس تر اينكه چرا اكنون بسياري از جوانان و نوجوانان بيشتر
از مسجد , وقت خود را با ماهواره , كامپيوتر , سينما و تلويزيون و بدتر از
همه خيابانگردي و دوستان ناباب مي گذراند آيا گناه از مسئولان و متوليان
مسجد و دستگاههاي تبليغي و ارشادي است يا خانواده ها و خود افرادي كه
به مسجد نمي آيند , مقصرند درحاليكه اغلب قريب به اتفاق مردم مي دانند
جوانان و نوجواناني كه با مسجد مانوس هستند و در محيط مسجد رشد و
نمو يافته اند جزو سالم ترين افراد جامعه محسوب مي شوند كه كمترين تعداد
بزه و انحرافات اخلاقي و اجتماعي در ميان آنها پيدا مي شود. همچنانكه كه
اشاره شد واقعا مشخص نيست گره كار از چيست و مقصر كيست ولي آنچه
كه مشخص است , مشكل از مسجد نيست چرا كه مسجد بعنوان خانه خدا ,
آرام كننده دلها و پرورش دهنده جسم ها و روح هاست ولي بايد اقرار كرد كه
برخي از مشكلات هم از عملكرد اشتباه و يا حداقل نداشتن فنون جذب
افراد در ميان ائمه جماعت و خادمان و فعالان صحن مسجد است كه باعث
شده مسجد حداقل از جوانان و نوجوانان انباشته نباشد.
در اين راه ضروري است يكبار ديگر برنامه هاي جنبي مسجد به
مقتضاي نيازهاي جامعه بازنگري شود و ائمه جماعات شيفته كار به خدمت
گرفته شوند تا تمامي برنامه هاي مساجد بيشتر از هر مكان ديگري براي مردم
جذاب و دلپسندتر باشد.
در اين ميان البته كم نيستند مساجد و ائمه جماعات موفقي كه مردم را
از اقصي نقاط به منطقه ديگر شهر به دنبال اخلاق پسنديده و رفتارهاي
مسئولانه خود در برابر خدا و خلق خدا , به مسجد جذب مي كنند و چه
زيباست صحنه هاي نمازجماعت و ويژه برنامه هاي مذهبي اين مساجد كه
جايي براي نشستن حضار هم وجود ندارد.
حجت الاسلام علي محمدي نجفي امام جماعت مسجد ياسين كه مدت
28 سال امام جماعت اين مسجد را به عهده دارد و اكنون يكي از مساجد
موفق شرق تهران هم محسوب مي شود درباره جايگاه مسجد در جامعه به
گزارشگر ما گفت : مسجد انسان ساز است واقعا مسجد را مي توان دانشگاه
تربيت اسلامي نام نهاد اگر امامان جماعت اهل فكر و تحقيق و تجربه و صبر
و وقت گذاري براي اين كارها باشند.
وي افزود : امام جماعت هر مسجد بايد بداند با جوانها چگونه و با افراد
ميانسال و خانمها چگونه سخن بگويد و بعد به تدريج جواني كه با آرامش به
مسجد آمد , آرامش حقيقي را هم مي يابد و به آن وفادار مي ماند.
وي افزود : گفت و گوي در مسجد با گفت و گوي در خيابان و ساير اماكن
خيلي فرق مي كند زيرا فردي كه به مسجد مي آيد آماده پذيرش سخن حق
است ولي در خيابان ممكن است حالت تدافعي داشته باشد و بحث و جدل
پيش آيد.
وي با اشاره به مفهوم « مسجد سنگر است » ادامه داد : مسجد سنگر
تقواست و همه آنهايي كه به سنگر مسجد وارد مي شوند در پناه خدا قرار
مي گيرند و از شياطين در امان مي مانند زيرا مسجد خانه خداست و خودش
مردم را در آن از هر شر پناه مي دهد به همين دليل است كه نماز خواندن هم
در مسجد از هر جاي ديگري افضل تر است .
حجت الاسلام محمدي نجفي ادامه داد : طبق حديث , مومن در مسجد
همانند ماهي در آب است كه حياتش به آن وابسته است اما منافق در مسجد
همانند كبوتر در قفس است و عذاب مي كشد به همين دليل است كه حضور
در مسجد براي مومنين محل خودسازي است .
وي درباره ويژگي هاي ائمه جماعت براي جذب مردم به مسجد گفت :
يكي از آفات امروز برخي از ائمه جماعت اين است كه دو شغله هستند و امام
خميني (ره ) كه بنده بيش از سه سال افتخار شاگردي ايشان در نجف را
داشتم ـ مي فرمودند اينگونه نباشد كه امام جماعت پس از هر نماز به منزل
برود و به تعبير ايشان چرت بزند تا وقت نماز بعدي برسد.
وي گفت : در حاليكه اگر كسي بخواهد واقعا مسجد را اداره كند بايد
بسياري از خواسته هاي شخصي بگذرد و اگر امام جماعت مقيد به حضور
دائمي در برنامه هاي مسجد نباشد مردم متفرق مي شوند در حاليكه حمل به
خود ستايي نشود مي توانم به يقين بگويم كه در 28 سال گذشته حتي دو روز
هم مسجد را رها نكرده ام .
وي گفت : امام جماعت از صبح تا غروب و بلكه 24 ساعته بايد آماده
پاسخگويي به سوالات و شبهات مردم باشد و برنامه هاي جنبي مسجد بجز
نماز و برنامه هاي مذهبي را زير نظر داشته باشد و كنترل كند.
آقاي نجفي ادامه داد : وقتي كه امام جماعت در مسجد حاضر نشود و هر
سال به عمره و تمتع و انواع و اقسام سفرهاي زيارتي و تفريحي برود شيرازه
برنامه هاي مسجد از هم مي پاشد و آنجا ديگر مسجد به مفهوم واقعي نيست
بلكه پاتوق آن امام جماعت است !
وي افزود : اگر هم قرار است تقسيم كار باشد بايد معلوم شود كه ظهرها
چه كسي و مغرب و عشا امام ديگري در مسجد حاضر مي شود و اين را به
مردم بگويند.
حجت الاسلام نجفي ادامه داد : آفت ديگر اين است كه امام جماعتي اين
كار را محل درآمد خود بداند كه بسيار خطرناك است در حاليكه امام
جماعت بايد به خود يقين كند كه روزي اش را خداوند تضمين كرده و اگر او
مطمئن نباشد و امامت را شغل و كار فرض كند وضعيت نابسامان مي شود.
امام جماعت مسجد ياسين كه مسئوليت امامت جماعت طي 63 سال
تاسيس در اختيار ايشان و جد بزرگوارش بوده در ادامه برپايي كلاس هاي
تقويتي و برگزاري اردوها را يكي از راههاي جذب جوانان ارزيابي كرد و
افزود : جواني كه علوم و معلومات جديد را در كنار مسجد فرار مي گيرد آن
علوم را با اعتقاد مذهبي هماهنگ مي بيند و نگاه اعتقادي به علوم جديد
خواهد داشت .
وي در خاتمه افزود : مسئوليت امام جماعت تكليف شرعي است و اگر
كسي واقعا نمي تواند با مردم قول لين داشته باشد و با جوان ها كار كند و هر
مساله ديگري كه دچار آن هست بايد اين كار سنگين را رها كند و امامي
مسجد را به فرد ديگري كه مي تواند از عهده آن برآيد
بسپارد.
حجت الاسلام علي اكبر آشتياني امام جماعت مسجد الجواد(ع ) در
محدوده ميدان هفتم تير به عنوان يكي از مساجد فعال در مركز شهر تهران
هم درباره جايگاه مسجد و نحوه جذب افراد خصوصا جوانان به گزارشگر ما
گفت : امروزه مساجد يكي از مصاديق بارز فرهنگ و هنر هستند كه در ايجاد
آگاهي ديني , اجتماعي و سياسي جامعه نقش بسيار اساسي دارند زيرا به
عنوان مهمترين پايگاه دين و معنويت و اخلاق , تضمين كننده حاكميت
اسلام هم محسوب مي شوند.
وي ادامه داد : در اين جهت پس از خانواده مساجد مي تواند بهترين
بستر را براي تربيت نسل جوان فراهم آورند خصوصا اينكه فعاليت هاي
معنوي در قالب فرهنگي و هنري استعدادهاي پر شور و خلاق جوانان را با
معرفت ديني شكوفا سازد.
امام جماعت و مسئول مجمع فرهنگي الجواد(ع ) ادامه داد : در اين
دوران جوانان و نوجوانان اوقات فراغت فراوان دارند كه اشاعه فرهنگ اهل
بيت و نشان دادن هنر آن بزرگواران در رسيدن به خدا با بازوي توانمند
روحانيون معظم بسيار موثر است زيرا هدف انبيا الهي هم احياي فطرت
انساني با فراهم نمودن زمينه هاي رشد و به كمال رسانيدن فضايل اخلاقي
بوده است .
حجت الاسلام آشتياني ادامه داد : با توجه به اينكه آموزش معارف با
لحن جوان , هيات جوان , تفهيم و تفاهم سريعتر اتفاق مي افتد تغذيه مداوم
در اين زمينه و معارف قرآني از برنامه هاي اوليه مسجد الجواد براي جوانان
است و به همين دليل در طول سال كلاس هاي آموزش قرآن , حفظ و تفسير
قرآن داير است .
وي گفت : در همين راستا مسجد الجواد مجمع فرهنگي ويژه اي را براي
جذب جوانان و نوجوانان ايجاد كرده كه در آن خصوصا ايام تابستان انواع و
اقسام كلاسهاي قرآن , زبان انگليسي , آموزش كامپيوتر , خط , نقاشي ,
طراحي , آشپزي و گلدوزي و... داير مي شود.
وي درباره نحوه جذب مردم به نماز جماعت هم گفت : به نظرم امام بايد
منتظر مردم بماند نه اينكه مردم مدت ها معطل رسيدن امام جماعت شوند و
امام جماعت هم فقط نبايد مسجد را محل اقامه نماز بداند بلكه مسجد اگر
به مكاني تبديل شد كه مشكلات مردم را چه از لحاظ مالي و چه از لحاظ
شرعي و اخلاقي حل كرد مردم جذب مي شوند و اقدامات ائمه جماعات
مسجد خود بهترين تبليغ براي هر مسجدي است .
وي گفت : اگر امام جماعتي براي جواني شغل ايجاد كرد يا او رابه
وزارتخانه يا اداره و شركتي معرفي كرد او هيچگاه اين محبت مسجد را
فراموش نمي كند.
حجت الاسلام علي رضازاده خويي مسئول حوزه 7 مركز رسيدگي به
امور مساجد تهران و امام جماعت مساجد جزايري بازار و امام حسن
مجتبي (ع ) منطقه 14 هم در گفت گو : با گزارشگر ما ضمن تبريك ايام بعثت
رسول مكرم اسلام (ص ) و گراميداشت هفته مساجد درباره موانع جذب
مردم به مساجد گفت : موانعي كه امروزه از آن به عنوان موانع جذب نام برده
مي شود به مساجد برنمي گردد عواملي است در اجتماع كه به انواع و اقسام
توسط دشمنان دين و اسلام ودوستان ناباب القا مي شود كه در جدايي افراد
خصوصا جوانان از مسجد موثر است .
وي ادامه داد : عوامل جذب هم فقط مربوط به جوانان نيست حتي
جذب ميان سال ها هم نيازمند برنامه ريزي است اگر چه براي جوانان
حساسيت ها بيشتر است .
امام جماعت مسجد جزايري بازار تهران افزود : اين روزها مكررا درباره
موانع جذب صحبت هايي مي شود ولي من مي گويم كه براي جذب مردم
خصوصا جوانان به مساجد , يكي از عوامل موثر خود عوامل تبليغاتي
حكومت است .
وي افزود : رئيس جمهور , وزرا , مسئولان سازمانها و نهادها و ارگانها هر
يك در منطقه اي سكونت دارند يا در شهرستانها , استانداران , فرمانداران و
مسئولان محلي به عنوان عوامل حكومت , حضورشان در مساجد بسيار
اهميت دارد كه مي تواند از عوامل موثر جذب مردم خصوصا به سمت مسجد
به حساب آيد.
حجت الاسلام رضازاده خويي ادامه داد : همچنين حكومت امكانات
رسانه اي از جمله صدا و سيما را در اختيار دارد كه البته بايد از برنامه هاي
خوب آن خصوصا پخش نماز جماعت مساجد و حتي نماز جماعت
امام (ره ) و رهبري , تشكر كرد اما علاوه بر آن نياز به فرهنگ سازي هم داريم .
كه يكي از كارهاي مهم حكومت و مسئولان سازمانهاي تبليغي وديني هم
فرهنگ سازي است .
وي گفت : در اين راه رسانه ها , راديو و تلويزيون و روزنامه ها و مجلات
مي توانند موانع جذب را مورد بررسي قرار دهند و براي مردم مشخص
سازند كه راه برون رفت از اين موانع چيست ضمن آنكه مراكز تعليم و
تربيت مدارس و دانشگاهها مي توان اين موضوع را پيگيري كرد. و اثرات
مثبت حضور جوانان در مسجد و ارتباط با امام جماعت را با نوجوانان و
جوانان مطرح كرد.
وي ادامه داد : البته ممكن است برخي از اين موانع در خود مسجد هم
باشد از جمله ساير نمازگازران , هيات امنا خادم و حتي برخي مواقع خداي
نكرده امام جماعت آن مسجد در اثر عدم دقت برخوردهاي بوجود آيد كه
باعث جدايي مردم و به ويژه نوجوانان و جوانان از مسجد باشد اينها بايد
براي همه توضيح داده شود كه عمل خلاف افراد را نبايد به حساب مسجد
گذاشت و همه مساجد هم اينگونه نيست و آنها نبايد اين برخوردهاي
موردي را به دل بگيرند.
مسئول حوزه 7 ستاد رسيدگي به امور مساجد تهران ادامه داد : در
دانشگاهها هم بايد از اساتيد خواهش كرد فقط بخاطر رضاي خدا كه
الحمدلله همه اعتقاد داريم نه تنها استادي كه معارف تدريس مي كند حتي
استاد رياضي , شيمي , فيزيك و ساير علوم هم در مسجد دانشگاهها و
دانشكده ها حاضر شوند تا دانشجويان هم ببينند استادان آنها هم به نماز
اهميت مي دهند.
وي افزود : همچنين لازم است اثرات مثبت حضور مومنان در مساجد
ساير كشورهاي اسلامي و حتي كشورهاي غير مسلمان كه مومنان كيلومترها
راه طي مي كنند تا به مسجد برسند آنها را در صدا و سيما معرفي كنند و
الگوسازي صورت گيرد و مساجد موفق را معرفي و حتي بين مساجد
رقابت هايي را ايجاد كرد.
امام جماعت مسجد امام حسن مجتبي (ع ) گفت : ائمه جماعات , هيات
امنا , بسيج و ساير خدمتگزاران در مسجد همه تلاش مي كنند ولي تنها
تلاش اينها كافي نيست همه وزارتخانه ها و سازمانها هم بايد به آنها كمك
كنند تا فرهنگ سازي به درستي انجام شود و در اين راه وزرا و وكلا با فرزند
يا فرزندان خود در مسجد حاضر شوند تا فرزندان آنها هم مسجدي شوند.
وي گفت : ائمه جماعات لازم است جوانان را آنگونه كه هستند بپذيرند
نه آنگونه كه ما مي خواهيم همانگونه كه پيامبر اكرم (ص ) و ائمه طاهرين (ع )
با جوانان برخورد مي كردند.
حجت الاسلام رضازاده خويي در خاتمه افزود : مسسجد فقط براي
ائمه جماعات و فعالان داخل مسجد نيست همه مسلمانان نسبت به مسجد
حق دارند وهمه وظيفه داريم حق خود را به مسجد ادا كنيم .
مسجد در كشور ما با گستره عظيم توزيعي و قداست جايگاه خود , حقيقتا
مي تواند به مراكز فرهنگ ساز و بازوي توانمندي براي حل بسياري از
مشكلات اجتماعي و ايجاد تحول فرهنگي و فكري تبديل شود
حجت الاسلام محمدي نجفي امام جماعت مسجد ياسين (ص ) : يكي از
آفات امروز برخي از ائمه جماعت اين است كه دو شغله هستند و حتي آن
را براي خود شغل فرض مي كنند در حاليكه امامت مسجد , تكليف شرعي
است و هر كس نمي تواند تمام وقت در خدمت مسجد باشد بايد جاي خود
را به اهلش بسپارد
حجت الاسلام علي اكبر آشتياني امام جماعت مسجد الجواد(ع ) : امام
جماعت نبايد فقط مسجد را محل اقامه نماز بداند زيرا اگر مسجد به
مكاني براي حل مشكلات مردم چه از لحاظ مالي و چه از لحاظ
شرعي , اخلاقي و تربيتي تبديل شود بهترين راه تبليغ و معرفي مسجد
است
حجت الاسلام رضازاده خويي مسئول حوزه 7 ستاد رسيدگي به امور
مساجد وامام جماعت مساجد جزائري بازار و امام حسن مجتبي (ع ) : در
راستاي فرهنگ سازي براي حضور گسترده مردم خصوصا جوانان و
نوجوانان , مسئولان مملكتي از جمله رئيس جمهور , وزرا , استانداران ,
فرمانداران وحتي مقامات نظامي وانتظامي و شهرداران وبخش داران با
فرزندان خود بايد هميشه مقيد به اقامه نماز جماعت در مسجد باشند
