نگاهي بر فضيلت هاي انتظار فرج و وظايف منتظران
در روايات , براي انتظار فرج , ثواب هاي زيادي , بيان شده است .
« المنتظر لامرنا كالمتشحط بدمه في سبيل الله » (1 )و « افضل اعمال شيعتنا
انتظار الفرج » (2 )به گونه اي از اين فضيلت ها اشاره دارد .
با دقت در اين روايت و روايات مشابه روشن مي شود كه در فرهنگ اهل بيت ـ
عليهم السلام ـ , انتظار نه صرفا يك حالت رواني , بلكه از مقوله ي عمل
شمرده شده است , پس اگر انتظار , يك عمل است , منتظر هم بايد عامل
باشد.
اگر منتظران با وظايف خود آشنا نباشند و به آن عمل نكنند , تاريخ تكرار
خواهد شد و همان گونه كه در زمان امام حسين ـ عليه السلام ـ , شيعيان
فراواني وجود داشتند , ليكن از ميان آنها , تنها 72 نفر به وظيفه ي خود عمل
كردند و لذا امام حسين ـ عليه السلام ـ تنها ماند و آن چه نمي بايست اتفاق
بيفتد , اتفاق افتاد , در زمان غيبت هم , چنانچه شيعيان به وظايف خود عمل
نكنند , امام زمانشان تنها خواهد ماند و ظهورش به تاخير خواهد افتاد.
در اينجا پاره اي از وظايف شيعه در دوران غيبت را بر شمرده و به توضيح
برخي از آنها مي پردازيم :
وظايف منتظران در دو مقوله ي فردي و اجتماعي قابل بررسي است :
وظايف فردي :
1 ـ معرفت امام :
امام كاظم ـ عليه السلام ـ : افضل العباده بعد المعرفه انتظار الفرج .
امام هشتم در معرفي امام مهدي ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ
مي فرمايد : يكون اولي الناس بالناس من انفسهم و اشفق عليهم من آبائهم و
امهاتهم .
تذكر :
مشكل عمده ي جامعه ي ما , بسط سطحي مهدويت گرايي است .
بايد اذعان داشت كه مهدويت و انتظار , نه از حيث عقيدتي , نه از حيث
انديشه و تفكر , و نه از حيث سلوك و رفتار , عمق چنداني در بين مردم و
خصوصا جوانان ما ندارد و در همين راستا , ضررهاي فراواني متوجه نظام ما
شده است .
مهم ترين ريشه ي اين مشكل . برخورد سنتي مردم با مهدويت و انتظار است ,
متاسفانه مردم ما عادت كرده اند , آنچه را كه آسان تر است و براي تامين
زندگي مادي و عادي آنان , سودمندتر به نظر مي رسد , برگزينند و گرايش
كمتري به مقوله هاي معرفتي و تعهدآور داشته باشند. مثلا نيمه ي شعبان را
بهانه اي براي طاق نصرت بستن و تزيين معابر و برگزاري جشن ها قرار
مي دهند و مداحي ها را بر سخنراني ها و دريافت پيام هاي مهدويت و انتظار
ترجيح مي دهند.
البته بايد توجه داشت كه بستن طاق نصرت و چراغاني ها هر چه بيشتر و
بهتر بايد انجام شود , اما بايد رفتار ما به گونه اي باشد كه علاوه بر استفاده از
نور ظاهري آنها. از نور معرفت صاحب آنها بهره مند گرديم .
اكثر مردم , زيارت جمكران و نماز صاحب الزمان ـ عجل الله تعالي فرجه
الشريف ـ را تنها ابزاري براي درخواست حوائج از آن بزرگوار مي شمارند.
و به جاي آن كه امام را براي امام بخواهند , امام را براي خود مي خواهند. و
از اين كه شناختي نسبت به مقام و مرام آن عزيز سفر كرده ندارند , كمبودي
حس نمي كنند , گويا هيچ وظيفه اي در ايام غيبت امام زمان ـ عجل الله تعالي
فرجه الشريف ـ بر عهده ي افراد گذاشته نشده است .
گر معرفت دهندت بفروش كيميا را گر كيميا دهندت , بي معرفت گدايي
2 ـ محبت به امام :
قل لا اسالكم عليه اجرا الا الموده في القربي . (3 )
امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ :
فليعمل كل امر منكم بما يقرب به من محبتنا . (4 )
برخي از جلوه هاي محبت از اين قرارند :
ياد حضرت .
دعا براي سلامتي و ظهور حضرت .
اكثروا الدعا بتعجيل الفرج (5 )ان الرضا ـ عليه السلام ـ كان يامر بالدعا
لصاحب الامر . (6 )
صدقه دادن براي سلامتي حضرت .
تقديم خواست او بر خواست خود.
منصور بزرج مي گويد : به امام صادق ـ عليه السلام ـ عرض كردم : آقاي من ,
چه بسيار از شما ياد سلمان فارسي را مي شنوم فرمود : نگو سلمان فارسي ,
بگو سلام محمدي ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ آيا مي داني چرا بسيار از او
ياد مي كنم عرض كردم نه .
فرمود : براي سه صفت : .1 مقدم داشتن خواسته ي امير المومنان ـ
عليه السلام ـ بر خواسته خودش ; .2 دوست داشتن فقرا; .3 دوست داشتن
علم و علما . (7 )
تلاش در كسب رضايت او
اعمال و رفتار و گفتار منتظر بايستي بر وفق رضاي محبوب باشد. منتظر بايد
ببيند , امام چه مي پسندد , آيا از كار او راضي است يا نه
به قول امام راحل ـ رحمه الله عليه ـ : توجه داشته باشيد كه در كارهايتان
جوري نباشد كه وقتي بر امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ عرضه
شد , خداي نخواسته , آزرده بشوند و پيش ملائكه الله يك قدري سرافكنده
بشوند كه , اينها شيعه هاي من هستند. اينها دوستان من هستند و بر خلاف
مقاصد خدا عمل كردند... بايد ما و شما طوري رفتار كنيم كه رضايت آن
بزرگوار را كه رضايت خداست , به دست بياوريم .
تجديد بيعت (اللهم اني ... عهدا و عقدا و بيعه له في عنقي ) . (8 )
اشتياق (عزيز علي ان اري الخلق و لا تري ) . (9 )
اظهار ناراحتي از فراق
اللهم انا نشكوا اليك فقد نبينا و غيبه ولينا . (10 )
3 ـ اطاعت
و لو ان اشياعنا وفقهم الله لطاعته , علي اجتماع من القلوب في الوفا بالعهد
عليهم لما تاخر عنهم اليمن بلقائنا . (11 )
امام صادق ـ عليه السلام ـ : هم اطوع له من الامه لسيدها . (12 )
4 ـ تاسي
پيامبر اكرم ـ عليه السلام ـ : طوبي لمن ادرك قائم اهل بيتي و هو ياتم به في
غيبته قبل قيامه . (13 )
برخي از صفات حضرت كه در آنها بايد به ايشان تاسي نمود عبارتنداز :
تقوا
امام رضا ـ عليه السلام ـ يكون .... اتقي الناس . (14 )
امام صادق ـ عليه السلام ـ : من سره ان يكون من اصحاب القائم فلينتظر و
ليعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر(15 )
عبادت
امام كاظم ـ عليه السلام ـ : يعتاد مع سمرته صغره من سهر الليل بابي من ليله
يرعي النجوم ساجدا و راكعا. مهدي ـ عليه السلام ـ بر اثر تهجد و شب
زنده داري رنگش به زردي متمايل است , پدرم فداي كسي باد كه شبها در
حال سجده و ركوع است و طلوع و غروب ستارگان را مراعات مي كند . (16 )
سخت كوشي و جهاد
امام رضا ـ عليه السلام ـ المجاهد المجتهد ... (17 )
زهد
امام صادق ـ عليه السلام ـ : ما لباسه الا الغليظ ولا طعامه الا الجشب . (18
پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ : لا يضع حجرا علي حجر . (19 )
عدالت
امام باقر ـ عليه السلام ـ : يعدل في خلق الرحمان , البرمنهم و الفاجر . (20 )
سخاوت
امام صادق ـ عليه السلام ـ : المهدي سمح بالمال . (21 )
بخشنده اي است كه مال را به وفور مي بخشد.
امام رضا ـ عليه السلام ـ : يكون ... اسخي الناس . (22 )
موضع گيري در برابر بدعت ها
لا يدع بدعه الا ازالها . (23 )
نصيحت و خيرخواهي
الولي الناصح . (24 )
صبر و بردباري
عليه ... صبر ايوب . (25 )
امام صادق ـ عليه السلام ـ : هلك المستعجلون و نجي المسلمون . (26 )
وظايف اجتماعي :
اين وظايف در دو بخش قابل بررسي است :
الف ) وظايف مردمي
ب ) وظايف حاكميت
الف ) وظايف مردمي عبارتنداز :
)
.1 دفاع و حمايت از حركت هايي كه در جهت اهداف حضرت باشد مثل
انقلاب اسلامي ايران .
.2 تكريم و بزرگداشت نام و ياد حضرت از راه هاي :
قرار دادن موقوفات .
برقراري مجالس بزرگداشت (جشن ها , دعاي ندبه و...)
شركت در مجالس بزرگداشت .
ب ) وظايف نهادهاي حكومتي :
.1 بسط فرهنگ مهدويت , از طريق راه كارهاي مناسب در :
جهان (مسلمين و غير مسلمين ).
ايران .
.2 تئوريزه كردن فرهنگ مهدويت : از آن جايي كه امروزه تئوري هاي مختلفي
در مورد پايان تاريخ مطرح است و تنور بحث « جهاني شدن » داغ مي باشد ,
بايستي حكومت جهاني امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ را با
عنوان بهترين تئوري و كارآمدترين گزينه براي پيان تاريخ , به جهانيان
معرفي كرد.
.3 ارائه الگوهاي مناسب از حكومت ديني به جهانيان , تا اين كه در پرتو آن ,
جامعه ي جهاني به حكومت مهدوي علاقه مند شده و مهياي آن گردد.
.4 فراهم ساختن زمينه هاي مردمي براي ظهور حضرت ; يوطئون للمهدي
سلطانه .
.5 شناسايي اهداف حكومت جهاني (مانند : عدالت , بسط معنويت , امنيت ,
رفاه و...) و تلاش در به دست آوردن راهكارهاي مناسب براي نزديك شدن
به آن اهداف .
.6 نيرو سازي .
كارگري منتظر واقعي است كه به اين نيت تلاش و كار مي كند كه جامعه اي با
پايه هاي قوي اقتصادي و در خور حكومت امام مهدي ـ عليه السلام ـ
بسازد.
معلم و استادي منتظر واقعي است كه به اين نيت درس بدهد كه شاگرداني
تربيت كند تا بازوان پرتواني در حكومت جهاني باشند.
دانش آموزي , منتظرواقعي است كه درس بخواند تا در عصر ظهور بتواند
باري از دوش حضرت بردارد.
پدر و مادري منتظر واقعي است كه فرزندان خود را به گونه اي تربيت كند كه
در خدمت اهداف حضرت باشند.
دانشجويي منتظر واقعي است كه فراگرفتن تخصص خود را براي حكومت
جهاني و تحمل مسئوليتي در آن جايگاه , قرار دهد.
روحاني اي منتظر واقعي است كه در مواعظ خود , مردم را تشنه و مهياي
برقراري حكومت جهاني نمايد.
چنانچه مردم از اولين روزهاي سياه غيبت با حال تباه خود آشنا مي شدند ,
عصر ظلمت اين گونه طولاني نمي شد.
همه ي مردم , بالاخص كساني كه داراي وظيفه بيان اين گونه مسائل بوده اند و
از گفتن آن غفلت يا تغافل ورزيده اند , بايد سخت غمگين و شرمسار باشند.
چرا ما به وظيفه هاي دوران غيبت عمل نمي كنيم
پاسخ اين سئوال آن است كه ما به عصر غيبت خو گرفته ايم و به تيرگي ها و
تاريكي ها عادت نموده ايم .
اعتياد و خو گرفتن انسان به هر چيزي , مانند مسئله فطرت و طبيعت , انسان
را به سوي آن جذب مي كند , به طوري كه گويي اراده و اختيار را از او گرفته
است .
اين قدرت را خدا به انسان داده تا با خو گرفتن به خوبي ها بدون زحمت به
سوي آنها جذب شوند و از بدي ها كناره گيرند.
لذا امير المومنين ـ عليه السلام ـ فرمود : العاده طبع ثان .
اعتيادهاي اجتماعي , قدرتي بسيار بيشتر از اعتيادهاي فردي دارند , يكي از
عادت هاي شوم اجتماعي , خو گرفتن به وضع موجود است .
در حالي كه اگر كسي بتواند عادت هاي اشتباه را كنار زده و خود را به
خصلت هاي ارزنده انساني زينت دهد , به بهترين مقامات عالي دست
مي يابند.
حضرت علي ـ عليه السلام ـ : بغلبه العادات الوصول الي اشرف المقامات .
ترك اعتياد اجتماعي و رها شدن از قيد و بند غفلت از ظهور حضرت انسان
را به برترين مقامات مي رساند و در پرتو انتظار ظهور. نه تنها از قيد و بند
غفلت از آن حضرت رها مي شود , بلكه غيبت براي او به منزله مشاهده ,
مي شود :
امام سجاد ـ عليه السلام ـ مي فرمايد : يا ابا خالد! ان اهل زمان غيبته , القائلون
بامامته , المنتظرين لظهوره افضل اهل كل زمن . لان الله تعالي ذكره اعطاهم
من العقول و الافهام و المعرفه ما صارت به الغيبه عندهم بمنزله المشاهده و
جعلهم في ذلك الزمان بمنزله المجاهدين بين يدي رسول الله ـ صلي الله
عليه و آله و سلم ـ بالسيف , اولئك المخلصون حقا و شيعتنا صدقا و الدعاه
الي دين الله سرا و جهرا.
و قال ـ عليه السلام ـ : انتظار الفرج من اعظم الفرج .
پانوشت ها :
(1 )كمال الدين , ص .645
(2 )بحار , ج 51 , ص .156
(3 )شوري .23
(4 )احتجاج , ج 2 , ص .599
(5 )كمال الدين , ج 2 , ص .485
(6 )بحار , ج 92 , ص .330
(7 )مكيال , ج 2 , ص .450
(8 )دعاي عهد .
(9 )دعاي ندبه .
(10 )دعاي افتتاح .
(11 )احتجاج , ج 2 , ص .602
(12 )بحار , ج 52 , ص .308
(13 )بحار , ج 51 , ص .72
(14 )الزام الناصب , ص .9
(15 )بحار , ج 52 , ص .140
(16 )بحار , ج 86 , ص .81
(17 )جمال الاسبوع , ص .310
(18 )غيبت نعماني , ص .122
(19 )الملاحم و الفتن , ص .108
(20 )منتخب الاثر , ص .310
(21 )ملاحم و فتن , ص .137
(22 )الزام الناصب , ص .9
(23 )الزام الناصب , ص .233
(24 )زيارت حضرت صاحر الامر ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ .
(25 )امام صادق ـ عليه السلام ـ , عيون اخبار الرضا , ج 1 , ص .36
(26 )غيبت نعماني , ص .284
بايد اذعان داشت كه مهدويت و انتظار , نه از حيث عقيدتي و
نه از حيث انديشه و تفكر و نه از حيث سلوك و رفتار , عمق
چنداني د بين مردم و خصوصا جوانان ما ندارد و در همين
راستا , ضررهاي فراواني متوجه نظام ما شده است
مردم ما گرايش كمتري به مقوله هاي معرفتي و تعمدآور
دارند و مداحي ها را بر سخنراني ها و دريافت پيام هاي
مهدويت و انتظا ترجيح مي دهند
